Cục Khí tượng Thủy văn đăng cai tổ chức Hội nghị Cảnh báo Lũ quét Khu vực Đông Nam Á (SeAFFGS 2026)

Đây là diễn đàn hợp tác kỹ thuật đa phương quan trọng cấp khu vực, tụ hội các chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu đến từ Cơ quan Khí tượng Thủy văn các nước Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan và Ban Thư ký Ủy hội Sông Mê Công quốc tế (MRC). 

Hội nghị là diễn đàn hợp tác kỹ thuật đa phương nhằm đánh giá kết quả hoạt động của Trung tâm Cảnh báo Lũ quét khu vực Đông Nam Á giai đoạn 2022–2026, chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện những khó khăn, hạn chế về kỹ thuật và dữ liệu trong công tác dự báo, cảnh báo lũ quét, sạt lở đất. Đồng thời, các đại biểu tập trung trao đổi, thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ viễn thám, radar và WebGIS; tăng cường chia sẻ dữ liệu khí tượng thủy văn thời gian thực, kết nối thông tin xuyên biên giới và xây dựng Kế hoạch hoạt động SeAFFGS năm 2027. Hội nghị góp phần khẳng định vai trò, trách nhiệm của Việt Nam trong hợp tác khu vực, hướng tới nâng cao chất lượng cảnh báo sớm, hỗ trợ các quốc gia và cộng đồng chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, vì một Đông Nam Á an toàn và bền vững.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Đặng Thanh Mai nhấn mạnh, Đông Nam Á là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu toàn cầu. Tần suất và mức độ nghiêm trọng của các hiện tượng thời tiết cực đoan, đặc biệt là mưa lớn diện rộng, bão lũ xuyên biên giới, lũ quét và sạt lở đất, đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với công tác phòng, chống thiên tai, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân. Theo bà, thực tiễn này đòi hỏi các quốc gia trong khu vực phải tăng cường năng lực giám sát, dự báo và cảnh báo sớm thông qua việc xây dựng hệ thống dữ liệu thời gian thực có độ phủ rộng, khai thác hiệu quả dữ liệu radar, vệ tinh độ phân giải cao, ứng dụng các mô hình tính toán hiện đại và đẩy mạnh cơ chế chia sẻ thông tin khí tượng thủy văn xuyên biên giới.

Đề cập đến vai trò của Việt Nam trong hợp tác khu vực, Phó Cục trưởng cho biết, trên cơ sở Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) được ký kết năm 2022 tại Geneva giữa Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và Tổng cục Khí tượng Thủy văn Việt Nam (nay là Cục Khí tượng Thủy văn), Việt Nam đã đảm nhận vai trò Trung tâm khu vực Hệ thống Hướng dẫn cảnh báo lũ quét Đông Nam Á (SeAFFGS Regional Centre). Trong những năm qua, Việt Nam đã nỗ lực duy trì, vận hành hạ tầng kỹ thuật, tổ chức thu thập, xử lý dữ liệu và cung cấp các sản phẩm hướng dẫn cảnh báo lũ quét cho bốn quốc gia gồm Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan. “Việc đảm nhận và duy trì hoạt động của Trung tâm SeAFFGS khu vực không chỉ thể hiện trách nhiệm của Việt Nam trong hợp tác quốc tế, mà còn góp phần khẳng định vai trò, vị thế của Việt Nam trong các cơ chế hợp tác đa phương về giảm nhẹ rủi ro thiên tai”, Phó Cục trưởng nhấn mạnh.

Đánh giá về ý nghĩa của Hội nghị SeAFFGS năm 2026, Phó Cục trưởng cho rằng đây là dịp quan trọng để các quốc gia cùng nhìn lại, đánh giá toàn diện kết quả vận hành Trung tâm SeAFFGS trong giai đoạn 2022–2026; nhận diện những hạn chế về kỹ thuật, khoảng trống dữ liệu, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ các đợt mưa lũ lịch sử trong thời gian qua. Đặc biệt, Hội nghị hướng tới xác định các giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống trong giai đoạn tiếp theo. Trong đó, trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng và tích hợp các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), dữ liệu viễn thám và WebGIS vào quy trình vận hành, giám sát và định lượng dự báo mưa; từng bước tự động hóa việc xây dựng các bản tin cảnh báo sớm lũ quét cho các lưu vực sông xuyên biên giới; đồng thời tối ưu hóa hạ tầng máy chủ của hệ thống SeAFFGS.

