Nắng nóng, hỏa hoạn, khói bụi và bão tố đang tàn phá nền kinh tế

Vào đầu tháng 6, tiệm bánh của bà Stephanie Hart tại khu South Side (Chicago) đã bị mất điện ngay giữa lúc một cơn bão dữ dội và đợt nắng nóng gay gắt đang hoành hành. 500 cây kem dành cho một khách hàng nhà hàng đã bị hỏng hoàn toàn cùng với số kẹo sô-cô-la, và lô bánh trị giá 30.000 USD trong kho đông lạnh của bà cũng đang đứng trước nguy cơ bị hỏng.

Bà Hart nhanh chóng chỉ đạo nhân viên chất đá khô vào kho đông lạnh, với chi phí lên tới 1.700 USD. Sau đó, bà bắt đầu gọi điện cho tất cả các chính trị gia mà bà quen biết. "Tôi đã tận dụng mọi mối quan hệ từ những việc thiện nguyện mà mình từng làm," bà Hart chia sẻ. Cuối cùng, nỗ lực của bà đã thành công: Công ty điện lực đã khôi phục nguồn điện vào ngày hôm sau và số bánh của bà được cứu kịp thời.

Bà Hart cảm thấy nhẹ nhõm, nhưng bà vẫn chưa thể hoàn toàn an tâm — tình trạng mất điện do các cơn bão mùa hè ngày càng thường xuyên tại Chicago vẫn có nguy cơ làm hỏng toàn bộ hàng hóa của bà. Vì vậy, bà đã chuyển sang làm bánh theo đơn đặt hàng nhiều hơn; điều này đồng nghĩa với việc thời gian giao hàng sẽ chậm hơn và công việc cũng trở nên không đều đặn. Bà đang cân nhắc việc mua một chiếc máy phát điện dự phòng với chi phí đắt đỏ để chuẩn bị cho mùa hè năm sau. “Áp lực thật lớn, và ai mà biết liệu tôi có thể làm được điều đó một lần nữa hay không?” bà Hart nói. “Bánh kem vốn không chịu nổi thời tiết khắc nghiệt.”

Hãy thử nhân những áp lực và chi phí đó lên hàng nghìn lần để hình dung tình cảnh tại Chicago trong mùa hè này, nơi những trận mưa như trút nước liên tục làm đổ đường dây điện, gây sập hệ thống lưới điện vốn đã quá tải do nhu cầu sử dụng máy điều hòa không khí không ngừng tăng cao.

Hãy nhân chúng lên hàng triệu lần để hiểu được phần nào thiệt hại tài chính mà mùa hè khắc nghiệt với nắng nóng, cháy rừng, khói bụi và bão tố này đã gây ra cho các doanh nghiệp và hộ gia đình trên toàn thế giới. Theo dữ liệu của chính phủ liên bang, tháng 7 vừa qua là tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại khu vực lục địa Hoa Kỳ, trong khi Tây Âu cũng trải qua giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 7 có mức nhiệt trung bình cao nhất trong lịch sử quan trắc.

Các nhà kinh tế từ lâu đã nghiên cứu những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đối với tăng trưởng kinh tế, lạm phát và việc làm. Hầu hết các ước tính về thiệt hại tính đến nay vẫn ở mức vừa phải, trong khi các dự báo về thiệt hại trong dài hạn lại cho thấy những con số đáng báo động hơn nhiều. Tuy nhiên, năm vừa qua đã chứng kiến ​​những cú sốc liên quan đến khí hậu mà các doanh nghiệp khó lòng né tránh được.

“Nếu không có những sự kiện tái diễn hàng năm này, người ta dễ dàng nói rằng: ‘Đây là một phần trong hệ thống quản trị rủi ro doanh nghiệp, nên chúng tôi sẽ xử lý nó sau’,” ông Alexander Heil, một nhà kinh tế chuyên về lĩnh vực khí hậu tại tổ chức Conference Board, nhận định. “Nhưng chẳng gì thu hút sự chú ý mạnh mẽ bằng một tình huống khẩn cấp.”

Chi phí tăng cao, thu nhập sụt giảm

Hãy xem xét riêng tác động của nắng nóng mà không tính đến các hệ quả đi kèm như cháy rừng hay bão tố. Allianz Research, một bộ phận thuộc tập đoàn bảo hiểm toàn cầu Allianz, đã phân tích tác động kinh tế có thể xảy ra trong 5 năm tới nếu các năm này có điều kiện thời tiết tương tự như 5 năm nóng nhất trong giai đoạn 2014–2024. Kết quả cho thấy, đến năm 2030, sản lượng kinh tế của các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất — bao gồm Pháp, Nhật Bản, Ý, Đức và Tây Ban Nha — sẽ thấp hơn từ 5 đến 7% so với mức dự báo cơ sở.

