Sign In

Gần 90 triệu người di tản đang sống tại các quốc gia chịu rủi ro khí hậu nghiêm trọng

14:00 06/11/2026

Chọn cỡ chữ A a  

Liên hợp quốc cảnh báo, biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm những khó khăn mà người tị nạn và các cộng đồng di dời phải đối mặt, đồng thời gia tăng nguy cơ họ tiếp tục mất nơi cư trú trong tương lai.

Người tị nạn phải đối mặt với nhiều rủi ro

Biến đổi khí hậu đẩy hàng triệu người vào vòng xoáy di dời

Theo báo cáo mới công bố đầu tháng 11/2026 của Cơ quan Tị nạn Liên hợp quốc (UNHCR), gần 90 triệu người phải di dời trên toàn cầu hiện đang sinh sống tại các quốc gia có mức độ rủi ro cao trước những tác động của biến đổi khí hậu. Con số này tương đương khoảng 3/4 tổng số người phải di dời trên thế giới.

Báo cáo được công bố trước thềm Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), diễn ra tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, từ ngày 9-20/11/2026. Những phát hiện của UNHCR cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề môi trường mà còn đang trở thành một trong những yếu tố làm gia tăng bất ổn xã hội, khủng hoảng nhân đạo và áp lực di cư tại nhiều khu vực.

Đáng chú ý, những người phải di dời do xung đột, bạo lực và bất ổn chính trị thường tìm đến các khu vực vốn đã chịu tác động nặng nề của thiên tai. Tại đây, họ tiếp tục đối mặt với hàng loạt rủi ro như thiếu nước sạch, nhiệt độ tăng cao, suy giảm nguồn lương thực, dịch bệnh sau lũ lụt và mất sinh kế do các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Theo ông Anton Leis Garcia, Trợ lý Cao ủy Liên hợp quốc về hoạt động, người tị nạn đang phải chịu một sự bất công kép: buộc phải rời bỏ quê hương do những cuộc xung đột mà họ không gây ra, nhưng khi đến nơi trú ẩn mới lại tiếp tục đứng trước những tác động nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng khí hậu.

Thực tế cho thấy, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sống tại nhiều khu vực vốn đã bất ổn. Nhiệt độ gia tăng, lượng mưa biến động thất thường, các đợt hạn hán kéo dài và những trận mưa lớn cực đoan có thể khiến nguồn nước, đất sản xuất và cơ sở hạ tầng thiết yếu bị suy giảm nghiêm trọng. Đối với những người không có nhà ở ổn định, đất canh tác hoặc nguồn thu nhập thường xuyên, khả năng phục hồi sau thiên tai càng hạn chế.

Lũ lụt, hạn hán và nắng nóng làm gia tăng nguy cơ di dời lần thứ hai

Một trong những vấn đề đáng lo ngại được UNHCR đề cập là tình trạng người tị nạn phải quay trở lại những khu vực có mức độ rủi ro khí hậu cao. Trong nửa đầu năm 2026, hơn 2/3 số người tị nạn trở về quê hương đã quay lại các quốc gia có nguy cơ cao trước những hiểm họa khí hậu. Điều này đồng nghĩa với việc quá trình hồi hương chưa chắc bảo đảm được cuộc sống ổn định và an toàn lâu dài.

Tại Syria, gần 4 triệu người di dời vừa trở về đang phải đối mặt với tình trạng suy giảm nguồn nước ngầm, lượng mưa thiếu ổn định và những cú sốc khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Đặc biệt, đợt lũ lụt dọc sông Euphrates hồi tháng 5/2026 đã gây hư hại nhiều nhà cửa, cơ sở hạ tầng và khiến hàng nghìn người tiếp tục phải rời bỏ nơi cư trú.

Tình trạng này cho thấy thiên tai có thể phá vỡ những nỗ lực tái thiết sau xung đột. Khi nhà cửa, hệ thống cấp nước, đường sá và các công trình phục vụ sản xuất bị phá hủy bởi lũ lụt hoặc hạn hán, người dân không chỉ mất tài sản mà còn mất đi những điều kiện cơ bản để ổn định cuộc sống.

