Sign In

Nhật Bản thành lập Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia: Chủ động ứng phó siêu động đất, sóng thần và núi lửa phun trào

09:00 05/11/2026

Chọn cỡ chữ A a  

Trước nguy cơ xảy ra siêu động đất tại rãnh Nankai, động đất lớn ở khu vực Tokyo và khả năng núi Phú Sĩ phun trào, Nhật Bản vừa chính thức thành lập Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia với 352 nhân sự.

Núi Phú Sĩ phun trào có thể ảnh hưởng đến khoảng 790.000 người và nhà cửa của họ, đồng thời gây gián đoạn giao thông, hệ thống đường dây điện và các cơ sở hạ tầng thiết yếu

Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược quản trị rủi ro thiên tai của quốc gia Đông Á, hướng tới xây dựng một đầu mối điều phối thống nhất từ phòng ngừa, ứng phó khẩn cấp đến phục hồi và tái thiết sau thảm họa.

Ngày 2/11/2026, Chính phủ Nhật Bản chính thức đưa Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia (Disaster Management Agency) vào hoạt động. Thủ tướng Sanae Takaichi tham dự lễ thành lập và nhấn mạnh trách nhiệm của Nhà nước trong bảo vệ tính mạng, sinh kế của người dân trước những rủi ro thiên tai ngày càng phức tạp. Ông Goshi Hosono, Bộ trưởng Tái thiết, được giao phụ trách cơ quan mới.

Với quy mô 352 nhân sự, cơ quan này đảm nhiệm vai trò đầu mối điều phối các hoạt động quản lý thiên tai trên phạm vi toàn quốc, bao gồm xây dựng chính sách phòng ngừa, chuẩn bị phương án ứng phó, huy động nguồn lực khi xảy ra thảm họa và tổ chức phục hồi sau thiên tai. Điểm đáng chú ý là cơ quan được tổ chức theo hướng hoạt động thường trực, thay vì chỉ thành lập các nhóm công tác liên ngành khi thiên tai xảy ra.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh Nhật Bản phải đối mặt với nhiều nguy cơ địa chất đặc biệt nghiêm trọng. Nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương, nơi tiếp giáp và tương tác của nhiều mảng kiến tạo, Nhật Bản thường xuyên ghi nhận động đất, sóng thần và hoạt động núi lửa. Trong khi đó, dân cư, các trung tâm công nghiệp, hệ thống giao thông và cơ sở hạ tầng kinh tế lại tập trung với mật độ cao tại nhiều khu vực ven biển.

Bài toán đặt ra đối với Nhật Bản không chỉ là làm thế nào để giảm số người thương vong khi thảm họa xảy ra, mà còn phải bảo vệ các trung tâm kinh tế, duy trì hoạt động của hệ thống hạ tầng thiết yếu và hạn chế nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng trên quy mô quốc gia.

SIÊU ĐỘNG ĐẤT NANKAI VÀ NGUY CƠ THIỆT HẠI KINH TẾ KHỔNG LỒ

Trong các kịch bản thiên tai được Chính phủ Nhật Bản đặc biệt quan tâm, siêu động đất tại rãnh Nankai được đánh giá là một trong những thảm họa có khả năng gây hậu quả nghiêm trọng nhất.

Rãnh Nankai nằm ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương, kéo dài từ khu vực Shizuoka qua phía nam đảo Honshu đến vùng biển ngoài khơi Shikoku và Kyushu. Đây là khu vực tiếp xúc giữa mảng biển Philippines và mảng lục địa Á - Âu. Quá trình hút chìm của mảng kiến tạo biển xuống dưới mảng lục địa làm tích tụ ứng suất trong thời gian dài. Khi ứng suất được giải phóng đột ngột, động đất lớn có thể xảy ra, kéo theo nguy cơ sóng thần lan truyền vào các khu vực ven biển.

Theo đánh giá cập nhật của Chính phủ Nhật Bản công bố tháng 3/2025, một trận siêu động đất tại rãnh Nankai có thể khiến khoảng 298.000 người thiệt mạng, hơn 6,5 triệu người phải sơ tán và khoảng 2,35 triệu ngôi nhà bị phá hủy hoặc mất khả năng sử dụng trong kịch bản nghiêm trọng nhất.