Ngoài ra còn có những hệ quả nghiêm trọng về tài chính công. Nắng nóng làm sụt giảm nguồn thu thuế do hoạt động sản xuất và tiêu dùng bị đình trệ, đồng thời buộc chính phủ phải chi nhiều hơn để khắc phục cơ sở hạ tầng bị hư hại. Các chuyên gia của Allianz Research nhận thấy rằng trên khắp châu Âu, thâm hụt ngân sách hàng năm sẽ tăng thêm 0,5% GDP, có nguy cơ gây mất ổn định tình hình nợ công tại những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Dự báo này có thể vẫn còn ở mức thận trọng. Hazem Krichene, chuyên gia kinh tế về khí hậu tại Allianz Research — người bắt đầu tham gia dự án từ mùa thu năm ngoái — chia sẻ: "Khi tôi đề xuất kịch bản này, một số người đã nói rằng: 'Anh đang lấy dữ liệu từ 5 đợt nắng nóng gay gắt nhất trong 10 năm qua — đây là một kịch bản có phần bi quan'. Tuy nhiên, thực tế là năm 2026 đã ghi nhận mức nhiệt cao hơn cả các mốc đó rồi."

Nắng nóng tác động đến nền kinh tế thông qua hai kênh chính. Kênh thứ nhất là chi phí năng lượng. Hầu hết các hình thức sản xuất điện — từ tấm pin năng lượng mặt trời, tua-bin gió, đập thủy điện cho đến tua-bin khí — đều hoạt động kém hiệu quả hơn trong điều kiện nhiệt độ cực cao. Đồng thời, ngoại trừ các quốc gia nằm ở cực bắc, nhu cầu năng lượng lại tăng lên khi các hộ gia đình và doanh nghiệp đồng loạt tăng công suất sử dụng máy điều hòa không khí. Cả hai yếu tố này đều đẩy giá năng lượng lên cao và làm gia tăng nguy cơ mất điện.

Kênh tác động thứ hai là năng suất lao động. Các công trường xây dựng buộc phải rút ngắn thời gian làm việc, và chất lượng giấc ngủ cũng bị ảnh hưởng. Khi trường học và các cơ sở trông giữ trẻ không thể hoạt động, các bậc phụ huynh không thể đến nơi làm việc. Một nghiên cứu gần đây cho thấy, cứ mỗi ngày dịch vụ trông giữ trẻ tại trường bị hủy bỏ do khói bụi từ cháy rừng, xác suất có việc làm của những người mẹ có con nhỏ lại giảm đi 1%; nguyên nhân có thể là do các nơi làm việc thiếu sự linh hoạt, khiến việc vắng mặt nhiều lần trở nên bất khả thi.

Paloma Corona đang phải gánh chịu cả hai hệ quả này. Cô điều hành hai cơ sở trông trẻ tại Los Angeles, và tình trạng nắng nóng cũng như khói bụi trong vài năm qua đã khiến hóa đơn tiền điện của cô tăng gấp đôi. Đôi khi, nhiệt độ quá cao buộc cô phải giữ trẻ nhỏ trong nhà suốt cả ngày; trong mùa hè này, không ít lần cô phải cảnh báo phụ huynh về nguy cơ mất điện hoặc yêu cầu họ đón con về sớm do nắng nóng gay gắt. "Tác động này thực sự rất lớn," cô Corona chia sẻ. "Không chỉ ảnh hưởng đến cơ sở kinh doanh của chúng tôi mà còn tác động đến các gia đình, bởi họ luôn phập phồng lo sợ không biết liệu hôm nay tôi có gọi điện yêu cầu họ đến đón con sớm vì mất điện hay không."

Nhìn chung, nhiệt độ cao bất thường làm suy giảm sự thịnh vượng kinh tế ngay cả ở các quốc gia giàu có. Một báo cáo nghiên cứu công bố vào tháng 7 cho thấy tình hình kinh tế cấp tiểu bang tại Hoa Kỳ đã sa sút trong nhiều tháng sau các đợt nắng nóng.

