Tuổi trẻ lan tỏa thông điệp về không khí sạch, hướng tới tương lai bền vững

Hai hoạt động hướng tới những nhóm tuổi khác nhau nhưng cùng chung một mục tiêu: đưa vấn đề chất lượng không khí đến gần hơn với thế hệ trẻ. Nếu học sinh thể hiện suy nghĩ thông qua tranh vẽ, video, câu chuyện và những trải nghiệm trong đời sống, sinh viên lại tiếp cận vấn đề từ góc độ nghiên cứu, công nghệ, dữ liệu và các giải pháp có tính ứng dụng.

Khi trẻ em kể câu chuyện về bầu không khí

Dành cho học sinh từ 6 đến 18 tuổi, Thử thách sáng tạo “Em kể chuyện không khí” đã nhận được 3.928 tác phẩm, trong đó 2.976 tác phẩm đáp ứng yêu cầu, đến từ học sinh tại 31 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Hà Nội là địa phương có số lượng bài dự thi cao nhất với 885 tác phẩm, tiếp đến là Thái Nguyên 568 tác phẩm, Đồng Nai 513 tác phẩm, Phú Thọ 380 tác phẩm và Lào Cai 372 tác phẩm.

Chương trình cũng tạo điều kiện để nhiều nhóm trẻ em có hoàn cảnh và khả năng khác nhau cùng tham gia. Trong tổng số người dự thi có 314 trẻ em thuộc nhóm yếu thế, gồm 306 học sinh dân tộc thiểu số cùng các em khuyết tật trí tuệ, vận động và khiếm thị.

Qua các sản phẩm dự thi, câu chuyện về chất lượng không khí được nhìn nhận từ nhiều góc độ gần gũi. Đó có thể là bầu trời phía trên mái trường, khói rơm rạ sau mùa gặt, không gian công viên, tuyến đường các em đi học hằng ngày hay những tác nhân ô nhiễm mắt thường khó nhận biết.

Hình thức thể hiện cũng ngày càng đa dạng. Bên cạnh tranh vẽ và poster, học sinh còn sử dụng video, bài viết, flipbook và các công cụ trí tuệ nhân tạo để xây dựng sản phẩm đồ họa số. Nhờ vậy, những khái niệm vốn mang tính chuyên môn như chất lượng không khí, ô nhiễm môi trường hay tác động của các nguồn phát thải được chuyển tải bằng ngôn ngữ trực quan, dễ tiếp cận.

Kết quả chung cuộc, giải Nhất cá nhân thuộc về em Nguyễn Phương Nghi, Trường Tiểu học Tân Yên 2, với tác phẩm “Hãy để không khí được mỉm cười”.

Hai giải Nhì được trao cho em Nguyễn Hà Dương, Trường Tiểu học Vĩnh Hưng, với tác phẩm “Bầu trời xanh từ những điều nhỏ” và em Phạm Ánh Bình, Trường THCS Long Mỹ, với video “Mùa gặt không khói”.

Các tác phẩm “Hơi thở của ngày mai”, “Đưa ‘kẻ vô hình’ ra ánh sáng” và “Hơi thở xanh từ công viên HCM” nhận giải Ba. Em Bùi Ngọc Bảo Hân, Trường THCS Thống Nhất, được trao giải Lan tỏa với sản phẩm flipbook “Không khí kể chuyện”.

Ở hạng mục tập thể, Trường THCS Nguyễn Du, tỉnh Thái Nguyên, giành giải Nhất với hơn 300 bài dự thi. Trường Tiểu học số 1 Bắc Cường, tỉnh Lào Cai, nhận giải Nhì với hơn 200 bài; Trường Tiểu học Thịnh Liệt, Hà Nội, đạt giải Ba với hơn 90 bài.

Không dừng ở phạm vi cuộc thi, chương trình còn tạo ra một cộng đồng trực tuyến với hơn 11.600 thành viên. Các nội dung liên quan đã thu hút trên 715.000 lượt xem, tương tác và bày tỏ cảm xúc, cho thấy chủ đề không khí sạch đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ cộng đồng.

Đáng chú ý, giáo dục môi trường được kết hợp với việc trang bị kỹ năng số cho học sinh và giáo viên. Chương trình tập huấn “Ứng dụng AI trong sáng tạo nội dung về môi trường không khí” đã thu hút hơn 500 học sinh, giáo viên tham gia, qua đó giúp người trẻ tiếp cận công nghệ mới để sáng tạo và lan tỏa các thông điệp bảo vệ môi trường.

