Nghiên cứu ứng dụng hệ thống DNORA–SWAN kết hợp kỹ thuật mô hình hóa giảm quy mô động lực học nhằm mô phỏng chi tiết trường sóng biển xung quanh đảo Phú Quý (Việt Nam), góp phần nâng cao khả năng đánh giá sự biến đổi chiều cao và hướng sóng dưới tác động của địa hình đảo trong các chế độ gió mùa Đông Bắc và Tây Nam.
Tại Hội thảo Thiên tai trên biển 2026, diễn ra từ ngày 2-4/11/2026 tại Hà Nội, nhóm chuyên gia của Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia đã trình bày về Ứng dụng hệ thống DNORA–SWAN mô phỏng trường sóng biển có độ phân giải cao tại khu vực đảo Phú Quý.
Trong bối cảnh nhu cầu cung cấp thông tin dự báo sóng biển ngày càng chi tiết, đặc biệt tại các khu vực ven bờ, vùng biển quanh đảo và những khu vực có địa hình đáy biển phức tạp, việc ứng dụng các mô hình số trị có độ phân giải cao đang trở thành một hướng nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực khí tượng thủy văn và hải văn.
Các sản phẩm dự báo sóng quy mô khu vực hiện nay có khả năng cung cấp thông tin liên tục trên phạm vi rộng. Tuy nhiên, độ phân giải không gian của các sản phẩm này đôi khi chưa đủ để phản ánh đầy đủ những biến đổi cục bộ của trường sóng do ảnh hưởng của địa hình đảo, độ sâu đáy biển và các quá trình tương tác sóng với khu vực ven bờ. Đây là một trong những thách thức đặt ra đối với việc nâng cao chất lượng thông tin sóng biển phục vụ dự báo, cảnh báo và các hoạt động kinh tế - xã hội trên biển.
Xuất phát từ yêu cầu đó, nhóm nghiên cứu đã thực hiện nghiên cứu ứng dụng hệ thống DNORA–SWAN để mô phỏng trường sóng biển xung quanh đảo Phú Quý, với trọng tâm là đánh giá hiệu quả của kỹ thuật giảm quy mô động lực học ở độ phân giải cao trong hai chế độ gió mùa đặc trưng.
Ứng dụng công nghệ DNORA–SWAN trong mô phỏng trường sóng biển
Nghiên cứu lựa chọn khu vực đảo Phú Quý, nằm ngoài khơi phía Nam Việt Nam, cách Phan Thiết khoảng 120 km về phía Đông Nam. Đây là khu vực chịu ảnh hưởng rõ nét của gió mùa Đông Bắc vào mùa đông và gió mùa Tây Nam vào mùa hè. Đặc điểm địa hình đảo cùng sự thay đổi độ sâu đáy biển xung quanh tạo ra những khác biệt đáng kể về điều kiện truyền sóng giữa các khu vực đón sóng và khu vực khuất sóng.
Trong nghiên cứu, nhóm tác giả sử dụng hệ thống DNORA để chuẩn bị dữ liệu đầu vào, xây dựng lưới tính toán, xử lý địa hình đáy biển và thiết lập các điều kiện biên, trường gió và phổ sóng. Sau đó, mô hình SWAN phiên bản 41.41 được sử dụng để thực hiện các tính toán mô phỏng quá trình lan truyền và biến đổi sóng biển.
SWAN là mô hình sóng phổ thế hệ thứ ba, có khả năng mô phỏng các quá trình phát sinh sóng do gió, khúc xạ, ma sát đáy và sóng vỡ. Việc kết hợp DNORA và SWAN cho phép xây dựng một quy trình mô phỏng tương đối hoàn chỉnh, từ khâu chuẩn bị dữ liệu đến tính toán và xuất kết quả trường sóng.
Nguồn dữ liệu đầu vào chủ yếu được khai thác từ hệ thống Copernicus Marine Environment Monitoring Service (CMEMS), bao gồm trường gió tái phân tích với độ phân giải 0,25° × 0,25°, cập nhật theo giờ và phổ sóng hai chiều tại các biên với độ phân giải 0,5° × 0,5°. Dữ liệu địa hình đáy biển được kế thừa từ bộ dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu của Nguyen Ba Thuy (2021).