Những tác động kể trên mới chỉ phản ánh những ảnh hưởng "gián tiếp" của nắng nóng đối với chi phí sinh hoạt và khả năng làm việc của người dân. Tuy nhiên, sức tàn phá của các vụ cháy rừng đã leo thang lên một mức độ mới tại châu Âu trong năm nay, khi những đám cháy lan nhanh tàn phá cảnh quan, bao trùm các thành phố trong khói bụi và buộc hàng nghìn người phải sơ tán.

Sarah Meier, một nhà kinh tế học chuyên nghiên cứu về sự tương tác với các hệ thống tự nhiên, đã công bố một nghiên cứu cho thấy các vụ cháy rừng tại châu Âu trong giai đoạn 2010–2018 đã làm chậm tốc độ tăng trưởng hàng năm của các khu vực bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong ngành bán lẻ và du lịch. Mùa hè năm nay có thể chứng kiến ​​những con số vượt xa mức đó — chi phí chữa cháy hiện đã vượt quá tổng thiệt hại kinh tế mà bà từng ghi nhận trước đây. "Tôi nghĩ điểm khác biệt hiện nay là cháy rừng chưa bao giờ xảy ra ở vị trí gần các thành phố lớn tại châu Âu đến thế," bà Meier nhận định. Và không có cơ sở nào để tin rằng đây đã là mức tồi tệ nhất. "Đối với Bồ Đào Nha, Hy Lạp và Tây Ban Nha, chúng tôi nhận thấy không có giới hạn tự nhiên nào cho quy mô các vụ cháy này xét về mặt thống kê," bà nói. "Mỗi kỷ lục mới đều có thể vượt xa kỷ lục cũ với khoảng cách rất lớn."

Không có giải pháp dễ dàng

Năm nay, thay vì mang lại sự nhẹ nhõm, mùa thu sẽ kéo theo những áp lực mới. Hiện tượng thời tiết El Niño với cường độ mạnh bất thường dự kiến ​​sẽ gây ra hạn hán nghiêm trọng ở một số nơi và mưa lớn quá mức ở những nơi khác, làm gián đoạn chu kỳ gieo trồng, thu hoạch cũng như làm giảm sản lượng các loại nông sản thiết yếu như lúa mì, ngô và đường.

Thậm chí, sản lượng trứng gà cũng sụt giảm khi nhiệt độ tăng cao. Hãng chế biến thịt Pilgrim’s Pride cho biết trong cuộc họp báo cáo tài chính quý II rằng sản lượng của họ có thể bị ảnh hưởng tiêu cực do tình trạng này. Các đợt nắng nóng cũng tác động xấu đến chuỗi cung ứng thực phẩm, làm hỏng nông sản do hệ thống làm lạnh gặp sự cố trong quá trình vận chuyển đến thị trường. Tình trạng khan hiếm hàng hóa nhiều khả năng sẽ đẩy giá thực phẩm lên cao.

Những hệ quả về kinh tế vĩ mô đã đặt các ngân hàng trung ương vào tình thế khó khăn. Những biến động khí hậu năm nay diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến thương mại đang đẩy giá cả tại Mỹ tăng cao, đồng thời xung đột ở Trung Đông cũng gây áp lực lên nguồn cung năng lượng và phân bón trên toàn cầu. Các ngân hàng trung ương có thể sẽ tăng lãi suất để kiềm chế chi phí, ngay cả khi hành động này làm gia tăng áp lực tài chính.

“Việc tăng lãi suất không giúp gia tăng nguồn cung thực phẩm, vì vậy các nhà hoạch định chính sách tiền tệ thường không muốn chọn giải pháp này,” Richard de Chazal, chuyên gia phân tích tại công ty đầu tư William Blair, nhận định. “Tuy nhiên, nếu các giải pháp không đến từ những lĩnh vực khác—chẳng hạn như chính sách tài khóa—thì họ cảm thấy mình cần phải trực tiếp giải quyết vấn đề.” Trong bối cảnh nhận được rất ít sự hỗ trợ từ chính phủ, cùng với các hợp đồng bảo hiểm ngày càng đắt đỏ nhưng phạm vi chi trả lại bị thu hẹp, các doanh nghiệp đang phải chật vật xoay xở để thích nghi.

