Nắng nóng cực đoan phơi bày thách thức an ninh mới của châu Âu

Đợt nắng nóng cực đoan đang diễn ra tại châu Âu đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng, từ thiệt hại về người, cháy rừng lan rộng cho đến sức ép ngày càng lớn lên các hệ thống hạ tầng thiết yếu. Những diễn biến này một lần nữa cho thấy biến đổi khí hậu không còn chỉ là câu chuyện của môi trường, mà đã trở thành một thách thức mang tính địa chính trị, đe dọa an ninh, kinh tế và khả năng chống chịu của các quốc gia.

Theo Daily Sabah, châu Âu từ lâu được đánh giá là một trong những khu vực có năng lực ứng phó khủng hoảng tốt nhất thế giới, với hệ thống y tế phát triển, cơ sở hạ tầng hiện đại cùng mạng lưới dịch vụ khẩn cấp được đầu tư quy mô. Tuy nhiên, đợt nắng nóng cực đoan trong mùa hè năm nay cho thấy ngay cả những khu vực có sự chuẩn bị tốt cũng đang phải đối mặt với những sức ép ngày càng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu.

Nhiệt độ tại nhiều quốc gia châu Âu đã vượt 40°C trong đợt nắng nóng mới nhất. Tại Nam Âu, cháy rừng tiếp tục lan rộng, mực nước sông giảm mạnh, trong khi các bệnh viện phải tiếp nhận ngày càng nhiều bệnh nhân chịu ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao. Cùng lúc đó, nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến khi hàng triệu người phải vận hành điều hòa để chống nóng.

Những diễn biến trên cho thấy đây không còn là một đợt nắng nóng bất thường đơn thuần, mà là dấu hiệu cho thấy thời tiết cực đoan đang trở thành mối đe dọa thường trực đối với khả năng chống chịu của các quốc gia. Thiệt hại về người đặc biệt nghiêm trọng. Trong đợt nắng nóng vào cuối tháng 6 vừa qua, hơn 10.000 ca tử vong được ghi nhận tại 27 quốc gia châu Âu, trong đó hơn 9.000 trường hợp là người từ 65 tuổi trở lên. Các nhà khoa học cho rằng hiện tượng thời tiết cực đoan này gần như không thể xảy ra nếu không có tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra.

Những con số trên đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các chính phủ trong việc nhìn nhận lại khái niệm an ninh. Trong nhiều năm, biến đổi khí hậu chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ môi trường, với trọng tâm là giảm phát thải carbon, phát triển năng lượng tái tạo và thực hiện các cam kết khí hậu quốc tế. Tuy nhiên, những vấn đề này chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể. Khi các hiện tượng cực đoan ngày càng gia tăng, biến đổi khí hậu đang dần trở thành một vấn đề địa chính trị có tác động trực tiếp đến sự ổn định của các quốc gia và khu vực.

Tác động của nắng nóng cũng lan rộng đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Hoạt động sản xuất bị ảnh hưởng khi công nhân xây dựng, nông dân và người lao động trong các nhà máy không thể làm việc ngoài trời trong thời gian dài. Hệ thống điện phải chịu áp lực lớn do nhu cầu làm mát tăng cao, trong khi nguồn nước ngày càng khan hiếm. Sản lượng nông nghiệp suy giảm có thể kéo theo giá lương thực tăng. Các bệnh viện đứng trước nguy cơ quá tải, còn chính phủ phải dành thêm ngân sách cho các hoạt động ứng phó khẩn cấp, làm giảm nguồn lực dành cho những mục tiêu phát triển dài hạn.

Tại nhiều nơi trên khắp châu Âu, những sức ép này đã bộc lộ rõ rệt. Trường học phải đóng cửa, giao thông bị gián đoạn, trong khi cháy rừng đe dọa nhiều cộng đồng từ Tây Ban Nha đến Hy Lạp và thậm chí cả các khu vực lân cận thủ đô Paris của Pháp. Lực lượng cứu hỏa bị đặt trong tình trạng quá tải, còn các dịch vụ khẩn cấp phải hoạt động liên tục. Đây không còn là những sự cố đơn lẻ, mà đang dần trở thành những thách thức lặp đi lặp lại đối với năng lực ứng phó của các quốc gia.

Tác động của biến đổi khí hậu cũng vượt xa biên giới châu Âu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ảnh hưởng đến thị trường lương thực, nhu cầu năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời làm gia tăng chi phí bảo hiểm. Những quốc gia phụ thuộc vào nguồn thực phẩm hoặc năng lượng nhập khẩu trở nên dễ tổn thương hơn trước các cú sốc về giá. Ở nhiều khu vực, hạn hán kéo dài và tình trạng thiếu nước đã góp phần thúc đẩy di dời dân cư, làm gia tăng bất ổn xã hội và khiến những vấn đề chính trị, kinh tế hiện hữu trở nên nghiêm trọng hơn.

Trong bối cảnh đó, thích ứng với biến đổi khí hậu cần được coi trọng không kém các nỗ lực cắt giảm phát thải. Các quốc gia cần tăng cường đầu tư vào hệ thống điện, xây dựng cơ sở hạ tầng có khả năng chống chịu tốt hơn, cải thiện quy hoạch đô thị và nâng cao hiệu quả của các hệ thống cảnh báo sớm. Năng lực ứng phó trước những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu cũng cần được đưa vào chiến lược an ninh quốc gia, thay vì chỉ được xem là nhiệm vụ của riêng ngành môi trường.