Tuổi trẻ đưa công nghệ vào cuộc chiến chống ô nhiễm không khí

Cuộc thi thu hút hơn 100 ý tưởng, dự án đến từ học sinh, sinh viên và đoàn viên trên cả nước. Sau quá trình tuyển chọn, 6 đội thi nổi bật nhất bước vào vòng chung kết, giới thiệu nhiều giải pháp nhằm ứng phó với tình trạng ô nhiễm không khí. Các dự án khai thác đa dạng hướng tiếp cận, từ trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến IoT, xây dựng nền tảng dữ liệu cho tới các sáng kiến thay đổi hành vi và mô hình sản xuất thân thiện với môi trường.

Hoạt động này là một phần của chương trình “Trẻ em và thanh niên hành động vì không khí sạch và tương lai bền vững”, được triển khai từ tháng 3/2026. Tại lễ tổng kết diễn ra chiều 7/9, Ban tổ chức sẽ trao 1 giải Nhất, 1 giải Nhì, 1 giải Ba cùng 3 giải Khuyến khích cho các dự án xuất sắc.

Theo ông Tạ Hồng Sơn, Bí thư Đoàn Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc có đông đảo thí sinh đến từ nhiều trường học và địa phương tham gia cho thấy thế hệ trẻ ngày càng quan tâm đến các vấn đề môi trường, trong đó chất lượng không khí đang được chú ý nhiều hơn.

Ông Sơn cho rằng giá trị của cuộc thi không chỉ dừng ở việc tìm kiếm những sáng kiến có tính khả thi, mà quan trọng hơn là tạo môi trường để thanh thiếu niên chủ động nghiên cứu, sáng tạo và nhìn nhận các vấn đề môi trường từ chính trải nghiệm của mình.

Sau vòng chung kết, các đội thi được kỳ vọng có thể xác định rõ hơn tình trạng hiện tại của dự án, những nội dung còn hạn chế và hướng phát triển tiếp theo. Đây cũng là cơ sở để các nhóm tiếp tục hoàn thiện ý tưởng, phối hợp với nhà trường và giáo viên, từng bước đưa các sáng kiến từ mô hình thử nghiệm đến những giải pháp cụ thể hơn trong thực tế.

Ô nhiễm không khí hiện không còn là câu chuyện riêng của các thành phố lớn mà đang xuất hiện ở nhiều khu vực, trong đó có cả nông thôn. Ông Lý Phát Việt Linh, chuyên gia Chương trình Biến đổi khí hậu, Giảm nhẹ rủi ro thiên tai, Ứng phó khẩn cấp của UNICEF tại Việt Nam, cho biết trẻ em và phụ nữ mang thai thuộc nhóm dễ chịu tác động từ ô nhiễm không khí.

Đối với trẻ nhỏ, nhịp thở thường cao hơn người trưởng thành. Vì vậy, xét theo tỷ lệ với trọng lượng cơ thể, lượng không khí trẻ hít vào có thể lớn hơn, khiến mức độ phơi nhiễm với các chất ô nhiễm trở thành vấn đề cần đặc biệt lưu ý.

“Chính vì vậy, việc lắng nghe và tạo điều kiện để thanh thiếu niên đóng góp ý tưởng, sáng kiến có vai trò rất quan trọng, bởi đây là thế hệ sẽ trực tiếp định hình tương lai”, ông Linh chia sẻ.

Đáng chú ý, phạm vi tham gia cuộc thi không chỉ giới hạn ở những trường vốn có thế mạnh về môi trường. Sinh viên đến từ các ngành ngoại ngữ, kinh tế, thương mại và nhiều lĩnh vực khác cũng tham gia xây dựng dự án. Điều này cho thấy câu chuyện về không khí sạch đang dần trở thành mối quan tâm chung của cộng đồng trẻ, thay vì chỉ thuộc phạm vi của các nhóm chuyên ngành môi trường.

Tại vòng chung kết, 6 đội mang đến 6 cách tiếp cận riêng đối với bài toán cải thiện chất lượng không khí:

Đội uBreath trình bày dự án “Smart Campus Air Shield”, hướng tới xây dựng hệ thống theo dõi chất lượng không khí trong khuôn viên trường học. Mạng lưới cảm biến IoT được kết hợp với AI để thu thập và phân tích dữ liệu, sau đó trực quan hóa chất lượng không khí theo từng khu vực, giảng đường. Hệ thống cũng có khả năng đưa ra các khuyến nghị liên quan đến sức khỏe cho sinh viên.

Trong khi đó, đội BlueSky phát triển ứng dụng “Vietnam AirGuard”, sử dụng AI để dự báo chất lượng không khí trong 9 ngày với độ phân giải theo ô lưới 1 km². Điểm đáng chú ý của dự án là khả năng hướng tới phân tích mức độ phơi nhiễm của từng cá nhân dựa trên hành trình di chuyển, qua đó hỗ trợ người dùng lựa chọn thời điểm và tuyến đường phù hợp hơn.

Tiếp cận vấn đề từ lĩnh vực cảng biển, đội SPEI giới thiệu dự án “Xây dựng phần mềm kiểm kê phát thải cảng biển ứng dụng công nghệ AI”. Giải pháp tập trung tự động hóa quá trình tính toán, định lượng phát thải, tạo nguồn dữ liệu phục vụ doanh nghiệp cảng đánh giá hiện trạng và xây dựng kế hoạch giảm phát thải.

Đội Dust Guardians lại tập trung vào nguồn bụi phát sinh từ các hoạt động xây dựng. Nền tảng “DustGuard VN” được thiết kế theo hướng kết nối thông tin phản ánh của người dân với dữ liệu về công trình và các tiêu chí, quy định pháp luật liên quan, qua đó hỗ trợ tăng cường giám sát và xử lý vấn đề bụi trong cộng đồng.

Khác với các dự án thiên về công nghệ, đội Green tab lựa chọn một vấn đề gần gũi với đời sống nông thôn thông qua chiến dịch “Chuyện của rơm: Hành trình tái sinh”. Dự án hướng tới thay đổi cách xử lý rơm rạ sau thu hoạch, góp phần hạn chế tình trạng đốt rơm gây khói bụi và từng bước xây dựng mô hình nông thôn không khói.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, đội Carbon Zero Warriors đề xuất “Mô hình giảm mùi và khí độc trong chăn nuôi gà bằng chế phẩm từ thảo dược tự nhiên”. Nhóm tận dụng những nguyên liệu dễ tìm như tỏi, gừng, quế và sả để phát triển giải pháp giảm mùi, khí độc trong chuồng nuôi. Cách tiếp cận này hướng đến tiêu chí chi phí thấp, nguyên liệu sẵn có và phù hợp hơn với điều kiện sản xuất của người nông dân.