Nikki Bravo là chủ sở hữu của Momentum Coffee, một chuỗi quán cà phê nhỏ tại Chicago. Dù không gặp tình trạng mất điện như tiệm bánh của bà Hart, cô từng phải đóng cửa một chi nhánh vào ngày không khí bị bao phủ bởi khói bụi và chịu thiệt hại do nước tràn vào một cơ sở khác sau cơn bão. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất lại là những ngày mưa tầm tã—hiện tượng ngày càng xuất hiện thường xuyên tại Chicago—khiến lượng khách du lịch vào cuối tuần sụt giảm.

Cô Bravo từng kỳ vọng Lollapalooza, lễ hội âm nhạc kéo dài bốn ngày vào đầu tháng Tám, sẽ mang lại doanh thu lớn cho chi nhánh nằm ở trung tâm thành phố của mình. Thế nhưng, trời lại mưa suốt phần lớn thời gian cuối tuần, khiến doanh thu của cô thấp hơn 40% so với năm ngoái. Trong thời gian tới, cô dự định sẽ điều chỉnh nhân sự linh hoạt hơn và tìm cách thu hút thêm khách hàng vào các ngày trong tuần. “Giờ đây, tôi buộc phải tự nhủ rằng: ‘Mình cần theo dõi dự báo thời tiết và sẵn sàng thay đổi kế hoạch cho phù hợp’,” cô Bravo chia sẻ. “Một phần của quá trình này là thực sự thấu hiểu hoặc chấp nhận thực tế đang diễn ra. Chúng ta phải tìm ra hướng giải quyết: Liệu có cách nào để bảo vệ hoạt động kinh doanh trước những tác động của thời tiết hay không?”

Theo công ty tư vấn McKinsey, chi phí để bảo vệ con người trước biến đổi khí hậu—thông qua các biện pháp như ngầm hóa đường dây điện hay che chắn cây trồng để giảm bớt tác động của ánh nắng—nhiều khả năng sẽ mang lại lợi ích kinh tế lớn hơn chi phí bỏ ra nhờ giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, khoản đầu tư ban đầu vẫn rất lớn: công ty ước tính chi phí cho các biện pháp bảo vệ toàn diện sẽ vào khoảng 540 tỷ USD mỗi năm.

Trong ngắn hạn, các doanh nghiệp và chính phủ đang thực hiện những bước đi thiết thực, chẳng hạn như điều chỉnh lịch trình làm việc, đồng thời nỗ lực bảo vệ người dân và người lao động thông qua việc thiết lập các trung tâm làm mát và bố trí thời gian nghỉ uống nước. Bên cạnh đó, nhu cầu lắp đặt máy điều hòa không khí cũng đang gia tăng tại những khu vực vốn chưa từng cần đến thiết bị này trước đây, điển hình như Pháp và Anh. Tuy nhiên, bà Eleni Myrivili – Giám đốc phụ trách vấn đề nắng nóng thuộc Chương trình Định cư Con người của Liên Hợp Quốc – cảnh báo rằng máy điều hòa không thể là giải pháp duy nhất. Dù thiết bị này đã giúp các xã hội giàu có phát triển ngay cả ở những vùng sa mạc, nhưng việc phụ thuộc vào các hệ thống làm mát tiêu tốn nhiều năng lượng có thể không khả thi trên quy mô toàn cầu, nhất là khi việc sản xuất điện ngày càng trở nên khó khăn và tốn kém hơn.

Chính vì vậy, trong trung hạn, bà đang thúc đẩy các giải pháp thiết kế công trình giúp giữ cho không gian bên trong mát mẻ hơn và phát triển cảnh quan đường phố nhiều cây xanh để hấp thụ nhiệt thay vì phản xạ nhiệt; đồng thời, bà cũng phản đối việc xây dựng các dự án mới tại những khu vực có nền nhiệt cao nhất. "Hướng đi tiềm năng—và cũng là điều mà nhiều doanh nghiệp đang nghiên cứu hiện nay—là nhìn nhận vấn đề làm mát không chỉ đơn thuần là chuyện thiết bị, mà là một vấn đề mang tính hệ thống," bà Myrivili chia sẻ.

Về dài hạn, việc ngăn chặn tình trạng nóng lên toàn cầu thông qua cắt giảm khí thải nhà kính là cách duy nhất để kiểm soát thiệt hại. Bà nhận định: "Các biện pháp thích ứng giúp chúng ta có thêm thời gian, nhưng chính các biện pháp giảm thiểu tác động mới là yếu tố quyết định liệu việc thích ứng có còn khả thi về mặt chi phí hay không."

Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Nguồn: https://www.nytimes.com/2026/08/11/business/economy/climate-change-costs-economy-businesses.html