Nắng nóng cực đoan bao trùm Italy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về biến đổi khí hậu

Cơ quan này cảnh báo tình trạng thời tiết cực đoan đang đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, không chỉ đối với người cao tuổi, trẻ em hay những người mắc bệnh nền mà ngay cả những người khỏe mạnh cũng có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm như mất nước, kiệt sức, sốc nhiệt và các bệnh lý tim mạch nếu tiếp xúc lâu với nền nhiệt cao.

Trong ngày 30/7, ba thành phố gồm Campobasso, Perugia và Rieti đã được đặt ở mức cảnh báo đỏ – cấp độ nguy hiểm cao nhất trong hệ thống cảnh báo nắng nóng của Italy. Theo dự báo, chỉ một ngày sau, số thành phố ở mức cảnh báo đỏ sẽ tăng lên 11, trong khi số lượng địa phương ở mức cảnh báo cam cũng gia tăng nhanh chóng. Điều này cho thấy phạm vi ảnh hưởng của đợt nắng nóng không còn giới hạn ở một vài khu vực mà đang lan rộng trên quy mô quốc gia. Các chuyên gia khí tượng dự báo nhiệt độ cao nhất tại nhiều vùng nội địa có thể đạt từ 38–40°C, thậm chí cao hơn tại các khu vực đô thị do hiệu ứng đảo nhiệt. Đáng chú ý, hiện tượng "đêm nhiệt đới" – khi nhiệt độ ban đêm không giảm xuống dưới 20°C – tiếp tục xuất hiện trên diện rộng, khiến không khí luôn trong trạng thái oi bức, cơ thể con người không có đủ thời gian phục hồi sau những giờ nắng nóng ban ngày và làm gia tăng đáng kể nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Đợt nắng nóng hiện nay không chỉ tạo ra sức ép đối với hệ thống y tế mà còn đặt ra nhiều thách thức trong việc bảo đảm an toàn lao động. Tại thành phố Syracuse, thuộc vùng Sicily, một lao động nông nghiệp đã tử vong khi đang làm việc trong nhà kính. Kết quả điều tra ban đầu cho thấy nạn nhân nhiều khả năng bị sốc nhiệt do phải làm việc trong môi trường có nhiệt độ và độ ẩm rất cao. Đây không phải là trường hợp cá biệt khi những năm gần đây, nhiều quốc gia châu Âu liên tục ghi nhận các ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong nhóm lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, nông nghiệp và nhân viên giao hàng. Sau vụ việc, nhiều địa phương tại Italy đang xem xét siết chặt các quy định về thời gian làm việc, tăng thời gian nghỉ giữa ca và yêu cầu người sử dụng lao động trang bị đầy đủ các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho người lao động. Những sáng kiến như mô hình "Rider House" tại Bologna hay các hướng dẫn an toàn dành cho tài xế giao hàng ở Genoa đang được xem là những giải pháp thiết thực nhằm giảm thiểu rủi ro trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Song song với nắng nóng, Cục Bảo vệ Dân sự Italy cũng đã ban bố cảnh báo vàng về thời tiết xấu tại vùng Sicily. Theo các nhà khí tượng, sự xung đột giữa khối không khí nóng đang bao phủ khu vực với các dòng không khí mát hơn từ phía bắc có thể kích hoạt các ổ giông mạnh cục bộ, kèm theo gió giật và mưa lớn trong thời gian ngắn. Đây là đặc điểm ngày càng phổ biến của thời tiết cực đoan, khi các hiện tượng nắng nóng kéo dài có thể nhanh chóng chuyển sang mưa giông dữ dội, gây ra nhiều rủi ro cho hạ tầng, sản xuất và đời sống dân sinh.

Thực tế này một lần nữa cho thấy những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đối với khu vực Địa Trung Hải nói riêng và châu Âu nói chung. Theo nhiều nghiên cứu khoa học, khu vực Nam Âu được đánh giá là một trong những "điểm nóng" của biến đổi khí hậu, nơi tốc độ gia tăng nhiệt độ trung bình cao hơn mức trung bình toàn cầu. Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất, cường độ và thời gian kéo dài của các đợt nắng nóng, đồng thời khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, cháy rừng, mưa lớn và giông mạnh xảy ra với mức độ ngày càng khốc liệt hơn. Những gì đang diễn ra tại Italy phản ánh xu thế chung mà nhiều quốc gia trên thế giới phải đối mặt, trong đó thời tiết cực đoan không còn là hiện tượng bất thường mà đang dần trở thành trạng thái khí hậu mới dưới tác động của quá trình ấm lên toàn cầu.

Diễn biến này cũng mang đến nhiều bài học đối với các quốc gia dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu, trong đó có Việt Nam. Những năm gần đây, nước ta liên tục ghi nhận các kỷ lục mới về nhiệt độ, các đợt nắng nóng gay gắt xuất hiện sớm hơn, kéo dài hơn và thường xen kẽ với mưa lớn cực đoan sau nắng nóng. Điều đó cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo sớm các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, đồng thời xây dựng các kế hoạch thích ứng trong lĩnh vực y tế, lao động, đô thị và sản xuất nhằm giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra.

Trước diễn biến thời tiết bất lợi, Bộ Y tế Italy khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài trong khoảng thời gian nắng nóng gay gắt, uống đủ nước, tránh các hoạt động thể lực cường độ cao ngoài trời và ưu tiên nghỉ ngơi tại những nơi thông thoáng hoặc có điều hòa nhiệt độ. Đồng thời, người dân cần đặc biệt quan tâm đến người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người mắc bệnh mạn tính – các nhóm có nguy cơ cao chịu tác động của nắng nóng. Cơ quan chức năng cũng nhấn mạnh tuyệt đối không để người hoặc vật nuôi trong ô tô đỗ dưới trời nắng, bởi nhiệt độ bên trong phương tiện có thể tăng lên mức nguy hiểm chỉ trong thời gian rất ngắn, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.