Các trận mưa lớn trút xuống miền Đông Nhật Bản đã gây lũ lụt nghiêm trọng. Cùng thời điểm, mưa cực đoan tại Tây Ban Nha gây lũ quét và sạt lở đất.
Mưa lớn cực đoạn tại miền Đông Nhật BảnNgày 16/8, truyền thông Nhật Bản đưa tin miền Đông nước này đang khắc phục hậu quả của một trong những đợt mưa lớn nghiêm trọng nhất trong nhiều năm qua. Mưa xối xả bắt đầu từ đêm 13/8, tập trung mạnh tại tỉnh Chiba và các khu vực lân cận Tokyo, nhanh chóng làm ngập đường phố, khu dân cư, nhà ga, đường cao tốc và nhiều tuyến giao thông huyết mạch. Ít nhất 9 người đã thiệt mạng, trong khi hơn 1.000 ngôi nhà bị ngập nước.
Tại Chiba, một số khu vực ghi nhận lượng mưa cực lớn trong thời gian rất ngắn. Có trạm quan trắc ghi nhận hơn 300 mm trong 24 giờ, trong khi một số số liệu được Reuters dẫn lại cho thấy lượng mưa tại khu vực bị ảnh hưởng vượt 360 mm trong 24 giờ, phá vỡ các kỷ lục trước đó. Cường độ mưa có thời điểm lên tới khoảng 115 mm/giờ, tương đương lượng mưa của cả tháng tại một số địa điểm.
Trước diễn biến nguy hiểm, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đã phát cảnh báo mưa lớn đặc biệt ở mức cao nhất tại một số khu vực của tỉnh Chiba. Đây là mức cảnh báo được sử dụng khi nguy cơ xảy ra thảm họa nghiêm trọng như lũ lụt, sạt lở đất đe dọa trực tiếp đến tính mạng người dân. Hơn 400.000 người từng được yêu cầu hoặc khuyến cáo sơ tán trong giai đoạn cao điểm của đợt mưa.
Mưa lớn cũng gây thiệt hại nghiêm trọng cho hệ thống hạ tầng. Nhiều tuyến đường bị ngập sâu, đường sắt phải tạm dừng hoạt động và các phương tiện bị mắc kẹt giữa dòng nước. Tại khu vực sân bay Narita, khoảng 7.000 hành khách từng bị mắc kẹt do giao thông bị đình trệ. Nhà chức trách và nhân viên sân bay phải bố trí chỗ nghỉ tạm, túi ngủ và các nhu yếu phẩm cho hành khách trong lúc chờ hệ thống giao thông được khôi phục.
Tình trạng ngập lụt còn gây ảnh hưởng đến hệ thống điện và khí đốt. Hơn 20.000 hộ gia đình bị mất điện sau khi một trạm biến áp bị nước lũ ảnh hưởng, trong khi dịch vụ khí đốt bị gián đoạn đối với gần 13.000 hộ. Lực lượng cứu hộ, trong đó có cả binh sĩ, đã được huy động để hỗ trợ sơ tán, tìm kiếm người gặp nạn và xử lý các khu vực bị cô lập.
Điều đáng chú ý là lượng mưa lần này không chỉ gây ngập tại các vùng trũng mà còn tạo ra dòng chảy mặt rất lớn, làm nước dâng nhanh trên đường phố và khu dân cư. Một số phương tiện bị nước lũ nhấn chìm, trong đó có trường hợp người dân tử vong sau khi bị mắc kẹt trong ô tô. Các chuyên gia tiếp tục cảnh báo người dân không cố lái xe qua những đoạn đường đã bị ngập bởi chỉ cần mực nước tăng nhanh, phương tiện có thể mất khả năng vận hành và người bên trong rất khó mở cửa thoát ra ngoài.
Đợt mưa cũng đặt ra câu hỏi lớn về khả năng chống chịu của hạ tầng đô thị trước những trận mưa cực đoan. Tokyo và các tỉnh lân cận có mật độ dân cư cao, hệ thống đường sá, đường sắt và các công trình kỹ thuật dày đặc. Khi lượng nước đổ xuống vượt xa năng lực tiêu thoát trong thời gian ngắn, nguy cơ nước tràn vào tầng hầm, đường ngầm, nhà ga và các tuyến giao thông thấp trũng tăng nhanh.