Đáng chú ý, thiệt hại kinh tế được ước tính có thể lên tới 292.000 tỷ yên, bao gồm tổn thất trực tiếp và những tác động do gián đoạn hoạt động kinh tế, giao thông và sản xuất. Con số này cho thấy một thảm họa địa chất lớn có thể tạo ra cú sốc vượt xa phạm vi của những địa phương trực tiếp chịu ảnh hưởng.

Trong đó, các khu vực ven biển thuộc miền Trung và Tây Nam Nhật Bản có nguy cơ đối mặt với rung chấn mạnh, ngập lụt do sóng thần và hư hại nghiêm trọng đối với hệ thống hạ tầng. Nhiều cảng biển, khu công nghiệp, nhà máy sản xuất, tuyến đường sắt và mạng lưới giao thông huyết mạch nằm trong khu vực có thể chịu tác động.

Nếu cảng biển phải tạm dừng hoạt động, hàng hóa xuất nhập khẩu sẽ bị đình trệ. Nếu các tuyến đường bộ và đường sắt bị phá hủy, việc vận chuyển nguyên liệu, nhiên liệu và hàng hóa thiết yếu sẽ gặp khó khăn. Trong trường hợp nguồn cung điện, nước và viễn thông bị gián đoạn kéo dài, nhiều doanh nghiệp có thể phải ngừng sản xuất ngay cả khi nhà máy không bị phá hủy trực tiếp.

Đây là lý do Chính phủ Nhật Bản ngày càng chú trọng đến việc đánh giá rủi ro theo hướng liên ngành, không chỉ xem xét mức độ nguy hiểm của thiên tai mà còn phân tích khả năng tổn thương của dân cư, hạ tầng và các hoạt động kinh tế.

Bên cạnh rãnh Nankai, khu vực đô thị Tokyo cũng được đánh giá có nguy cơ xảy ra động đất lớn. Với dân số tập trung đông, mật độ công trình cao và vai trò là trung tâm tài chính, hành chính, thương mại của Nhật Bản, một trận động đất nghiêm trọng tại đây có thể gây gián đoạn trên diện rộng đối với các hoạt động kinh tế và dịch vụ công cộng.

Một kịch bản khác được giới chức Nhật Bản quan tâm là nguy cơ núi Phú Sĩ phun trào. Dù ngọn núi này chưa phun trào kể từ năm 1707, hoạt động núi lửa vẫn được theo dõi chặt chẽ. Nếu xảy ra phun trào, tro bụi núi lửa có thể phát tán theo hướng gió, ảnh hưởng đến nhiều khu vực đông dân cư, trong đó có vùng đô thị Tokyo.

Tro núi lửa không chỉ gây ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp mà còn có thể làm gián đoạn giao thông hàng không, gây sự cố đối với hệ thống điện, thiết bị điện tử, cấp nước và hoạt động của các cơ sở công nghiệp. Ngay cả khi không có dòng dung nham trực tiếp đe dọa khu dân cư, lượng tro bụi tích tụ trên mái nhà, đường giao thông và hệ thống thoát nước cũng có thể tạo ra những rủi ro đáng kể.

Bộ trưởng Tái thiết Goshi Hosono phát biểu tại cuộc họp báo ở Tokyo

Một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy Nhật Bản thành lập cơ quan chuyên trách là những bài học rút ra từ thảm họa động đất và sóng thần ngày 11/3/2011.

Trận động đất mạnh 9,0 độ xảy ra ngoài khơi vùng Đông Bắc Nhật Bản đã tạo ra sóng thần có sức tàn phá lớn, khiến gần 20.000 người thiệt mạng và mất tích, đồng thời gây ra sự cố nghiêm trọng tại Nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi. Nhiều khu dân cư ven biển bị san phẳng, hệ thống giao thông, điện, nước và các công trình công cộng bị phá hủy.

Đáng chú ý, những tổn thất của thảm họa không kết thúc khi sóng thần rút đi. Hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa, sinh hoạt trong các điểm sơ tán trong thời gian dài. Việc thiếu không gian riêng tư, giường ngủ, thực phẩm nóng, nước sạch và điều kiện vệ sinh đã làm gia tăng nguy cơ bệnh tật, suy giảm sức khỏe, đặc biệt đối với người cao tuổi và những người có bệnh nền.

Thực tế này cho thấy công tác quản lý thiên tai không thể chỉ tập trung vào hoạt động cứu hộ, cứu nạn trong những giờ đầu tiên. Việc bảo đảm điều kiện sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe, duy trì dịch vụ thiết yếu và hỗ trợ người dân trong giai đoạn hậu thiên tai cũng có ý nghĩa quyết định.

