Tại Hội nghị Hệ thống Hướng dẫn lũ quét khu vực Đông Nam Á (SeAFFGS) diễn ra từ ngày 10–12/11/2026 tại Hà Nội, bà Ruthaikarn Buaphean, chuyên gia khí tượng cao cấp thuộc Cục Khí tượng Thái Lan, đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai, vận hành và đánh giá hiệu quả Hệ thống Hướng dẫn lũ quét (Flash Flood Guidance – FFG) tại Thái Lan
Theo báo cáo, năm 2026, tình hình mưa lũ tại Thái Lan diễn biến phức tạp, chịu tác động của nhiều hình thế thời tiết như gió mùa Tây Nam, dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ), các xoáy thuận nhiệt đới và vùng áp thấp. Trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 10/2026, số lượng khu vực chịu ảnh hưởng bởi ngập lụt có sự biến động đáng kể. Đặc biệt, tháng 9 ghi nhận 279 huyện bị ảnh hưởng, cao nhất trong các tháng được thống kê. Những diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc nâng cao năng lực giám sát, dự báo và cảnh báo sớm lũ quét.
Để phục vụ công tác phòng, chống thiên tai, Cục Khí tượng Thái Lan đã triển khai tích hợp nhiều nguồn dữ liệu và công nghệ trong hệ thống giám sát, cảnh báo lũ. Các dữ liệu đầu vào bao gồm quan trắc khí tượng tự động (AWS), dữ liệu GIS, mô hình dự báo thời tiết số (NWP), radar thời tiết, ảnh vệ tinh và thông tin khí hậu, thủy văn. Những nguồn dữ liệu này được kết nối thông qua hệ thống truyền tin khí tượng trong nước và quốc tế, kết hợp công nghệ dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm hỗ trợ xử lý, phân tích thông tin và nâng cao khả năng phát hiện nguy cơ lũ.
Quy trình giám sát, cảnh báo được thực hiện trên cơ sở tổng hợp dữ liệu mưa, thông tin dự báo thời tiết, sản phẩm mô hình NWP, dữ liệu radar và ảnh vệ tinh. Hệ thống FFG được sử dụng kết hợp với các sản phẩm dự báo để xác định những khu vực có nguy cơ xảy ra lũ quét, phục vụ công tác theo dõi, phát hành bản tin cảnh báo và khuyến cáo. Thông tin sau xử lý được cung cấp thông qua nhiều hình thức như API, ứng dụng, phương tiện truyền thông, dữ liệu phân tích và dữ liệu mở, góp phần hỗ trợ các cơ quan chức năng và cộng đồng tiếp cận thông tin cảnh báo kịp thời.
Một nội dung đáng chú ý của bài trình bày là đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống thông qua các chỉ số chuyên môn, gồm tỷ lệ cảnh báo sai (FAR), xác suất phát hiện đúng (POD), chỉ số thành công tới hạn (CSI) và độ chính xác tổng thể (ACC). Đây là những chỉ số quan trọng để xác định mức độ phù hợp giữa kết quả dự báo và các sự kiện lũ thực tế, qua đó nhận diện những hạn chế cần khắc phục trong quá trình vận hành.
Báo cáo cũng phân tích các trận lũ quét xảy ra trong tháng 8/2026 tại 19 huyện thuộc 7 tỉnh của Thái Lan, gồm Mae Hong Son, Nan, Phetchabun, Sukhothai, Phitsanulok, Sakon Nakhon và Ubon Ratchathani. Qua đối chiếu sản phẩm FFG, lượng mưa thực tế và phạm vi ngập lụt, kết quả cho thấy khả năng phát hiện lũ của hệ thống có sự khác biệt giữa các thời điểm. Chỉ số POD trong các đợt lũ ngày 6/8, 18/8, 19/8 và 20/8 lần lượt đạt 100%, 33,33%, 42,85% và 22,22%.
Đánh giá tổng thể trong 6 tháng, từ tháng 5 đến tháng 10/2026, cho thấy hệ thống vẫn còn những hạn chế đáng kể. Tỷ lệ cảnh báo sai (FAR) duy trì ở mức trên 80% trong tất cả các tháng, trong khi xác suất phát hiện đúng (POD) đạt cao nhất 33,68% vào tháng 9. Đáng chú ý, tháng 6 ghi nhận POD và CSI đều bằng 0%, cho thấy hệ thống chưa phát hiện được các sự kiện lũ thực tế trong tháng này theo kết quả đánh giá. Những kết quả trên cho thấy việc tiếp tục hiệu chỉnh mô hình, nâng cao chất lượng dữ liệu đầu vào và cải thiện độ tin cậy của sản phẩm cảnh báo là yêu cầu cần thiết trước khi đưa hệ thống vào vận hành nghiệp vụ.
Từ thực tiễn triển khai tại Thái Lan, báo cáo nhấn mạnh vai trò của việc tích hợp đa nguồn dữ liệu khí tượng, thủy văn, radar, vệ tinh và mô hình dự báo trong giám sát, cảnh báo lũ quét. Đồng thời, việc thường xuyên kiểm chứng, đánh giá hiệu quả dự báo bằng số liệu thực tế có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống.
Những kinh nghiệm này là cơ sở tham khảo hữu ích đối với các quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, trong nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện các hệ thống giám sát, dự báo, cảnh báo lũ quét, hướng tới nâng cao năng lực cảnh báo sớm, chủ động ứng phó và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.