Nắng nóng cực đoan tiếp tục bao trùm châu Âu, cháy rừng và khủng hoảng nước gia tăng

Đây là đợt nắng nóng thứ năm tại châu Âu kể từ tháng 5, trong bối cảnh nhiều khu vực đã trải qua nhiều tuần khô hạn, khiến thảm thực vật trở nên đặc biệt dễ bắt lửa. Các cơ quan khí tượng cảnh báo nguy cơ thời tiết cực đoan chưa kết thúc, khi khối khí nóng tiếp tục dịch chuyển qua khu vực Trung Âu trong những ngày tới.

Nắng nóng khắc nghiệt, cháy rừng lan rộng

Tại Tây Ban Nha, nhiệt độ nhiều nơi tiếp tục vượt 35°C, trong khi một số khu vực có thể tiến tới hoặc vượt 40°C. Cơ quan khí tượng Tây Ban Nha AEMET đồng thời cảnh báo nguy cơ cháy rừng từ cao đến rất cao tại nhiều vùng trong thời điểm nắng nóng kết hợp với nền đất và thảm thực vật khô hạn. Đáng chú ý, đợt nóng trùng với thời điểm hàng triệu người tập trung tại các địa điểm quan sát nhật thực toàn phần ngày 12/8, buộc chính quyền Tây Ban Nha phải triển khai khoảng 35.000 nhân viên an ninh và lực lượng hỗ trợ tại hơn 660 điểm quan sát chính thức.

Tây Ban Nha đang là một trong những điểm nóng về cháy rừng của châu Âu. Tính đến đầu tháng 7, nước này đã ghi nhận hơn 50.000 ha diện tích bị cháy, chiếm gần 40% tổng diện tích bị thiêu rụi tại Liên minh châu Âu trong cùng giai đoạn. Những đám cháy mới tại Andalusia, Huelva và nhiều khu vực khác cho thấy nguy cơ vẫn rất lớn khi nhiệt độ cao tiếp tục kéo dài. Riêng một đám cháy tại tỉnh Huelva đã ảnh hưởng tới hơn 20.000 ha, trong khi công tác khống chế gặp nhiều khó khăn do điều kiện thời tiết nóng, khô và gió.

Tại Pháp, nhiều khu vực cũng tiếp tục đối mặt với nhiệt độ trên 40°C. Nắng nóng kéo dài khiến Pháp phải duy trì các biện pháp cảnh báo sức khỏe và phòng chống cháy rừng ở nhiều địa phương. Tình trạng khô hạn nghiêm trọng còn tác động trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp. Bộ trưởng Môi trường Pháp Monique Barbut ước tính các đợt nắng nóng trong mùa Hè năm nay có thể gây thiệt hại từ 10-15 tỷ euro cho nền kinh tế, bao gồm tổn thất đối với nông nghiệp, du lịch và nhiều hoạt động kinh tế khác. Hơn 40.000 người tại Pháp hiện được cho là đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước do hạn hán.

Tại Italy, tình trạng nắng nóng cũng ở mức đáng báo động. Các thành phố lớn từng đồng loạt được đặt dưới mức cảnh báo đỏ trong những ngày cao điểm của đợt nóng, phản ánh mức độ rủi ro ngày càng lớn đối với người già, trẻ nhỏ, người mắc bệnh nền và những người phải làm việc ngoài trời.

Tại Anh, nắng nóng cũng đang tạo ra một mùa Hè bất thường. Ngày 13/8, nhiệt độ tại Kew Gardens ở London lên tới 38,1°C, trở thành ngày nóng nhất trong năm 2026 và là mức nhiệt cao thứ năm từng được ghi nhận tại Anh. Đây cũng là lần thứ ba trong năm nay nhiệt độ tại Anh vượt 37°C, một điều hiếm gặp trong lịch sử quan trắc.

Cùng với nhiệt độ cao là sự gia tăng nhanh chóng của cháy rừng. Theo Hội đồng Chỉ huy cứu hỏa quốc gia Anh, lực lượng cứu hỏa đã xử lý 966 vụ cháy rừng trên toàn quốc từ đầu năm; riêng 10 ngày đầu tháng 8 đã có 185 vụ. Tháng 7 vừa qua cũng trở thành tháng bận rộn nhất từng được ghi nhận về cháy rừng tại Anh, với 458 vụ.

Trước tình hình này, Chính phủ Anh đã phải tổ chức cuộc họp khẩn để bàn biện pháp ứng phó với nắng nóng, hạn hán và cháy rừng. Chính quyền cũng xem xét các biện pháp hạn chế những hoạt động có nguy cơ gây cháy, trong đó có việc sử dụng bếp nướng dùng một lần tại các khu vực có nguy cơ cao.

