Tại Hội nghị khu vực về Hệ thống hướng dẫn cảnh báo lũ quét khu vực Đông Nam Á (SeAFFGS) tổ chức tại Hà Nội tháng 11/2026, bà Trần Tuyết Mai, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia đã trình bày về tình hình khai thác, ứng dụng hệ thống SeAFFGS tại Việt Nam và những bài học kinh nghiệm trong quá trình triển khai thực tế.
SeAFFGS là hệ thống hỗ trợ dự báo, cảnh báo lũ quét và sạt lở đất cho bốn quốc gia gồm Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan. Hệ thống cung cấp 26 sản phẩm nghiệp vụ, tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau như ước tính mưa từ vệ tinh, radar thời tiết, mạng lưới trạm khí tượng tự động với khoảng 2.000 trạm và các mô hình dự báo số trị. Đặc biệt, SeAFFGS là hệ thống khu vực đầu tiên tích hợp các sản phẩm dự báo mưa cực ngắn hạn (Nowcasting), đồng thời cung cấp các sản phẩm đánh giá nguy cơ lũ quét với thời gian dự kiến lên đến 36 giờ.
Tại Việt Nam, các sản phẩm SeAFFGS đã được tích hợp vào Hệ thống cảnh báo lũ quét và sạt lở đất thời gian thực, phục vụ công tác theo dõi, phân tích và hỗ trợ ra quyết định của dự báo viên. Hiện có 11 sản phẩm được đưa vào khai thác, bao gồm các sản phẩm hướng dẫn lũ quét (FFG), đánh giá độ ẩm đất, lượng mưa và dự báo nguy cơ lũ quét từ các nguồn dữ liệu, mô hình khác nhau. Việc tích hợp này góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo lũ quét và sạt lở đất trước khoảng 3–6 giờ hoặc dài hơn trong những điều kiện phù hợp.
Quy trình nghiệp vụ được triển khai theo hướng kết hợp giữa dự báo mưa định lượng, phân tích điều kiện khí tượng – thủy văn và khai thác các sản phẩm của SeAFFGS. Trên cơ sở các kịch bản mưa lớn trong 24–48 giờ, dự báo viên tiến hành phân tích lượng mưa dự báo theo các khoảng thời gian 6 giờ, 12 giờ, 24 giờ và nhiều ngày; đối chiếu với độ ẩm đất, lượng mưa có thể gây lũ quét, bản đồ nguy cơ sạt lở đất và các thông tin về địa hình, lưu vực. Từ đó, các khu vực có nguy cơ cao được xác định đến cấp xã, làm cơ sở xây dựng và phát hành bản tin cảnh báo thông qua website, thư điện tử và điện thoại.
Bài thuyết trình cũng giới thiệu trường hợp đánh giá, ứng dụng SeAFFGS trong đợt mưa lớn tại tỉnh Nghệ An ngày 26–27/9/2023. Trong 6 giờ từ 16 giờ đến 22 giờ UTC ngày 26/9, lượng mưa tại nhiều khu vực đạt 100–300 mm, riêng một số điểm ở phía Tây Bắc vượt 337 mm. Dự báo tiếp tục có mưa lớn từ 80–150 mm trong 6 giờ tiếp theo. Các sản phẩm của hệ thống cho thấy độ ẩm đất tại nhiều lưu vực ở mức rất cao, phổ biến trên 0,9; trong khi chỉ số hướng dẫn lũ quét tại một số tiểu lưu vực thấp hơn 30 mm/6 giờ và lượng mưa dự báo vượt ngưỡng này. Kết hợp với địa hình dốc, dòng chảy trên các sông, suối gia tăng nhanh và tiền sử xảy ra lũ quét, dự báo viên đã nhận định nguy cơ lũ quét cao tại khu vực miền núi phía Tây Bắc tỉnh Nghệ An và phát hành cảnh báo kịp thời. Kết quả đánh giá sau sự kiện cho thấy cảnh báo phù hợp với diễn biến thực tế, được xác định là trường hợp dự báo thành công (Hit).
Từ thực tiễn khai thác hệ thống, bài thuyết trình nhấn mạnh một số kinh nghiệm quan trọng: tăng cường chia sẻ dữ liệu và hợp tác xuyên biên giới giữa các quốc gia thành viên; kết hợp các sản phẩm FFG, FFR và độ ẩm đất với điều kiện lưu vực, địa hình và các sự kiện lịch sử tại địa phương; thường xuyên kiểm chứng sản phẩm dự báo với các sự kiện lũ quét, sạt lở đất thực tế; đồng thời nâng cao năng lực chuyên môn của dự báo viên thông qua đào tạo, trao đổi kỹ thuật và thực hành nghiệp vụ.
Bên cạnh đó, việc phát triển các công cụ tự động hóa dựa trên API nhằm hỗ trợ thu thập, xử lý, trực quan hóa dữ liệu và xây dựng bản tin cảnh báo được xác định là hướng đi cần thiết trong thời gian tới.
Thông qua việc tích hợp và khai thác SeAFFGS, Việt Nam từng bước nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ trong dự báo, cảnh báo lũ quét và sạt lở đất. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả hệ thống, các sản phẩm khu vực cần tiếp tục được kết hợp chặt chẽ với dữ liệu quan trắc trong nước, đặc điểm địa hình, điều kiện lưu vực và kinh nghiệm chuyên môn của dự báo viên, qua đó nâng cao độ tin cậy và tính kịp thời của các bản tin cảnh báo, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.