Thời tiết cực đoan dồn dập, nhiều quốc gia châu Á đối mặt rủi ro kép

Những diễn biến trong những ngày đầu tháng 8 tại Indonesia, Hàn Quốc, Philippines và Hong Kong (Trung Quốc) cho thấy thời tiết cực đoan không còn chỉ là những hiện tượng riêng lẻ mà đang tác động trực tiếp đến môi trường, sức khỏe cộng đồng, nguồn nước, hoạt động du lịch và đời sống dân cư.

Tại Indonesia, cháy rừng đang trở thành một trong những mối đe dọa nổi bật trong cao điểm mùa khô. Một đám cháy lớn tại Vườn quốc gia Bromo Tengger Semeru, tỉnh Đông Java, bùng phát từ ngày 3/8 và nhanh chóng lan rộng, khiến chính quyền phải đóng cửa toàn bộ hoạt động du lịch tại núi Bromo từ ngày 8/8 cho đến khi có thông báo mới. Diện tích bị ảnh hưởng được ước tính khoảng 176 ha. Hàng trăm nhân viên cứu hỏa, cảnh sát, quân đội, kiểm lâm và tình nguyện viên được huy động; trong những khu vực địa hình hiểm trở, lực lượng chức năng phải sử dụng hai trực thăng để thả nước nhằm khoanh vùng đám cháy.

Điều đáng chú ý là vụ cháy xảy ra đúng thời điểm Indonesia bước vào giai đoạn cao điểm của mùa khô. Cơ quan Khí tượng, Khí hậu và Địa vật lý Indonesia (BMKG) nhận định El Niño năm 2026 đã hoạt động và có khả năng đạt cường độ rất mạnh, làm gia tăng nguy cơ mùa khô kéo dài, thiếu nước và cháy rừng, cháy đất. BMKG dự báo nguy cơ cháy rừng và đất tại Indonesia tăng từ tháng 7 và có thể đạt đỉnh trong tháng 8-9, đặc biệt tại Sumatra và Kalimantan. Năm tỉnh được xác định cần tăng cường giám sát gồm Riau, Tây Kalimantan, Trung Kalimantan, Nam Sumatra và Jambi.

Quy mô cháy rừng cũng cho thấy đây không còn là vấn đề mang tính cục bộ. Theo số liệu được dẫn từ cơ quan chức năng Indonesia, diện tích đất bị cháy trên cả nước trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6/2026 đã vượt 107.000 ha. Một phân tích cập nhật đến tháng 7 cho biết diện tích cháy tiếp tục vượt 107.000 ha tại 294 huyện thuộc 35 tỉnh; trong đó Tây Kalimantan, Riau và Đông Nusa Tenggara là những địa phương có diện tích cháy lớn. Điều này làm gia tăng nguy cơ khói mù, suy giảm chất lượng không khí, ảnh hưởng đến giao thông, nông nghiệp, du lịch và sức khỏe người dân.

Không chỉ đe dọa hệ sinh thái, sự kết hợp giữa nắng nóng, khô hạn và khói từ cháy rừng còn tạo ra áp lực lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Nhiệt độ cao làm cơ thể mất nước nhanh hơn, trong khi các hạt bụi mịn và chất ô nhiễm từ cháy rừng có thể làm trầm trọng thêm các bệnh về đường hô hấp. Trong bối cảnh El Niño tiếp tục tác động, Indonesia đứng trước nguy cơ phải đồng thời giải quyết nhiều vấn đề gồm thiếu nước, cháy rừng, ô nhiễm không khí và gia tăng các bệnh liên quan đến nhiệt.

Tại Hàn Quốc, tác động của thời tiết cực đoan lại thể hiện rõ nhất qua nắng nóng kéo dài. Chính phủ nước này ngày 9/8 tiếp tục yêu cầu tăng cường bảo vệ lao động ngoài trời, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương, trong khi một số khu vực vẫn có thể ghi nhận nhiệt độ gần 35 độ C dù cảnh báo nắng nóng ở mức cao nhất đã được dỡ bỏ trên toàn quốc. Nhà chức trách đặc biệt lưu ý các công trường xây dựng, trang trại và những nơi người lao động phải làm việc trực tiếp dưới nắng.