Một ví dụ gần đây là trận động đất mạnh 7,1 độ xảy ra tại tỉnh Kumamoto ngày 28/7/2026. Theo thông tin cập nhật của các cơ quan Nhật Bản, thảm họa khiến 38 người thiệt mạng, hàng chục nghìn ngôi nhà bị phá hủy hoặc hư hại ở các mức độ khác nhau. Hoạt động cứu trợ và khắc phục hậu quả gặp thêm khó khăn do thời tiết nắng nóng, khiến điều kiện sinh hoạt tại một số điểm sơ tán trở nên khắc nghiệt.

Những kinh nghiệm này đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng các trung tâm sơ tán, đặc biệt là khả năng bảo đảm nước sạch, vệ sinh môi trường, thực phẩm, điều hòa không khí và chăm sóc y tế. Nhật Bản đang hướng tới việc trang bị thêm nhà vệ sinh di động, bếp ăn cung cấp thực phẩm nóng, khu vực tắm nước nóng và giường ngủ bằng bìa carton nhằm cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân.

Bên cạnh đó, năng lực ứng phó của chính quyền địa phương cũng là một vấn đề cần được cải thiện. Theo những thông tin được Bộ trưởng Goshi Hosono nêu ra, trong 5 năm qua, chưa đến một nửa số cán bộ chính quyền địa phương được đào tạo về quản lý thảm họa; chỉ khoảng 15% chính quyền địa phương có phương án sơ tán dự phòng dành cho người cao tuổi và người khuyết tật cần được hỗ trợ.

Đây là khoảng trống đáng chú ý bởi trong các thảm họa quy mô lớn, chính quyền cấp cơ sở thường là lực lượng đầu tiên tiếp cận người dân, tổ chức sơ tán và phân phối hàng cứu trợ. Nếu thiếu nhân lực được đào tạo, phương án dự phòng và cơ chế phối hợp, ngay cả một quốc gia có hệ thống công nghệ hiện đại cũng có thể gặp khó khăn khi xảy ra thảm họa vượt quá năng lực ứng phó thông thường.

Ngay sau khi cơ quan mới đi vào hoạt động, người dân Nhật Bản được khuyến nghị kiểm tra khả năng chống chịu động đất của nhà ở, cố định đồ đạc có nguy cơ đổ ngã, xác định vị trí các điểm sơ tán và chuẩn bị nước uống, thực phẩm, vật dụng thiết yếu đủ dùng ít nhất ba ngày, tốt nhất là một tuần.

Các bộ, ngành và chính quyền địa phương cũng được yêu cầu rà soát kế hoạch duy trì hoạt động liên tục khi xảy ra thảm họa, trong đó chú trọng khả năng bảo đảm dịch vụ công, hỗ trợ người dân và duy trì hoạt động của các hệ thống thiết yếu.

ĐẦU TƯ CHO KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU – NỀN TẢNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Việc Nhật Bản thành lập Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia phản ánh một xu hướng quan trọng trong quản trị thiên tai hiện đại: chuyển từ tư duy tập trung ứng phó và khắc phục hậu quả sang quản lý rủi ro chủ động, liên tục và dựa trên đánh giá khoa học.

Trong cách tiếp cận này, phòng chống thiên tai không còn là nhiệm vụ riêng của các cơ quan cứu hộ, cứu nạn hay khí tượng thủy văn mà cần được tích hợp vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công, quản lý đô thị, xây dựng hạ tầng và chính sách bảo đảm an sinh.

Đối với một nền kinh tế có mức độ liên kết cao như Nhật Bản, khả năng chống chịu của hạ tầng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các tuyến đường sắt, cảng biển, sân bay, hệ thống điện, cấp nước, viễn thông và trung tâm dữ liệu cần được đánh giá thường xuyên về mức độ dễ bị tổn thương trước động đất, sóng thần, ngập lụt và các hiện tượng thiên tai khác.

Việc xây dựng các phương án dự phòng về năng lượng, thông tin liên lạc, vận chuyển và cung ứng hàng hóa thiết yếu sẽ giúp hạn chế tình trạng gián đoạn dây chuyền. Đồng thời, doanh nghiệp cần có kế hoạch duy trì hoạt động kinh doanh, xác định các cơ sở sản xuất thay thế và đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu để giảm thiểu thiệt hại khi một khu vực xảy ra thảm họa.

