Mực nước biển toàn cầu đang dâng nhanh hơn, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt, xói lở và nhiễm mặn tại các vùng ven biển. Từ những quốc đảo Thái Bình Dương đến các đồng bằng đông dân ở châu Á, nhiều quốc gia đang phải đầu tư bảo vệ bờ biển, điều chỉnh quy hoạch và chuẩn bị phương án thích ứng lâu dài.
NASA cảnh báo mực nước biển dâng quá nhanh do El Nino và khí hậu nóng bứcTheo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), mực nước biển trung bình toàn cầu năm 2024 đạt mức cao nhất trong chuỗi quan trắc vệ tinh bắt đầu từ năm 1993. Tốc độ dâng trung bình tăng từ khoảng 2,1 mm/năm trong giai đoạn 1993–2002 lên 4,7 mm/năm trong giai đoạn 2015–2024. Hai nguyên nhân chính là nước biển giãn nở khi nóng lên và lượng nước bổ sung từ băng trên đất liền tan chảy.
Phân tích của NASA cho thấy riêng năm 2024, mực nước biển toàn cầu tăng khoảng 5,9 mm, cao hơn mức dự kiến 4,3 mm. Khoảng hai phần ba mức tăng trong năm này đến từ sự giãn nở nhiệt của nước biển. Đây là diễn biến khác với những năm gần trước đó, khi băng tan đóng góp phần lớn hơn vào mức tăng. Số liệu cho thấy sự nóng lên của đại dương có thể đẩy nhanh nước biển dâng ngay cả trong khoảng thời gian ngắn.
Các quốc đảo thấp ở Thái Bình Dương là những nơi chịu sức ép rõ rệt. Trong đánh giá công bố tháng 9/2024, NASA dự báo Tuvalu, Kiribati và Fiji sẽ trải qua mức nước biển dâng thêm ít nhất khoảng 15 cm trong 30 năm tiếp theo. Một số khu vực của Tuvalu hiện có dưới năm ngày ngập do triều cao mỗi năm có thể ghi nhận trung bình khoảng 25 ngày vào thập niên 2050; tại một số vùng của Kiribati, con số có thể lên tới 65 ngày. Ngập thường xuyên có thể làm gián đoạn giao thông, ảnh hưởng nhà ở và khiến nguồn nước ngọt bị nhiễm mặn.
Tuy nhiên, mức nước biển dâng không đồng đều giữa các địa phương. Chẳng hạn, NASA ghi nhận các nhóm đảo của Kiribati có mức tăng khoảng 5–11 cm trong 30 năm trước đánh giá năm 2024. Đến năm 2050, mức tăng bổ sung được dự báo khoảng 15–30 cm. Vì vậy, việc đánh giá rủi ro cần dựa trên dữ liệu từng khu vực, thay vì áp dụng một tốc độ chung cho toàn bộ Thái Bình Dương.
Ở châu Âu, Hà Lan đang đưa nước biển dâng vào kế hoạch bảo vệ dân cư và quản lý nước dài hạn. Chương trình Delta 2026 tập trung vào ba nhiệm vụ: phòng chống ngập, bảo đảm nguồn nước ngọt và quy hoạch thích ứng khí hậu. Những giải pháp cụ thể gồm dành đất cho việc nâng cấp đê, tạo không gian chứa nước khi mưa lớn và điều chỉnh sử dụng đất tại các khu vực dễ bị tổn thương.
Những vấn đề này cũng được đưa vào chương trình hội nghị trù bị COP31 tại Nadi, Fiji, diễn ra từ ngày 5–8/10/2026. Đại diện hơn 50 quốc gia tham dự để thảo luận việc giữ mục tiêu hạn chế mức nóng lên toàn cầu ở 1,5°C trong tầm tay, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và tăng khả năng tiếp cận tài chính khí hậu. Bộ trưởng phụ trách môi trường và biến đổi khí hậu Fiji, bà Lynda Tabuya, nhấn mạnh nguồn lực cần đến được các cộng đồng đang trực tiếp chịu tác động, đồng thời đề nghị đặt đại dương ở vị trí trung tâm của hành động khí hậu.
Việt Nam nằm trong nhóm chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu
Với một quốc gia có đường bờ biển dài như Việt Nam, nước biển dâng không chỉ làm gia tăng nguy cơ ngập mà còn kéo theo xâm nhập mặn, sạt lở, mất đất và ảnh hưởng sinh kế hàng triệu người. Khi mực nước biển cao hơn, những hiện tượng như triều cường, mưa lớn hay nước dâng do bão có thể gây ngập nghiêm trọng hơn.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh những ngày vừa qua liên tục phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt nhiều khu vực trên toàn thành phố. Nhiều tuyến đường ngập sâu, giao thông ùn ứ, phương tiện chết máy, người dân gặp khó khăn khi di chuyển, làm việc. Chuyên gia dự báo, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ còn tiếp tục phải đối mặt với những đợt ngập lớn sau mưa kết hợp triều cường.
Triều cường dâng cao, mưa lớn kéo dài đã làm gần 600 ha lúa, cây ăn trái ở Cần Thơ bị ngập úng, ngã đổ. Dự báo sắp tới, ở khu vực này đều sẽ tiếp tục xuất hiện nhiều đợt triều cường cao gây ngập sâu, trên diện rộng.
Theo Đài Khí tượng thủy văn thành phố Cần Thơ, từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 11/2026, dự báo tại thành phố xuất hiện từ 4-5 đợt triều cường cao có khả năng gây ngập lụt sâu, trên diện rộng. Mực nước cao nhất xuất hiện vào tháng 10, thấp hơn năm 2025 nhưng cao hơn trung bình nhiều năm, mực nước cao nhất tại các trạm ở mức trên báo động 3. Mực nước biển cao hơn tạo điều kiện để nước mặn lấn sâu hơn vào cửa sông và hệ thống sông. Khi đó, nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp đều có thể chịu ảnh hưởng.
Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nơi có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam, xâm nhập mặn có thể làm thay đổi cơ cấu sản xuất, giảm năng suất và buộc người dân phải chuyển đổi sinh kế.
Biến đổi khí hậu và nước biển dâng là thách thức lâu dài, đòi hỏi Việt Nam chủ động thích ứng từ các biện pháp ứng phó tại chỗ cho tới ý thức sử dụng hiệu quả tài nguyên trong từng người dân. Việc chủ động ứng phó không chỉ nhằm bảo vệ đất đai, sản xuất và đời sống nhân dân, mà còn góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, lương thực và phát triển bền vững trong tương lai.