Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng nguy cơ ngập lụt, hạn hán, thiếu nước và các hiện tượng thời tiết cực đoan, đặt ra yêu cầu ngành nước phải đổi mới quy hoạch, đầu tư và vận hành theo hướng chủ động dự báo, quản trị rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu.
Tại Tọa đàm “Tăng khả năng phục hồi do tác động của biến đổi khí hậu” trong khuôn khổ Tuần lễ ngành nước Việt Nam 2026, các chuyên gia trong nước và quốc tế cho rằng biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức ngày càng lớn đối với hệ thống cấp, thoát nước và quản lý tài nguyên nước.
Theo các chuyên gia, việc dựa chủ yếu vào số liệu khí hậu trong quá khứ để thiết kế và vận hành hạ tầng nước không còn phù hợp khi lượng mưa, nguồn nước và các hiện tượng cực đoan có nhiều biến động. Khả năng chống chịu cần được đánh giá theo đặc điểm từng lưu vực, năng lực hạ tầng, nhu cầu sử dụng nước và quá trình phát triển đô thị.
Một trong những yêu cầu được nhấn mạnh là chuyển từ quản lý theo các kịch bản khí hậu sang quản trị rủi ro. Theo đó, cần xác định những khu vực, công trình và điểm có nguy cơ vượt ngưỡng chịu đựng để ưu tiên đầu tư, đồng thời kết hợp dự báo khí hậu, mô phỏng hệ thống, xác định ngưỡng rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó.
Kinh nghiệm từ Malaysia, Hàn Quốc và Nhật Bản cho thấy nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống nước cần kết hợp giữa giải pháp công trình và phi công trình. Các nước tăng cường quan trắc, cảnh báo sớm, quản lý nguồn nước theo lưu vực, phát triển không gian trữ nước và ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giám sát, dự báo và vận hành hệ thống.
Đối với chống ngập đô thị, kinh nghiệm Nhật Bản cho thấy cần tính toán trên quy mô toàn lưu vực, kết hợp hệ thống sông, hồ chứa, không gian trữ nước và các giải pháp giảm dòng chảy bề mặt, thay vì chỉ xử lý riêng lẻ từng tuyến sông hoặc công trình.
Bên cạnh hạ tầng, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của quản trị, chất lượng dữ liệu, nguồn nhân lực và sự tham gia của cộng đồng. Đối với lĩnh vực nước sạch và vệ sinh, khả năng chống chịu cần hướng tới bảo đảm người dân, đặc biệt các nhóm dễ bị tổn thương, được tiếp cận dịch vụ an toàn, ổn định trong và sau thiên tai.
Trong bối cảnh rủi ro khí hậu ngày càng đan xen, ngành nước được đặt trước yêu cầu chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động dự báo, hành động sớm, duy trì dịch vụ thiết yếu và phục hồi nhanh sau thiên tai, qua đó nâng cao khả năng thích ứng với những biến động khí hậu trong tương lai.
Ảnh minh họa