Bên cạnh giải pháp công nghệ, bà đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu củng cố và nâng cao hiệu quả cơ chế chia sẻ dữ liệu khí tượng thủy văn thời gian thực giữa các quốc gia thành viên và Ban Thư ký Ủy hội sông Mê Công quốc tế. Đây được xem là một trong những yếu tố then chốt nhằm tăng cường khả năng phối hợp, nâng cao chất lượng cảnh báo và hỗ trợ các quốc gia chủ động ứng phó với thiên tai, đồng thời đóng góp tích cực vào Sáng kiến “Cảnh báo sớm cho mọi người” (Early Warnings for All) của Liên hợp quốc. Phó Cục trưởng bày tỏ tin tưởng, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan Khí tượng Thủy văn trong khu vực, Hội nghị SeAFFGS năm 2026 sẽ đạt được nhiều kết quả thiết thực, thống nhất được Kế hoạch hành động chi tiết cho năm 2027, tạo nền tảng thúc đẩy hợp tác và nâng cao năng lực cảnh báo lũ quét tại Đông Nam Á.

Phát biểu tại Hội nghị, bà Seth Vannareth, đại diện thường trực của Campuchia tại WMO bày tỏ sự trân trọng đối với Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, các tổ chức quốc tế và các đối tác, đồng thời gửi lời chúc mừng đến các đại biểu tham dự hội nghị khu vực về hệ thống hướng dẫn lũ lụt Đông Nam Á. Bà gửi lời cảm ơn chân thành đến Cục Khí tượng Thủy văn vì đã đăng cai và hỗ trợ tổ chức hội nghị khu vực về hệ thống hướng dẫn lũ quét khu vực Đông Nam Á. Sự kiện này cung cấp một nền tảng kịp thời để đánh giá tiến độ, chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận chiến lược nhằm tăng cường các dịch vụ cảnh báo sớm lũ quét và sạt lở đất. Giống như các quốc gia hạ lưu sông Mê Kông khác, Campuchia ngày càng dễ bị tổn thương trước tình trạng gió mùa cường độ mạnh và lũ quét, gây đe dọa trực tiếp đến sinh kế và sự phát triển kinh tế - xã hội. 

Trong bối cảnh đó, Hệ thống Hướng dẫn Lũ quét Đông Nam Á (SEFFGS) là một công cụ kỹ thuật không thể thiếu giúp Campuchia nâng cao năng lực dự báo, theo dõi rủi ro và đưa ra cảnh báo kịp thời cho chính quyền cũng như người dân dễ bị tổn thương. Hướng tới tương lai, Campuchia nhấn mạnh ba trọng tâm hợp tác lớn: thứ nhất là cải thiện độ chính xác kỹ thuật bằng cách tích hợp dữ liệu lượng mưa có độ phân giải cao, quan sát từ vệ tinh và công nghệ dự báo tiên tiến vào hệ thống; thứ hai là tăng cường chia sẻ dữ liệu thời gian thực, trao đổi thông tin xuyên biên giới và hợp tác khu vực để hoàn thiện ngưỡng cảnh báo lũ; thứ ba là ưu tiên xây dựng năng lực và tiếp tục đào tạo cho các nhà dự báo, đồng thời đánh giá cao sự hỗ trợ từ Cục Khí tượng Thủy văn và các đối tác quốc tế. 

Đại diện thường trực của Campuchia tại WMO tái khẳng định cam kết mạnh mẽ trong việc phối hợp chặt chẽ với Việt Nam, Lào, Thái Lan và các đối tác khác nhằm xây dựng lưu vực sông Mê Kông có khả năng chống chịu tốt hơn, đồng thời gửi lời cảm ơn một lần nữa đến Cục Khí tượng Thủy văn vì sự hiếu khách và chúc hội nghị thành công tốt đẹp. 

Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Cao Đơn, Giám đốc Trung tâm Khu vực về Quản lý lũ lụt và hạn hán của Ủy hội sông Mekong (MRC), đánh giá cao vai trò của Cục Khí tượng Thủy văn trong việc đăng cai tổ chức hội nghị và duy trì hoạt động của Trung tâm khu vực SEAFFGS. Ông nhấn mạnh, đây là diễn đàn quan trọng để các quốc gia cùng đánh giá kết quả triển khai, chia sẻ kinh nghiệm vận hành và tăng cường hợp tác nhằm giảm thiểu rủi ro do lũ lụt, lũ quét và sạt lở đất tại Đông Nam Á. 

Theo ông Nguyễn Cao Đơn, tiểu vùng sông Mekong đang ngày càng chịu tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn cường độ cao, bão nhiệt đới và các đợt gió mùa kéo dài. Đáng chú ý, lũ quét có thể hình thành và phát triển rất nhanh, chỉ trong vài giờ, đặc biệt tại khu vực miền núi và các lưu vực sông nhỏ. Vì vậy, việc cung cấp thông tin cảnh báo sớm kịp thời, chính xác và đáng tin cậy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro thiên tai. Ông cho rằng, SEAFFGS đang đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin hướng dẫn cảnh báo lũ quét cho bốn quốc gia thành viên gồm Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam. Thông qua hệ thống này, Trung tâm Khu vực của MRC có thể theo dõi các nguy cơ tiềm ẩn, đánh giá các sản phẩm dự báo mưa và cung cấp thông tin hỗ trợ các cơ quan chuyên môn trong công tác giám sát, dự báo và ứng phó thiên tai.

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của hệ thống, ông Đơn đề xuất bốn định hướng hợp tác trọng tâm, gồm: tăng cường năng lực kỹ thuật thông qua tích hợp dữ liệu dự báo mưa độ phân giải cao, radar, vệ tinh và quan trắc thủy văn; thúc đẩy trao đổi dữ liệu thời gian thực giữa các quốc gia thành viên; nâng cao khả năng ứng dụng các sản phẩm SEAFFGS trong hỗ trợ ra quyết định và đánh giá tác động; đồng thời đẩy mạnh đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn và chia sẻ kinh nghiệm vận hành giữa các quốc gia. Đặc biệt, ông nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ cảnh báo dựa trên các yếu tố khí tượng, thủy văn đơn thuần sang cảnh báo sớm dựa trên tác động, trong đó các thông tin dự báo cần gắn với mức độ ảnh hưởng thực tế đến cộng đồng, cơ sở hạ tầng và các hoạt động kinh tế - xã hội. Đây sẽ là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực chủ động phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó với các tình huống thiên tai.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Cao Đơn đánh giá cao sự hợp tác giữa MRC và Cục Khí tượng Thủy văn trong tổ chức các khóa đào tạo SEAFFGS hằng năm cho dự báo viên của bốn quốc gia thành viên. Ông khẳng định, việc duy trì các hoạt động đào tạo và chia sẻ kiến thức sẽ góp phần nâng cao kỹ năng dự báo, tăng cường tính thống nhất trong vận hành và khai thác hiệu quả hệ thống trên phạm vi khu vực. Thông tin thêm về các chương trình hợp tác, ông cho biết Uỷ ban Khu vực của MRC đang triển khai hai dự án quan trọng, gồm dự án hỗ trợ ODA của Nhật Bản giai đoạn 2026–2029 về tăng cường quản lý rủi ro lũ quét và hạn hán, cùng dự án do Vương quốc Anh hỗ trợ giai đoạn 2026–2028 nhằm nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ nghiệp vụ. Các dự án được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện hệ thống dự báo tích hợp, nâng cao chất lượng hướng dẫn cảnh báo lũ quét, kiểm chứng dự báo và phát triển các dịch vụ cảnh báo dựa trên tác động, lấy người sử dụng làm trung tâm.