Chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do tác động của El Niño

Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, trên cơ sở các chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục đã rà soát, tính toán, nhận diện những tác động tiềm tàng đến nguồn nước, đánh giá tổng thể nguy cơ thiếu hụt nguồn nước cũng như các vấn đề liên quan đến bảo đảm an ninh cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất, nông nghiệp, năng lượng và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian tới.

Nguy cơ thiếu hụt nguồn nước cần được chủ động ứng phó từ sớm

Việt Nam hiện có khoảng 3.450 sông, suối có chiều dài từ 10 km trở lên, trong đó có 405 sông, suối liên tỉnh và 3.045 sông, suối nội tỉnh. Tổng lượng dòng chảy hằng năm khoảng 844 tỷ m³, tập trung chủ yếu tại 13 lưu vực sông lớn, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và an ninh năng lượng của đất nước. 

Tuy nhiên, trước tác động của El Niño, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại một số khu vực được nhận định có thể gia tăng, gây sức ép lên khả năng bảo đảm nguồn nước cho các ngành, lĩnh vực sử dụng nước. Đặc biệt, những khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn nước mặt, các vùng có lượng mưa thấp hoặc thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn sẽ cần được theo dõi, đánh giá và chủ động phương án ứng phó.

Theo đánh giá của Cục Quản lý tài nguyên nước, nguy cơ hạn hán, thiếu nước có thể ảnh hưởng đáng kể đến an ninh cấp nước cho sinh hoạt, an ninh lương thực, an ninh năng lượng và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội trên các lưu vực sông. Vì vậy, việc điều hòa, phân phối nguồn nước cần được triển khai từ sớm, từ xa, với các phương án ứng phó được chuẩn bị ngay từ những tháng cuối năm 2026. 

Tăng cường theo dõi, điều hòa và phân phối nguồn nước

Trên cơ sở nhận diện các khu vực có nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, Cục Quản lý tài nguyên nước đề xuất ưu tiên triển khai các giải pháp ngay từ tháng 9/2026 và tiếp tục thực hiện trong các tháng đầu năm 2027.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là khẩn trương xây dựng và trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố Kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông theo quy định của Luật Tài nguyên nước. Kịch bản nguồn nước sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng và triển khai các phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trên từng lưu vực sông. 

Theo kế hoạch, Kịch bản nguồn nước dự kiến được trình Bộ ban hành trong tháng 10/2026 đối với lưu vực sông Hồng và lưu vực sông Mê Công; trong tháng 11 và 12/2026 đối với các lưu vực sông còn lại. Đối với những lưu vực được nhận diện ở trạng thái thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng, Cục Quản lý tài nguyên nước sẽ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước cụ thể cho từng lưu vực. 

Sau khi phương án được thống nhất, việc tổ chức thực hiện, theo dõi, giám sát và kịp thời điều chỉnh khi cần thiết sẽ được tăng cường. Cục cũng sẽ theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước và tình hình khai thác, sử dụng nước của các ngành trên các sông, hồ chứa lớn, quan trọng, qua đó kịp thời đề xuất điều chỉnh vận hành các hồ chứa theo 11 Quy trình vận hành liên hồ chứa. 

Chủ động tích nước, bảo đảm nguồn nước cho các ngành, lĩnh vực

Đối với hệ thống hồ chứa, Cục Quản lý tài nguyên nước đề xuất rà soát sớm khả năng tích nước và phạm vi cấp nước của từng công trình. Đối với các hồ chứa thuộc 11 Quy trình vận hành liên hồ chứa, cần có phương án tích nước phù hợp với diễn biến nguồn nước và nhu cầu sử dụng nước trong thời gian tới.

Đối với các hồ chứa thủy lợi vừa và nhỏ, cần khẩn trương rà soát phạm vi cấp nước, phân loại các công trình có vai trò điều tiết, trữ nước để có phương án tích nước sớm ngay trong mùa lũ. Việc tích nước đối với các hồ chứa này được đề xuất giao UBND các tỉnh xem xét, quyết định trên cơ sở điều kiện thực tế. 

Cùng với đó, các địa phương, đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa và các công trình khai thác, sử dụng nước lớn, quan trọng cần chủ động xây dựng phương án bảo đảm nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và phát điện; tăng cường sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và có phương án ưu tiên cấp nước trong trường hợp nguồn nước thiếu hụt.

Đối với lưu vực sông Mê Công, Văn phòng Ủy ban sông Mê Công Việt Nam được đề nghị theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước, đồng thời phối hợp với các quốc gia thượng nguồn để kịp thời cập nhật tình hình nguồn nước khu vực thượng lưu, phục vụ công tác đánh giá và chủ động ứng phó. 

Phối hợp liên ngành, liên địa phương trong bảo đảm an ninh nguồn nước

Cục Quản lý tài nguyên nước đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản gửi các Bộ, ngành, địa phương theo từng lưu vực sông, trong đó xác định cụ thể các giải pháp ứng phó đối với những khu vực có nguy cơ mất an ninh nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất, nông nghiệp và năng lượng. 

Việc ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn nước cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương, địa phương, các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi, chủ hồ chứa và các đơn vị sử dụng nước lớn. Trong đó, việc chia sẻ thông tin, cập nhật diễn biến nguồn nước và thực hiện đồng bộ các phương án điều hòa, phân phối nguồn nước có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ thiếu nước cục bộ và bảo đảm các nhu cầu sử dụng nước thiết yếu.

Cục Quản lý tài nguyên nước cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Thủ tướng Chính phủ về các nội dung, giải pháp ứng phó, đồng thời đề nghị có chỉ đạo chung để các Bộ, ngành, địa phương chủ động triển khai các nhiệm vụ theo từng lưu vực sông. 

Việc chủ động nhận diện nguy cơ, xây dựng kịch bản nguồn nước và triển khai các phương án điều hòa, phân phối từ sớm được xác định là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tác động của El Niño, bảo đảm an ninh nguồn nước trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Qua đó góp phần bảo đảm nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất, nông nghiệp, năng lượng và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao khả năng chủ động ứng phó với các diễn biến bất lợi của thời tiết, khí hậu trong thời gian tới.