So sánh mô hình với hai cấu hình độ phân giải khác nhau
Một nội dung trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá ảnh hưởng của độ phân giải lưới tính toán đến khả năng mô phỏng trường sóng biển quanh đảo Phú Quý.
Nhóm nghiên cứu thiết lập hai cấu hình mô hình độc lập: Cấu hình D-4.0 km: Lưới tính toán có độ phân giải 4 km × 4 km, phạm vi miền tính từ 105°E đến 120°E và từ 5,5°N đến 22,5°N, bước thời gian 3.600 giây. Đây là cấu hình mô phỏng ở quy mô khu vực. Cấu hình D-0.4 km: Lưới tính toán có độ phân giải 0,4 km × 0,4 km, phạm vi miền tính từ 108,5°E đến 109,5°E và từ 10,0°N đến 11,0°N, bước thời gian 900 giây. Cấu hình này được thiết kế nhằm mô phỏng chi tiết hơn các đặc trưng trường sóng ở quy mô đảo.
Hai cấu hình được vận hành độc lập, sử dụng thông tin trường gió quy mô lớn và điều kiện sóng tại biên. Qua đó, nghiên cứu tập trung làm rõ sự khác biệt giữa mô hình độ phân giải trung bình và mô hình độ phân giải cao trong việc mô phỏng chiều cao sóng và các đặc trưng không gian của trường sóng xung quanh đảo.
Kiểm chứng mô hình bằng số liệu quan trắc và vệ tinh
Để đánh giá độ tin cậy của kết quả mô phỏng, nhóm nghiên cứu sử dụng số liệu quan trắc từ thiết bị đo sóng AWAC trong hai giai đoạn: từ ngày 21 đến 30/12/2012, tương ứng với thời kỳ bão Wukong và từ ngày 17 đến 20/6/2013, đại diện cho điều kiện gió mùa Tây Nam.
Bên cạnh đó, dữ liệu sóng vệ tinh được khai thác để mở rộng phạm vi đánh giá, bao gồm các trường hợp bão Usagi (năm 2018), bão Kalmaegi (năm 2025), điều kiện gió mùa Đông Bắc tháng 1/2026 và gió mùa Tây Nam tháng 8/2024.
Quá trình hiệu chỉnh và kiểm định được thực hiện thông qua các chỉ tiêu thống kê gồm độ lệch (Bias), sai số tuyệt đối trung bình (MAE), sai số căn phương trung bình bình phương (RMSE) và hệ số tương quan (R).
Kết quả cho thấy cả hai cấu hình mô hình đều mô phỏng được xu thế biến đổi theo thời gian của chiều cao sóng có nghĩa (Hs). Tuy nhiên, mô hình có xu hướng đánh giá thấp chiều cao sóng, đặc biệt trong những thời kỳ sóng lớn. Đáng chú ý, cấu hình lưới 0,4 km cho kết quả phù hợp hơn với số liệu quan trắc và vệ tinh.
Cụ thể, đối với số liệu AWAC năm 2012, cấu hình 0,4 km có Bias là -0,17 m, MAE là 0,22 m và RMSE là 0,27 m; trong khi cấu hình 4 km có các giá trị tương ứng là -0,20 m, 0,24 m và 0,29 m.
Đối với số liệu AWAC năm 2013, RMSE của cấu hình 0,4 km đạt 0,14 m, thấp hơn so với mức 0,16 m của cấu hình 4 km. Tương tự, khi đánh giá bằng dữ liệu vệ tinh, RMSE của cấu hình độ phân giải cao đạt 0,58 m, so với 0,63 m ở cấu hình 4 km.
Những kết quả này cho thấy cấu hình lưới 0,4 km có sai số thấp hơn trên cả ba bộ dữ liệu đánh giá, mặc dù mức độ cải thiện giữa hai cấu hình không giống nhau trong tất cả các trường hợp.