Ở Hy Lạp, cháy rừng tiếp tục trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với các khu nghỉ dưỡng ven biển. Ngày 13/8, một đám cháy tại khu vực Halkidiki, phía Bắc nước này, bùng phát mạnh dưới tác động của gió lớn, lan qua rừng và áp sát khu dân cư, khách sạn và các khu nghỉ dưỡng. Hơn 300 người tại Siviri đã phải sơ tán bằng đường biển, trong khi hơn 140 lính cứu hỏa cùng trực thăng và máy bay chữa cháy được huy động. Một lính cứu hỏa bị thương và nhiều tuyến đường phải đóng cửa.

Croatia cũng đồng thời đối phó với các đám cháy dọc bờ biển Dalmatia. Tại khu vực Lokva Rogoznica gần Omis, cháy rừng buộc một số tuyến đường phải đóng cửa và hoạt động sơ tán được triển khai tại những khu vực bị đe dọa. Gió mạnh khiến ngọn lửa lan nhanh, làm gia tăng áp lực đối với lực lượng chữa cháy.

Không chỉ là khủng hoảng nhiệt độ

Đợt nóng hiện nay không đơn thuần là câu chuyện về những con số trên nhiệt kế. Điều đáng lo ngại là nhiệt độ cao xuất hiện trong bối cảnh nhiều khu vực châu Âu đã thiếu mưa trong thời gian dài. Các phân tích của Copernicus cho thấy tháng 6/2026, nhiều khu vực Tây Âu, Trung Âu, Đông Âu và miền Nam nước Anh khô hạn hơn mức trung bình. Dòng chảy sông tại nhiều khu vực Pháp, Trung và Đông Âu cũng thấp hơn bình thường, trong khi điều kiện khô nóng góp phần làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, đặc biệt tại bán đảo Iberia.

Tình trạng này tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm: nhiệt độ cao làm đất và thảm thực vật mất nước; đất khô khiến lượng nước bổ sung từ mưa khó đáp ứng nhu cầu; thảm thực vật khô trở thành nhiên liệu cho cháy rừng; còn cháy rừng lại làm suy giảm hệ sinh thái và gia tăng thiệt hại kinh tế. Khi gió mạnh xuất hiện, các đám cháy có thể nhanh chóng vượt khỏi khả năng kiểm soát của lực lượng cứu hỏa.

Sức ép ngày càng lớn đối với nguồn nước và năng lượng

Một trong những biểu hiện nghiêm trọng nhất của khủng hoảng khí hậu tại châu Âu hiện nay là sự suy giảm nguồn nước trên các hệ thống sông lớn. Sông Danube đang xuống mức thấp kỷ lục tại một số khu vực, gây ảnh hưởng không chỉ đến giao thông đường thủy mà còn tới hoạt động của các nhà máy điện.

Tại Romania, tình trạng này đã dẫn tới một quyết định đặc biệt nghiêm trọng. Ngày 13/8, nhà máy điện hạt nhân Cernavoda bắt đầu dừng có kiểm soát tổ máy còn đang hoạt động do mực nước sông Danube xuống quá thấp để bảo đảm điều kiện làm mát. Tổ máy còn lại đã được dừng từ cuối tháng 7. Hai tổ máy, mỗi tổ có công suất 706 MW, thường cung cấp khoảng 20% sản lượng điện của Romania. Chính phủ nước này đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng trong tháng 8 và kêu gọi người dân tự nguyện giảm tiêu thụ điện vào buổi tối.

Khủng hoảng nguồn nước cũng đang đe dọa nhà máy điện hạt nhân Paks của Hungary. Nhà máy phụ thuộc vào nước sông Danube để làm mát các tổ máy. Mực nước thấp khiến công suất phát điện của nhà máy giảm xuống chỉ còn hơn 10% công suất 2.000 MW. Chính phủ Hungary đang phải triển khai các biện pháp can thiệp đặc biệt vào lòng sông, trong đó có xây dựng công trình nâng mực nước và xem xét sử dụng các sà lan để duy trì điều kiện vận hành cho hệ thống làm mát.

Tại Pháp, nhiệt độ nước sông tăng cao kết hợp với lưu lượng nước thấp cũng ảnh hưởng đến các nhà máy điện hạt nhân. Một số cơ sở phải giảm công suất hoặc tạm dừng để bảo đảm các quy định về nhiệt độ nước và an toàn môi trường. Điều này cho thấy nắng nóng cực đoan có thể tác động tới hệ thống năng lượng theo cả hai hướng: nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh do điều hòa không khí, trong khi khả năng sản xuất điện từ một số nguồn lại suy giảm.

Gánh nặng đối với sức khỏe cộng đồng

Sức khỏe con người tiếp tục là một trong những mặt trận nghiêm trọng nhất của cuộc khủng hoảng nắng nóng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt khoảng gấp đôi mức trung bình toàn cầu. WHO cảnh báo nắng nóng đang trở thành một cuộc khủng hoảng lặp lại, gây áp lực trực tiếp lên bệnh viện, dịch vụ cấp cứu và hệ thống chăm sóc xã hội.