Theo các nhà khoa học, một trong những yếu tố khiến các trận mưa cực đoan ngày càng đáng lo ngại là sự nóng lên của khí hậu. Khi nhiệt độ đại dương và khí quyển tăng, không khí có khả năng chứa nhiều hơi nước hơn, tạo điều kiện để các hệ thống thời tiết có thể giải phóng lượng nước rất lớn trong thời gian ngắn. Điều này không có nghĩa mọi trận mưa cụ thể đều có thể quy trực tiếp cho biến đổi khí hậu, nhưng xu hướng khí hậu ấm lên đang làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những đợt mưa cực đoan tại nhiều khu vực trên thế giới.
Trong khi Nhật Bản vật lộn với lũ lụt, Tây Ban Nha cũng ghi nhận một thảm họa liên quan đến mưa lớn và sạt lở đất tại vùng Castile và León, phía Tây Bắc đất nước.
Ngày 15/8, tại làng Manzanedo de Valdueza, gần thành phố Ponferrada thuộc tỉnh León, một trận mưa rất lớn đã tạo ra dòng lũ quét và kéo theo đất đá từ các sườn đồi xuống khu dân cư. Hai phụ nữ cao tuổi, khoảng 60 và 80 tuổi, thiệt mạng sau khi một lượng lớn bùn đất tràn vào khu vực nơi họ đang trú ẩn. Hai trẻ nhỏ cũng bị thương và được đưa đi điều trị.
Thị trưởng Ponferrada, Marco Morala, cho biết các cơn dông dữ dội trên địa hình đồi núi đã tạo ra dòng chảy lớn cuốn theo bùn, đá và đất xuống phía dưới. Một số tuyến đường bị hư hại, phương tiện bị cuốn trôi và các khu dân cư lân cận bị ảnh hưởng. Lực lượng cứu hộ, cảnh sát, nhân viên y tế và trực thăng đã được triển khai để tiếp cận hiện trường.
Một yếu tố khiến nguy cơ lũ quét tại khu vực này trở nên nghiêm trọng hơn là tình trạng thảm thực vật bị suy giảm sau các vụ cháy rừng trong những năm gần đây. Tại khu vực El Bierzo, các vụ cháy rừng đã làm mất lớp phủ thực vật vốn có vai trò giữ đất và làm chậm dòng chảy trên sườn núi. Khi mưa cực lớn xuất hiện, nước dễ dàng cuốn theo đất đá xuống các khu dân cư ở phía dưới, làm gia tăng nguy cơ lũ bùn và sạt lở.
Đáng chú ý, thảm họa tại Tây Ban Nha xảy ra sau nhiều tuần khu vực này phải đối mặt với thời tiết cực đoan trái ngược, từ nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao kỷ lục đến cháy rừng. Khi đất đai đã chịu tác động bởi nhiệt độ cao và cháy rừng, khả năng giữ nước của hệ sinh thái có thể suy giảm, khiến một trận mưa lớn cục bộ nhanh chóng chuyển thành dòng chảy nguy hiểm tại các khu vực địa hình dốc.
Hai sự kiện tại Nhật Bản và Tây Ban Nha cho thấy một đặc điểm ngày càng rõ của thời tiết cực đoan hiện nay: rủi ro không chỉ đến từ những cơn bão lớn mà còn có thể xuất hiện từ các trận mưa cực đoan xảy ra trong vài giờ trên phạm vi tương đối hẹp. Những trận mưa như vậy có thể nhanh chóng vượt quá khả năng tiêu thoát nước của đô thị, gây lũ quét ở miền núi, sạt lở đất, cô lập khu dân cư và làm gián đoạn các hệ thống giao thông, điện, nước và thông tin liên lạc.
Đối với các quốc gia có mật độ dân cư cao và hạ tầng phát triển như Nhật Bản, bài toán ứng phó không chỉ là xây dựng thêm đê điều, cống thoát nước mà còn phải nâng cao chất lượng dự báo mưa cực đoan, cảnh báo theo tác động, lập bản đồ các khu vực có nguy cơ ngập sâu và sạt lở, đồng thời bảo đảm người dân có đủ thời gian sơ tán. Những diễn biến tại Nhật Bản và Tây Ban Nha một lần nữa cho thấy khi mưa cực đoan xuất hiện với cường độ vượt xa thiết kế thông thường, thiệt hại có thể xảy ra rất nhanh và lan rộng, ngay cả tại những quốc gia có hệ thống cảnh báo và cơ sở hạ tầng tương đối hiện đại.