Tại Seoul, nắng nóng còn tác động đến một vấn đề ít được chú ý hơn nhưng đặc biệt quan trọng là an toàn nguồn nước. Nhiệt độ nước sông Hàn tăng mạnh trong mùa hè làm gia tăng điều kiện thuận lợi cho tảo phát triển và có thể ảnh hưởng đến mùi, vị của nước sinh hoạt. Chính quyền Seoul vì vậy đã tăng cường giám sát nước thô, xây dựng hệ thống cảnh báo riêng đối với các chất gây mùi, đồng thời điều chỉnh quy trình xử lý nước nhằm duy trì chất lượng nước cung cấp cho người dân.

Trong khi Hàn Quốc và Indonesia vật lộn với nhiệt độ cao và khô hạn, Philippines lại phải đối mặt với mặt trái khác của thời tiết cực đoan là mưa lớn và lũ lụt. Gió mùa Tây Nam tăng cường kết hợp với hoạt động của các xoáy thuận nhiệt đới đã ảnh hưởng tới hơn 380.000 người tại 8 khu vực của Philippines, tương đương khoảng 110.000 hộ gia đình. Nhiều địa phương ghi nhận lũ lụt, sạt lở đất và thiệt hại về nhà cửa; hàng nghìn người phải sơ tán khỏi các khu vực có nguy cơ mất an toàn.

Tình hình đặc biệt đáng lưu ý tại Luzon, nơi mưa lớn tiếp tục làm gia tăng nguy cơ ngập lụt ở các khu vực trũng thấp và ven sông. Một số khu vực như Zambales, Bataan và Occidental Mindoro được cảnh báo có thể hứng lượng mưa lên tới khoảng 200 mm trong những đợt mưa mạnh, trong khi Metro Manila, Rizal và Laguna tiếp tục đứng trước nguy cơ ngập. Những diễn biến này cho thấy chỉ trong một khoảng cách địa lý không quá xa, châu Á đang phải ứng phó đồng thời với hai thái cực: hạn hán và cháy rừng ở nơi này nhưng mưa cực đoan và lũ lụt ở nơi khác.

Tại Hong Kong (Trung Quốc), dấu hiệu của một mùa hè cực nóng tiếp tục được thể hiện qua các kỷ lục nhiệt độ. Ngày 9/8, trạm quan trắc tại Đài quan sát Hong Kong ghi nhận 36,9 độ C, phá kỷ lục nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận tại trạm này. Trong khi đó, tại Sheung Shui, khu vực phía Bắc Hong Kong, nhiệt độ lên tới khoảng 39,8 độ C. Các cơ quan khí tượng cảnh báo tình trạng nắng nóng gay gắt còn có thể kéo dài trong những ngày tới.

Điểm đáng chú ý trong chuỗi sự kiện này là thời tiết cực đoan đang tạo ra những tác động dây chuyền vượt xa phạm vi của một hiện tượng khí tượng đơn thuần. Nắng nóng không chỉ làm gia tăng nguy cơ sốc nhiệt mà còn ảnh hưởng đến nguồn nước và nhu cầu sử dụng điện; khô hạn làm tăng nguy cơ cháy rừng, trong khi cháy rừng lại làm suy giảm chất lượng không khí và ảnh hưởng đến sức khỏe. Ở chiều ngược lại, mưa lớn trong thời gian ngắn có thể gây ngập đô thị, lũ quét và sạt lở đất, đặc biệt tại những khu vực có địa hình dốc hoặc hệ thống thoát nước chưa đáp ứng được các trận mưa cực đoan.

Những diễn biến tại Indonesia, Hàn Quốc, Philippines và Hong Kong vì vậy đang cho thấy một thực tế đáng quan tâm: rủi ro khí hậu tại châu Á ngày càng mang tính liên kết và khó dự báo theo cách tiếp cận truyền thống. Khi El Niño tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều khu vực trong nửa cuối năm 2026, nguy cơ gia tăng các đợt khô hạn, nắng nóng và cháy rừng tại một số nơi có thể song song với những đợt mưa lớn cực đoan ở những khu vực khác. Điều này đặt ra yêu cầu các quốc gia không chỉ nâng cao năng lực dự báo mà còn phải chuyển mạnh sang cảnh báo sớm dựa trên tác động, chủ động bảo vệ nguồn nước, sức khỏe cộng đồng, cơ sở hạ tầng và sinh kế trước khi thiên tai xảy ra.