Theo WHO, chỉ trong 4 năm gần đây, nhiệt độ cao đã liên quan tới hơn 200.000 ca tử vong tại EU và các quốc gia liên quan; phần lớn những trường hợp này được đánh giá là có thể phòng ngừa. Riêng mùa Hè 2026, dữ liệu từ 5 quốc gia châu Âu đã cho thấy gần 10.000 ca tử vong vượt mức thông thường liên quan đến nắng nóng, dù mùa Hè vẫn chưa kết thúc.

Nắng nóng đặc biệt nguy hiểm đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ, người mắc bệnh tim mạch, hô hấp, bệnh thận và những người làm việc ngoài trời. Nhiệt độ cao kéo dài có thể gây mất nước, sốc nhiệt, rối loạn tuần hoàn và làm trầm trọng thêm các bệnh nền. WHO cũng lưu ý rằng số người trên 65 tuổi tử vong liên quan đến nắng nóng đã tăng mạnh trong những thập kỷ gần đây.

Đáng chú ý, nhiều thành phố châu Âu vẫn có hệ thống nhà ở được thiết kế chủ yếu để giữ nhiệt trong mùa Đông thay vì chống nóng trong mùa Hè. Những căn nhà có tường dày, cửa sổ nhỏ và khả năng thông gió hạn chế có thể trở thành những “bẫy nhiệt” khi nhiệt độ ngoài trời duy trì trên 35-40°C trong nhiều ngày liên tiếp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cải tạo nhà ở, tăng diện tích cây xanh, không gian mặt nước và các khu vực trú nóng trong đô thị.

Nông nghiệp, du lịch và kinh tế cùng chịu tác động

Nắng nóng và hạn hán cũng đang làm thay đổi lịch sản xuất nông nghiệp. Tại Pháp, một số vùng trồng nho đã phải đẩy sớm lịch thu hoạch do nhiệt độ cao làm quả chín nhanh hơn, thay đổi hàm lượng đường và độ axit. Đây là dấu hiệu cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ tác động tới sản lượng mà còn có thể làm thay đổi đặc tính và chất lượng của các sản phẩm nông nghiệp.

Ngành du lịch cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt. Tháng 8 vốn là cao điểm du lịch tại khu vực Địa Trung Hải, nhưng các đợt cháy rừng liên tiếp tại Tây Ban Nha, Pháp, Hy Lạp, Croatia và Italy đang làm gia tăng nguy cơ sơ tán, đóng đường, hủy chuyến và gián đoạn hoạt động tại các khu nghỉ dưỡng. Những khu vực vốn thu hút hàng triệu du khách mỗi mùa Hè giờ đây phải đồng thời triển khai kế hoạch ứng phó cháy rừng và bảo vệ khách du lịch.

Theo Cơ quan Môi trường châu Âu, những tác động này không còn là các hiện tượng riêng lẻ. Châu Âu đang phải đối mặt đồng thời với rủi ro nhiệt độ cực đoan, hạn hán, cháy rừng, thiếu nước và sức ép lên an ninh năng lượng, lương thực, cơ sở hạ tầng và sức khỏe cộng đồng. Châu Âu cũng là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới; nhiệt độ đất liền trong thập kỷ qua cao hơn khoảng 2,19-2,26°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, trong khi mức tăng trên phạm vi toàn cầu khoảng 1,24-1,28°C.

Nắng nóng còn tiếp diễn, nguy cơ cháy rừng chưa giảm

Trong những ngày tới, một số khu vực phía Tây châu Âu có thể bắt đầu đón không khí mát hơn, kèm theo mưa dông và nhiệt độ giảm. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc cuộc khủng hoảng thời tiết kết thúc. Khối khí nóng đang có xu hướng dịch chuyển về phía Trung Âu, khiến Đức, CH Czech, Ba Lan và các khu vực lân cận tiếp tục đối mặt với nền nhiệt cao.

Điều đáng lo hơn là sau nhiều tuần khô hạn, chỉ một vài ngày nhiệt độ giảm cũng chưa thể nhanh chóng khôi phục độ ẩm của đất và thảm thực vật. Vì vậy, nguy cơ cháy rừng tại nhiều quốc gia vẫn có thể duy trì ở mức cao, đặc biệt khi xuất hiện gió mạnh.

Diễn biến mùa Hè 2026 đang cho thấy một thực tế ngày càng rõ ràng: nắng nóng cực đoan không còn là một hiện tượng thời tiết đơn lẻ mà đã trở thành yếu tố có khả năng kích hoạt hàng loạt rủi ro liên hoàn. Một đợt nóng kéo dài có thể đồng thời làm khô đất, hạ thấp mực nước sông, gia tăng cháy rừng, đẩy nhu cầu điện lên cao, ảnh hưởng tới sản xuất điện, gây thiệt hại nông nghiệp và tạo áp lực lên hệ thống y tế. Các cơ quan châu Âu vì vậy ngày càng nhấn mạnh rằng bên cạnh giảm phát thải, thích ứng với khí hậu cực đoan phải trở thành một nhiệm vụ cấp bách, từ quy hoạch đô thị, quản lý nước, phòng cháy rừng đến thiết kế nhà ở và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.