Bên cạnh lũ lụt, nắng nóng cực đoan đang nổi lên như một mối đe dọa ngày càng lớn đối với các cộng đồng tị nạn, đặc biệt tại châu Phi. Theo dự báo của UNHCR, đến năm 2050, cứ ba khu định cư của người tị nạn tại khu vực châu Phi cận Sahara sẽ có một nơi phải trải qua ít nhất 100 ngày nắng nóng nguy hiểm mỗi năm. Tại một số khu định cư ở Ethiopia, trong đó có Helaweyn, số ngày nắng nóng nguy hiểm có thể vượt quá 200 ngày mỗi năm.

Nhiệt độ cao kéo dài không chỉ làm gia tăng nguy cơ say nắng, sốc nhiệt và các bệnh liên quan đến tim mạch, hô hấp mà còn làm tăng nhu cầu sử dụng nước sạch, năng lượng và các thiết bị làm mát. Trong khi đó, các khu định cư dành cho người tị nạn thường có điều kiện nhà ở tạm bợ, mật độ dân cư cao, hệ thống thông gió hạn chế và khả năng tiếp cận điện năng không ổn định.

Đặc biệt, khi các đợt nắng nóng xảy ra đồng thời với hạn hán, nguồn nước mặt và nước ngầm có thể suy giảm, khiến việc cung cấp nước sinh hoạt và duy trì hoạt động sản xuất càng trở nên khó khăn. Đây là yếu tố có thể làm gia tăng cạnh tranh tài nguyên, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và tạo thêm áp lực di cư.

Thiên tai liên quan đến thời tiết gây hơn 255 triệu lượt di dời trong một thập kỷ

Quy mô tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan đối với tình trạng di dời dân cư đang ngày càng đáng chú ý. Theo số liệu được UNHCR dẫn trong báo cáo, trong thập kỷ qua, các thảm họa liên quan đến thời tiết đã gây ra hơn 255 triệu lượt di dời nội bộ trên toàn cầu, tương đương trung bình khoảng 70.000 lượt mỗi ngày.

Cần lưu ý, đây là số lượt di dời, không phải số lượng cá nhân duy nhất, bởi một người có thể phải di chuyển nhiều lần do các thiên tai khác nhau hoặc do tình trạng khẩn cấp kéo dài.

Các hiện tượng như bão nhiệt đới, mưa lớn, lũ quét, ngập lụt diện rộng, hạn hán và nắng nóng cực đoan có thể trực tiếp phá hủy nhà cửa, cơ sở hạ tầng và các hoạt động sinh kế. Trong nhiều trường hợp, người dân phải sơ tán khẩn cấp để bảo đảm an toàn tính mạng. Tuy nhiên, khi thiên tai xảy ra liên tiếp hoặc kéo dài, việc trở về nơi cư trú cũ có thể không còn khả thi.

Đặc biệt, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi các điều kiện khí hậu nền, góp phần làm gia tăng cường độ hoặc xác suất xuất hiện của một số hiện tượng cực đoan. Nhiệt độ không khí và đại dương tăng lên làm thay đổi chu trình thủy văn, gia tăng khả năng xảy ra các đợt nắng nóng kéo dài, đồng thời có thể làm tăng cường độ mưa lớn tại nhiều khu vực. Ở những nơi có điều kiện khô hạn, nhiệt độ cao còn làm gia tăng bốc thoát hơi nước, khiến tình trạng thiếu hụt độ ẩm đất và suy giảm nguồn nước trở nên nghiêm trọng hơn.

UNHCR cũng cảnh báo hiện tượng El Niño mạnh được dự báo trong giai đoạn này có thể làm gia tăng thêm những rủi ro khí hậu tại nhiều quốc gia. Tại Đông Phi, nguy cơ lũ lụt nghiêm trọng có thể khiến tới 3 triệu người tại Somalia, Kenya, Nam Sudan và Uganda phải rời bỏ nhà cửa trước khi kết thúc năm 2026.

Tại khu vực Sahel, hạn hán, lũ lụt và xung đột có nguy cơ làm gia tăng cạnh tranh đối với các nguồn tài nguyên khan hiếm, đặc biệt là nước và đất sản xuất. Trong khi đó, nhiều quốc gia tại châu Á cũng phải đối mặt với nguy cơ hạn hán, lũ lụt và bão nhiệt đới, đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực, cơ sở hạ tầng và sinh kế của người dân.

Cần nhấn mạnh rằng El Niño là hiện tượng dao động khí hậu tự nhiên trên quy mô đại dương - khí quyển, không phải hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu do con người gây ra. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu gia tăng, những tác động của El Niño có thể kết hợp với tình trạng ấm lên dài hạn, làm trầm trọng thêm các rủi ro nắng nóng, hạn hán và mưa lũ tại một số khu vực.

