Hiện tượng khí hậu tái diễn này dự kiến sẽ đạt đỉnh vào cuối năm nay, nhưng nó đã gây ra các đợt khô hạn và mất mùa tại ba châu lục.
Lấy nước từ giếng tại một ngôi làng đang chịu ảnh hưởng của hạn hán ở Gujarat, Ấn Độ, vào tháng Năm.El Niño là một hiện tượng tự nhiên gây xáo trộn khí hậu trên toàn cầu, làm đảo lộn các mô hình thời tiết, đẩy nhiệt độ trái đất tăng cao và thường đạt cường độ mạnh nhất vào tháng 12. Tuy nhiên, hiện tượng El Niño năm nay – được dự báo sẽ đạt mức kỷ lục – đã sớm trở nên mạnh mẽ và gây ra những tác động lớn, làm tăng nhiệt độ toàn cầu cũng như gây ra tình trạng khô hạn và mất mùa tại nhiều châu lục.
Một số khu vực của Panama – quốc gia vốn có lượng mưa thuộc hàng cao nhất thế giới – đã không hứng chịu cơn bão lớn nào kể từ đầu tháng 5. Vùng cao nguyên màu mỡ của Ethiopia đang trải qua một trong những đợt mùa hè khô hạn nhất trong suốt bốn thập kỷ qua. Trong khi đó, Ấn Độ đã ghi nhận tháng 6 khô hạn thứ năm kể từ khi nước này bắt đầu lưu trữ dữ liệu hiện đại về lượng mưa vào năm 1901. "Đây là dấu hiệu cho thấy tác động của El Niño đã thực sự bắt đầu diễn ra mạnh mẽ," ông Chris Funk, Giám đốc Trung tâm Rủi ro Khí hậu thuộc Đại học California, Santa Barbara, nhận định. Tiến sĩ Funk gọi đây là hiện tượng "El Niño khởi phát sớm".
Những hậu quả thực tế này phản ánh quy mô của những thay đổi tại Thái Bình Dương – nơi hiện tượng El Niño hình thành khi các khối nước ấm bất thường tích tụ. Các đợt El Niño thường diễn ra theo chu kỳ từ hai đến bảy năm và đã góp phần vào những biến động khí hậu toàn cầu suốt hàng thiên niên kỷ qua. Tuy nhiên, đợt El Niño năm nay đang trên đà trở thành đợt mạnh nhất trong gần 80 năm ghi nhận dữ liệu.
Giới khoa học hiện đang tranh luận liệu biến đổi khí hậu do con người gây ra có đang làm gia tăng khả năng xảy ra các đợt El Niño mạnh hơn và thường xuyên hơn hay không. Các đợt El Niño trong vài thập kỷ gần đây đều có cường độ mạnh tương đương nhau. Song, các yếu tố kết hợp để tạo nên El Niño rất phức tạp, và một số chuyên gia cho rằng xu hướng gần đây có thể chỉ là một tín hiệu ngẫu nhiên.
Điều rõ ràng là những biến động của El Niño đang làm trầm trọng thêm các hiện tượng như bão mạnh hơn, các đợt khô hạn kéo dài và cháy rừng dữ dội vốn đã xuất hiện do tình trạng nóng lên toàn cầu. El Niño sẽ khuếch đại các hiện tượng này ở một số khu vực và có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu lên mức kỷ lục vào năm tới, khi luồng nhiệt từ Thái Bình Dương lan tỏa ra khắp thế giới.
"Những gì chúng ta chứng kiến vào năm 2027 sẽ là hình ảnh báo trước cho trạng thái 'bình thường mới' vào năm 2035," Zeke Hausfather, nhà khoa học khí hậu tại Berkeley Earth – một tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận – nhận định. "Chúng ta sẽ thấy những hiện tượng chưa từng xảy ra trong lịch sử, xét về nhiệt độ, tình trạng hạn hán và các đợt nắng nóng cực đoan."
Những người lái xe máy tìm chỗ trú nắng tại một điểm dừng đèn giao thông vào một ngày tháng Tư oi bức ở Bangkok.Một năm nắng nóng gay gắt
Các hiện tượng El Niño được xác định dựa trên việc theo dõi nhiệt độ bề mặt nước biển tại một khu vực hình chữ nhật cụ thể trên Thái Bình Dương. Nhiệt độ tại đây đã tăng vọt trong ba tháng qua, và các dự báo cho thấy đến cuối năm, mức chênh lệch so với bình thường có thể vượt qua cả những đợt El Niño mạnh nhất trong lịch sử hiện đại (các năm 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016).
Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA) cho biết, trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 12, có 81% khả năng điều kiện El Niño sẽ ở mức "rất mạnh"; nghĩa là nhiệt độ trung bình ba tháng tại khu vực Thái Bình Dương nói trên sẽ cao hơn mức bình thường 2 độ C (tương đương 3,6 độ F). Tuy nhiên, các dự báo cũng chỉ ra rằng nhiệt độ đại dương theo ngày trong giai đoạn này có thể tăng vọt, vượt mức bình thường hơn 3 độ C. "Con số ba hay thậm chí bốn độ nghe có vẻ không quá lớn. Chúng ta thường thấy mức chênh lệch nhiệt độ như vậy chỉ trong một ngày," bà Samantha Stevenson-Karl, phó giáo sư kiêm chuyên gia mô hình hóa khí hậu tại Đại học California, Santa Barbara, nhận định. "Nhưng đại dương thì không thay đổi nhiều đến thế. Gần như là không bao giờ."
Lượng nhiệt dư thừa ở vùng biển Thái Bình Dương cũng ảnh hưởng đến nhiệt độ không khí. Trong những tháng đầu năm, năm 2026 rõ ràng mát mẻ hơn năm 2024 – năm nóng nhất từng được ghi nhận trên hành tinh. Dù vậy, Tiến sĩ Hausfather vẫn đánh giá năm 2026 có 40% khả năng trở thành năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc Trái Đất; đây là dấu hiệu cho thấy cán cân khí hậu có thể đang đảo chiều. Theo NOAA, tháng vừa qua đã san bằng kỷ lục của tháng 7 năm 2024 để trở thành tháng Bảy nóng nhất toàn cầu kể từ khi công tác ghi nhận dữ liệu bắt đầu vào năm 1850.
Tình trạng đói cấp tính gia tăng
El Niño gây ra những thay đổi lớn đối với các luồng gió mang hơi ẩm qua đại dương, và tác động của hiện tượng này đối với nền nông nghiệp phụ thuộc vào nước mưa đã bắt đầu xuất hiện tại một số khu vực. Theo Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc, đến cuối năm nay, El Niño có thể khiến gần 50 triệu người nữa trên toàn cầu rơi vào cảnh đói cấp tính – mức tăng khoảng 20%.
Ở phía tây khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương, El Niño đã gây ra mùa hè khô hạn tại một số nơi ở Đông Nam Á, làm chậm tiến độ gieo sạ lúa và các loại cây trồng khác tại Thái Lan, Campuchia, Việt Nam và Philippines. Tại Ấn Độ, mưa gió mùa đã gia tăng ở một số khu vực trong những tuần gần đây, mặc dù nhiều vùng rộng lớn của đất nước vẫn đang trong tình trạng thiếu hụt lượng mưa.
Ở phía bên kia Thái Bình Dương, El Niño đã làm chậm quá trình gieo trồng và gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của cây trồng tại Trung Mỹ. Lượng mưa tại Guatemala trong tháng 7 thấp hơn tới 85% so với mức trung bình, và tình trạng căng thẳng đối với cây trồng càng trở nên trầm trọng hơn do nhiệt độ cao hơn nhiều so với mức bình thường.
Một cánh đồng ngô bị tàn phá bởi hạn hán tại cộng đồng Xetzac thuộc Cunen, Guatemala, vào tháng Năm.Tại Panama, tình trạng khô hạn kéo dài đã dấy lên lo ngại về hoạt động của Kênh đào Panama. Trong đợt El Niño gần đây nhất (giai đoạn 2023-2024), tình trạng thiếu hụt mưa nghiêm trọng đã gây tắc nghẽn giao thông trên tuyến đường thủy này – nơi sử dụng nước từ một hồ chứa được cung cấp bởi nước mưa để nâng và hạ tàu thuyền qua các âu thuyền.
Khi hiện tượng El Niño mạnh lên, Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama đã siết chặt các quy định về tải trọng cho phép đối với tàu thuyền khi đi qua kênh. Theo thông báo vào tuần trước từ người phát ngôn của cơ quan này, ông Octavio Colindres, các quan chức không loại trừ khả năng hạn chế số lượng tàu qua lại hàng ngày.
Ông Steven Paton, chuyên gia theo dõi đại dương và khí quyển tại Viện Nghiên cứu Nhiệt đới Smithsonian ở Panama, cho biết rất khó để dự đoán chính xác lượng mưa tại Trung Mỹ sẽ thấp hơn mức trung bình bao nhiêu trong những tháng tới.
Ông giải thích rằng nguyên nhân là do các mô hình máy tính của giới khoa học được xây dựng dựa trên dữ liệu từ các sự kiện trong quá khứ. Hiện tượng El Niño năm nay được dự báo sẽ mạnh hơn nhiều so với bất kỳ đợt nào từng được ghi nhận, khiến chúng ta không thể chắc chắn về độ chính xác của các mô hình trong việc dự báo những tác động của nó. "Ít nhất thì tình hình cũng sẽ tồi tệ ngang mức nghiêm trọng nhất từng thấy trước đây, và thậm chí có thể còn tồi tệ hơn nhiều," ông Paton nhận định.
Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng
Nguồn: https://www.nytimes.com/2026/08/12/climate/el-nino-early-onset-effects.html