Sinh viên biến kiến thức thành giải pháp

Trong khi “Em kể chuyện không khí” khai thác góc nhìn hồn nhiên, trực quan của học sinh, Cuộc thi “Sáng tạo trẻ - Hành động vì bầu không khí trong lành” tạo không gian để sinh viên vận dụng kiến thức chuyên môn vào giải quyết những vấn đề môi trường đang đặt ra trong thực tế.

Ban tổ chức tiếp nhận 103 hồ sơ, trong đó 96 đội đáp ứng đầy đủ điều kiện dự thi, đến từ khoảng 70 trường đại học. Tổng cộng 376 sinh viên thuộc các đội hợp lệ tham gia, trong đó nữ sinh viên chiếm gần 60%. Cuộc thi cũng có sự góp mặt của 37 sinh viên dân tộc thiểu số và một sinh viên khuyết tật trí tuệ.

Sáu đội xuất sắc giành quyền vào vòng chung kết gồm uBreath, Blue Sky, SPEI, Dust Guardians, Green Tab và Carbon Zero Warriors. Tại vòng thi cuối, các đội lần lượt trình bày ý tưởng, sản phẩm và trực tiếp trao đổi, phản biện trước hội đồng chuyên gia về những giải pháp liên quan đến ô nhiễm không khí, môi trường và biến đổi khí hậu.

Điểm đáng chú ý của cuộc thi nằm ở cách các nhóm sinh viên tiếp cận bài toán. Từ việc nhận diện một vấn đề cụ thể, các đội phải tìm hiểu nguyên nhân, xây dựng phương án, phát triển sản phẩm, thuyết trình và bảo vệ ý tưởng trước các chuyên gia. Quá trình này giúp người trẻ từng bước chuyển kiến thức thành hành động và biến những ý tưởng ban đầu thành các giải pháp có khả năng ứng dụng.

Sự tham gia của sinh viên đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau cũng tạo nên sự đa dạng cho các sáng kiến. Kiến thức về môi trường, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, truyền thông, nông nghiệp và quản lý được kết hợp để tìm hướng tiếp cận mới đối với bài toán không khí sạch.

Trong quá trình này, công nghệ được xác định không phải là đích đến mà là công cụ hỗ trợ con người nhận diện, phân tích và giải quyết các vấn đề môi trường. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu ngày càng cao về sử dụng dữ liệu và công nghệ trong quan trắc, dự báo, cảnh báo và quản lý môi trường.

Từ cuộc thi đến những hành động lâu dài

Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Vũ Minh Việt cho rằng giá trị của chương trình không chỉ nằm ở những giải thưởng được trao mà quan trọng hơn là khả năng tiếp tục đưa các ý tưởng, sáng kiến của học sinh, sinh viên vào đời sống.

Theo ông Vũ Minh Việt, trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng cao, phát triển kinh tế cần song hành với bảo vệ môi trường, cải thiện chất lượng cuộc sống và bảo đảm tính bền vững. Trong quá trình đó, thế hệ trẻ có thể trở thành lực lượng quan trọng trong việc đưa những thông điệp về sống xanh, bảo vệ môi trường đến gia đình, trường học và cộng đồng.

Sự phối hợp của Cục Khí tượng Thủy văn trong chương trình cũng góp phần đưa những kiến thức về thời tiết, khí hậu, quan trắc và các vấn đề môi trường đến gần hơn với học sinh, sinh viên. Việc kết nối giữa truyền thông, giáo dục, khoa học - công nghệ và chuyên môn khí tượng thủy văn giúp các hoạt động dành cho giới trẻ có thêm chiều sâu thực tiễn, đồng thời mở rộng cách tiếp cận đối với những vấn đề liên quan đến môi trường và chất lượng không khí.

Từ những sản phẩm được tạo ra trong chương trình, một thông điệp được thể hiện khá rõ: bảo vệ bầu không khí không phải là câu chuyện xa vời mà bắt đầu từ những hành động rất cụ thể trong trường học, gia đình và cộng đồng.

Lãnh đạo Báo Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Báo được giao tổ chức chương trình “Trường học sinh thái ASEAN”, dự kiến phát động vào cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10/2026. Đây sẽ là một hoạt động tiếp nối, tạo thêm không gian để học sinh, sinh viên phát huy khả năng sáng tạo, đề xuất sáng kiến và tham gia các hoạt động thiết thực vì môi trường.

Qua đó, những ý tưởng được hình thành từ các cuộc thi hôm nay có thể tiếp tục được lan tỏa, kết nối với cộng đồng và từng bước chuyển thành những hành động cụ thể, góp phần xây dựng môi trường xanh, không khí trong lành và một tương lai phát triển bền vững.