Thiếu hụt tài chính thích ứng khiến các cộng đồng dễ bị tổn thương khó phục hồi

Mặc dù những rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng, nguồn lực dành cho công tác thích ứng tại các quốc gia dễ bị tổn thương vẫn còn hạn chế. Theo UNHCR, chỉ khoảng 10% nguồn tài chính khí hậu toàn cầu được phân bổ tới các quốc gia dễ bị tổn thương hoặc chịu ảnh hưởng bởi xung đột.

Khoảng cách về nguồn lực khiến nhiều cộng đồng thiếu điều kiện đầu tư vào các giải pháp thích ứng thiết yếu như hệ thống cảnh báo sớm thiên tai, công trình chống ngập, hạ tầng cấp nước, nhà ở có khả năng chống chịu với nắng nóng và các chương trình phục hồi sinh kế sau thiên tai.

Đối với người tị nạn và người di dời, khó khăn còn lớn hơn do họ thường không được tiếp cận đầy đủ với các chương trình bảo trợ xã hội, dịch vụ y tế, hệ thống thông tin cảnh báo và các nguồn hỗ trợ tài chính. Điều này khiến khả năng chủ động phòng tránh và phục hồi sau thiên tai bị hạn chế đáng kể.

Trước thực trạng trên, UNHCR kêu gọi các chính phủ và tổ chức tài chính quốc tế tăng cường nguồn vốn dành cho thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời đưa người tị nạn và các cộng đồng di dời vào trong các chiến lược khí hậu quốc gia. Các giải pháp cần tập trung vào tăng cường khả năng chống chịu trước nắng nóng, hạn hán, lũ lụt; bảo đảm an ninh nguồn nước; cải thiện hệ thống cảnh báo sớm và nâng cao năng lực ứng phó thiên tai tại các khu vực có nguy cơ cao.

Báo cáo của UNHCR một lần nữa cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ làm gia tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng của những rủi ro thời tiết cực đoan mà còn khuếch đại những bất bình đẳng vốn tồn tại trong xã hội. Đối với hàng chục triệu người đang phải sống xa quê hương, một đợt nắng nóng kéo dài, một mùa hạn hán nghiêm trọng hay một trận lũ lớn có thể xóa bỏ những nỗ lực tái thiết cuộc sống trong nhiều năm.

Trong bối cảnh đó, tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm các hiện tượng khí tượng thủy văn nguy hiểm, xây dựng hệ thống thông tin rủi ro khí hậu và đầu tư cho các giải pháp thích ứng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu trong công tác phòng, chống thiên tai mà còn là điều kiện cần thiết để bảo vệ sinh mạng, sinh kế và bảo đảm phát triển bền vững cho những cộng đồng dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu.

Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Ý kiến

Hàn Quốc đón tuyết đầu mùa sớm bất thường, mùa Đông 2026 được dự báo ấm và ẩm ướt hơn trung bình nhiều năm

Ngày 8/11, thủ đô Seoul và nhiều khu vực miền núi thuộc tỉnh Gangwon của Hàn Quốc ghi nhận đợt tuyết đầu mùa, xuất hiện sớm hơn khoảng một tháng so với thời điểm thông thường.
Bão mùa Đông gây ngập hàng chục nghìn lều trại tại Gaza, hàng trăm nghìn người đối mặt nguy cơ mất nơi trú ẩn

Bão mùa Đông gây ngập hàng chục nghìn lều trại tại Gaza, hàng trăm nghìn người đối mặt nguy cơ mất nơi trú ẩn

Mưa lớn kèm gió mạnh do một hệ thống thời tiết mùa Đông hoạt động tại khu vực phía Đông Địa Trung Hải trong đêm 6/11 và ngày 7/11 đã gây ngập lụt nghiêm trọng tại Dải Gaza, khiến ít nhất 70.000 lều trại của người Palestine phải di dời bị ngập nước.
Nhật Bản thành lập Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia: Chủ động ứng phó siêu động đất, sóng thần và núi lửa phun trào

Nhật Bản thành lập Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia: Chủ động ứng phó siêu động đất, sóng thần và núi lửa phun trào

Trước nguy cơ xảy ra siêu động đất tại rãnh Nankai, động đất lớn ở khu vực Tokyo và khả năng núi Phú Sĩ phun trào, Nhật Bản vừa chính thức thành lập Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia với 352 nhân sự.