Lũ quét dữ dội ở Himalaya: Hàng nghìn người vẫn mất tích

Những khu dân cư bị xóa sổ trong dòng lũ

Trận lũ xảy ra sau khi một phần sông băng tại khu vực núi cao giáp biên giới Nepal - Trung Quốc tan chảy và sụp đổ, kéo theo khối lượng lớn băng, đất đá và nước tràn xuống các thung lũng phía dưới. Dòng lũ di chuyển với tốc độ lớn, cuốn theo đất đá, cây cối và các công trình nằm dọc lưu vực sông.

Tại Nepal, nước lũ dâng mạnh trên hệ thống sông Trishuli và các phụ lưu, tàn phá nhiều khu dân cư, đường giao thông, cầu cống và cơ sở hạ tầng năng lượng. Trishuli là một trong những tuyến sông quan trọng của Nepal, chảy qua các khu vực có địa hình núi dốc và tập trung nhiều khu dân cư cũng như dự án thủy điện.

Khi nước bắt đầu rút, quy mô tàn phá dần hiện rõ. Tại Dhunge Bazaar, nhiều khu nhà chỉ còn lại nền móng, tường đổ và những đống bùn đất lẫn đá. Một số công trình nằm cách xa lòng sông vẫn xuất hiện những vệt bùn cao hàng mét, cho thấy dòng nước từng tràn sâu vào khu dân cư trong thời gian rất ngắn.

Người dân trở lại những khu vực bị ảnh hưởng để tìm kiếm người thân và thu nhặt những tài sản còn sót lại. Với nhiều gia đình, toàn bộ nhà cửa, phương tiện, vật dụng sinh hoạt và nguồn thu nhập đã biến mất sau vài giờ.

Thiệt hại không chỉ giới hạn ở các khu dân cư. Nhiều tuyến đường bị chia cắt, cầu bị cuốn trôi, khiến một số khu vực miền núi gần như bị cô lập. Việc tiếp cận hiện trường bằng đường bộ gặp nhiều khó khăn, buộc lực lượng chức năng phải sử dụng trực thăng để vận chuyển người, hàng cứu trợ và thiết bị phục vụ tìm kiếm.

Hàng nghìn người mất tích, cứu hộ chạy đua với thời gian

Theo các báo cáo được cập nhật, số người thiệt mạng tại Nepal và khu vực Tây Tạng đã vượt 1.300 người, trong khi hơn 5.000 người vẫn được xác định mất tích. Danh sách nạn nhân bao gồm người dân địa phương, công nhân tại các công trình thủy điện, du khách và công dân nước ngoài.

Tình hình đặc biệt nghiêm trọng tại các khu vực có dự án thủy điện. Nhiều công trình bị dòng lũ và đất đá tàn phá, trong khi một số đường hầm bị ngập hoặc bị bùn đất bịt kín. Đây là một trong những khu vực được lực lượng cứu hộ ưu tiên tìm kiếm do khả năng vẫn còn người mắc kẹt bên trong.

Các đội cứu hộ Nepal phối hợp với lực lượng và chuyên gia quốc tế đến từ Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Mỹ, sử dụng trực thăng, thiết bị tìm kiếm chuyên dụng và các phương tiện kỹ thuật để tiếp cận những vị trí khó tiếp cận.

Tại một số đường hầm, lực lượng cứu hộ phải bơm nước, cung cấp oxy và từng bước loại bỏ đất đá để mở đường vào bên trong. Địa hình núi dốc, nền đất không ổn định và nguy cơ tiếp tục xảy ra sạt lở khiến hoạt động cứu hộ luôn đối mặt với rủi ro cao.

Trong khi đó, hàng nghìn người sống sót đang phải tạm trú tại các cơ sở công cộng được chuyển đổi thành nơi tránh trú. Một nhà thi đấu thể thao ở Nuwakot trở thành nơi ở tạm thời của hơn 160 người, trong đó có hàng chục trẻ em. Một số em mất cha hoặc mẹ sau thảm họa.

Trẻ em và cộng đồng đối mặt với khủng hoảng kéo dài

Sau khi nước lũ rút, những nguy cơ đối với người dân chưa chấm dứt. Thiếu nước sạch, nhà ở, lương thực và điều kiện vệ sinh có thể làm gia tăng nguy cơ phát sinh các bệnh liên quan đến nguồn nước và môi trường.

Đối với trẻ em, tác động của thảm họa còn nghiêm trọng hơn khi nhiều em phải chứng kiến người thân mất tích, mất nhà cửa hoặc bị chia cắt khỏi gia đình. Các tổ chức nhân đạo đang triển khai những không gian học tập và vui chơi tạm thời, đồng thời cung cấp hỗ trợ tâm lý cho trẻ em tại các khu trú ẩn.

Các chuyên gia cũng cảnh báo sang chấn tâm lý có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, đặc biệt đối với những gia đình chưa tìm thấy người thân. Sự bất định về số phận người mất tích khiến quá trình phục hồi tinh thần trở nên khó khăn hơn.

Trận lũ đồng thời đặt ra những câu hỏi lớn về khả năng ứng phó với thiên tai tại khu vực Himalaya. Nepal nằm trong một trong những vùng núi cao và có địa hình hiểm trở nhất thế giới, nơi hàng triệu người sinh sống dọc các thung lũng và lưu vực sông. Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng những thay đổi bất thường đối với sông băng, tuyết và hệ thống hồ trên núi.

Các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến nguy cơ lũ do vỡ hồ băng, sụp đổ sông băng và sạt lở quy mô lớn. Khi nhiệt độ tăng, các sông băng có thể mất ổn định, trong khi những hồ nước hình thành phía trước hoặc bên dưới sông băng có nguy cơ phát triển nhanh và gây ra các đợt lũ đột ngột.

Vì vậy, bên cạnh cứu hộ và tái thiết sau thảm họa, Nepal và các quốc gia trong khu vực được đặt trước yêu cầu tăng cường quan trắc sông băng, theo dõi hồ băng, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và chia sẻ dữ liệu thiên tai xuyên biên giới.

Thảm họa ngày 26/8 không chỉ cho thấy sức tàn phá khủng khiếp của lũ quét tại vùng núi cao, mà còn là lời cảnh báo về những rủi ro thiên tai mới trong bối cảnh khí hậu ngày càng biến động. Đối với những cộng đồng sống dọc các thung lũng Himalaya, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chủ động sơ tán có thể trở thành yếu tố quyết định trong việc giảm thiểu thương vong khi những thảm họa tương tự xảy ra.