Một nội dung khác là tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong giám sát, dự báo và cảnh báo thiên tai. Nhật Bản có hệ thống quan trắc địa chấn, cảnh báo sóng thần và giám sát núi lửa tương đối phát triển. Việc kết hợp dữ liệu từ mạng lưới địa chấn, trạm quan trắc ven biển, vệ tinh và các hệ thống thông tin địa lý giúp nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ và hỗ trợ cơ quan chức năng đưa ra quyết định nhanh chóng.

Đặc biệt, các hệ thống cảnh báo sớm cần gắn liền với phương án hành động cụ thể. Một cảnh báo động đất hay sóng thần chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân hiểu rõ mức độ nguy hiểm, biết phải di chuyển đến đâu, sử dụng tuyến đường nào và có đủ thời gian để sơ tán.

Kinh nghiệm của Nhật Bản cũng được chia sẻ với cộng đồng quốc tế thông qua các chương trình hợp tác về giảm nhẹ rủi ro thiên tai. Trung tâm Quản lý rủi ro thiên tai Tokyo (Tokyo Disaster Risk Management Hub), được thành lập năm 2014 trong khuôn khổ hợp tác giữa Nhật Bản và Ngân hàng Thế giới, là một trong những sáng kiến thúc đẩy việc lồng ghép quản lý rủi ro thiên tai vào chính sách phát triển và đầu tư hạ tầng tại các quốc gia.

Từ góc độ phát triển bền vững, đầu tư cho khả năng chống chịu không đơn thuần là chi phí phòng ngừa thiên tai mà còn là khoản đầu tư bảo vệ thành quả kinh tế, giảm áp lực lên ngân sách phục hồi và duy trì sinh kế của người dân. Một nền kinh tế xanh không chỉ cần giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển năng lượng sạch mà còn phải có khả năng thích ứng với những cú sốc từ môi trường tự nhiên.

Đối với Nhật Bản, hiệu quả của cơ quan mới sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối các bộ, ngành, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng trong một cơ chế điều phối thống nhất. Việc thành lập cơ quan chuyên trách mới là bước khởi đầu về thể chế, nhưng điều quan trọng hơn là chuyển hóa các chính sách thành chương trình đầu tư, kế hoạch hành động và năng lực ứng phó thực tế.

Trong bối cảnh rủi ro thiên tai ngày càng có thể tạo ra những tác động dây chuyền đối với kinh tế và xã hội, kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy một thông điệp quan trọng: không thể ngăn chặn hoàn toàn thiên tai, nhưng có thể giảm đáng kể thiệt hại thông qua chuẩn bị sớm, đầu tư đúng trọng tâm, ứng dụng khoa học công nghệ và xây dựng một hệ thống quản trị rủi ro có khả năng hoạt động hiệu quả trước, trong và sau thảm họa.

Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Ý kiến

Hàn Quốc đón tuyết đầu mùa sớm bất thường, mùa Đông 2026 được dự báo ấm và ẩm ướt hơn trung bình nhiều năm

Ngày 8/11, thủ đô Seoul và nhiều khu vực miền núi thuộc tỉnh Gangwon của Hàn Quốc ghi nhận đợt tuyết đầu mùa, xuất hiện sớm hơn khoảng một tháng so với thời điểm thông thường.
Bão mùa Đông gây ngập hàng chục nghìn lều trại tại Gaza, hàng trăm nghìn người đối mặt nguy cơ mất nơi trú ẩn

Bão mùa Đông gây ngập hàng chục nghìn lều trại tại Gaza, hàng trăm nghìn người đối mặt nguy cơ mất nơi trú ẩn

Mưa lớn kèm gió mạnh do một hệ thống thời tiết mùa Đông hoạt động tại khu vực phía Đông Địa Trung Hải trong đêm 6/11 và ngày 7/11 đã gây ngập lụt nghiêm trọng tại Dải Gaza, khiến ít nhất 70.000 lều trại của người Palestine phải di dời bị ngập nước.
Gần 90 triệu người di tản đang sống tại các quốc gia chịu rủi ro khí hậu nghiêm trọng

Gần 90 triệu người di tản đang sống tại các quốc gia chịu rủi ro khí hậu nghiêm trọng

Liên hợp quốc cảnh báo, biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm những khó khăn mà người tị nạn và các cộng đồng di dời phải đối mặt, đồng thời gia tăng nguy cơ họ tiếp tục mất nơi cư trú trong tương lai.