Mưa lớn trên diện rộng trong những ngày cuối tháng 9 đã gây lũ lụt, lũ quét và sạt lở đất tại nhiều khu vực Nam Á và Đông Nam Á, làm hàng chục người thiệt mạng, hàng nghìn ngôi nhà bị hư hại và buộc hàng chục nghìn người phải sơ tán.
Diễn biến này cho thấy mức độ phức tạp của các hình thái thời tiết cực đoan trong giai đoạn chuyển mùa, trong bối cảnh Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cảnh báo El Niño đang tiếp tục mạnh lên và có thể làm thay đổi đáng kể chế độ mưa, nhiệt độ tại nhiều khu vực trong những tháng tới.
Ấn Độ: Mưa lớn gây lũ lụt, sạt lở tại nhiều bang
Người dân di dời tài sản do lũ lụt tại Uttar PradeshTại bang Uttar Pradesh, miền Bắc Ấn Độ, nhà chức trách ngày 28/9 cho biết ít nhất 56 người đã thiệt mạng, 46 người bị thương và gần 1.000 ngôi nhà bị hư hại sau khoảng 60 giờ mưa lớn và dông. Theo Reuters, lượng mưa tại Uttar Pradesh trong khoảng từ ngày 25 đến sáng 27/9 đạt trung bình 66,5 mm, cao gấp nhiều lần mức trung bình 7,6 mm của cùng thời kỳ.
Đợt mưa xảy ra sau khi một vùng áp thấp hình thành trên vịnh Bengal di chuyển vào đất liền, góp phần làm tăng lượng ẩm và gây mưa trên diện rộng. Uttar Pradesh là bang đông dân nhất Ấn Độ, với dân số hơn 240 triệu người, đồng thời là khu vực có diện tích sản xuất nông nghiệp lớn. Mưa lũ vào thời điểm cuối mùa gió mùa không chỉ gây thiệt hại nhà cửa, đường giao thông và cơ sở hạ tầng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và kế hoạch gieo trồng của người dân.
Tình hình thủy văn tại nhiều khu vực cũng diễn biến đáng lo ngại. Ủy ban Nước Trung ương Ấn Độ cho biết 30 trạm quan trắc trên 7 bang ghi nhận tình trạng nghiêm trọng; nhiều sông lớn như Ganga, Gandak, Kosi, Bagmati và Narmada đã vượt mức cảnh báo hoặc mức nguy hiểm, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt tại các vùng hạ lưu.
Tại bang Odisha, miền Đông Ấn Độ, chính quyền đã sơ tán hơn 70.000 người khỏi các khu vực trũng thấp khi mực nước sông tiếp tục dâng. Một số cầu, cống bị hư hỏng, giao thông bị gián đoạn và chính quyền phải tạm đóng cửa điểm du lịch Devkund để bảo đảm an toàn.
Nepal tiếp tục đối mặt nguy cơ lũ quét và sạt lở
Nhiều khu dân cư ở Nuwakot vẫn chìm trong bùn đất sau trận lũ quét hồi tháng 8/2026Tại Nepal, mưa lớn từ cuối tuần qua đã gây lũ lụt và sạt lở tại nhiều địa phương, làm ít nhất 14 người thiệt mạng và 11 người mất tích. Nhà chức trách cảnh báo nguy cơ lũ quét tại 49 trong tổng số 77 huyện trên cả nước khi mực nước tại nhiều sông và phụ lưu tiếp tục dâng cao.
Đáng chú ý, các khu vực miền núi dọc dãy Himalaya tiếp tục được đặt trong tình trạng cảnh giác cao do địa hình dốc, mạng lưới sông suối dày và nguy cơ sạt lở gia tăng khi đất đá đã bão hòa nước. Những địa bàn từng chịu thiệt hại trong các đợt lũ trước đó vẫn đứng trước nguy cơ tái diễn thiên tai nếu xuất hiện thêm các đợt mưa lớn.
Tình trạng này cho thấy rủi ro thiên tai tại khu vực Himalaya ngày càng mang tính liên hoàn: mưa lớn có thể đồng thời gây lũ quét ở hạ lưu, sạt lở ở vùng núi và làm gián đoạn giao thông, thủy điện, thông tin liên lạc cũng như hoạt động cứu hộ.
Bangkok ngập sâu sau lượng mưa gần 300 mm trong 48 giờ
Mưa lớn gây lụt tại BangkokTại Đông Nam Á, thủ đô Bangkok của Thái Lan cũng ghi nhận một đợt mưa lớn bất thường trong hai ngày 25 và 26/9. Lượng mưa trong 48 giờ tại một số khu vực lên tới gần 300 mm, gây ngập tại nhiều tuyến đường và khu dân cư, ảnh hưởng đến khoảng 52.000 hộ gia đình.
Chính quyền Bangkok đã triển khai các điểm trú ẩn tạm thời, trong đó có việc sử dụng một số trường học làm nơi sơ tán người dân. Chính quyền thành phố đồng thời kích hoạt các biện pháp ứng phó trên toàn bộ 50 quận nhằm hạn chế tác động của ngập lụt.
Theo cơ quan khí tượng Thái Lan, mưa lớn tại Bangkok và các tỉnh lân cận liên quan đến một vùng áp thấp mạnh hoạt động trên khu vực hạ lưu đồng bằng miền Trung. Diễn biến cho thấy tại các đô thị lớn, chỉ trong thời gian ngắn lượng mưa rất lớn có thể tạo áp lực đáng kể lên hệ thống tiêu thoát nước, giao thông và các công trình hạ tầng.
El Niño tiếp tục mạnh lên, nguy cơ thời tiết cực đoan kéo dài
Các đợt mưa lớn và lũ lụt tại Nam Á và Đông Nam Á diễn ra trong bối cảnh El Niño đã hình thành rõ rệt trên khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương. Theo WMO, El Niño được dự báo tiếp tục mạnh lên trong những tháng tới và có khả năng đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026. WMO đánh giá xác suất hiện tượng này duy trì đến tháng 2/2027 ở mức gần 100%.
El Niño không đồng nghĩa với việc mọi khu vực đều có mưa lớn hơn. Tác động của hiện tượng này phụ thuộc vào vị trí địa lý, mùa trong năm và sự tương tác với các yếu tố khí hậu khác như dao động Ấn Độ Dương. Tuy nhiên, El Niño có thể làm thay đổi đáng kể hoàn lưu khí quyển, chế độ mưa và nền nhiệt ở nhiều khu vực, từ đó làm gia tăng khả năng xuất hiện các cực trị về mưa, nắng nóng hoặc hạn hán ở những nơi chịu tác động phù hợp.
WMO cũng lưu ý rằng cường độ của El Niño không quyết định trực tiếp mức độ nghiêm trọng của thiên tai tại từng quốc gia. Tác động thực tế còn phụ thuộc vào điều kiện địa phương, địa hình, độ ẩm đất, trạng thái sông ngòi, hệ thống thoát nước và các hình thế thời tiết quy mô ngắn hạn.
Đáng chú ý, WMO nhận định các tác động của El Niño có thể tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều khu vực trong năm 2027, trong khi nền nhiệt toàn cầu vẫn ở mức cao. Cơ quan này đang kêu gọi các quốc gia tăng cường dự báo, cảnh báo sớm và chuẩn bị ứng phó đối với nguy cơ gia tăng của nắng nóng cực đoan, mưa lớn, lũ lụt và hạn hán.
Thực tế tại Ấn Độ, Nepal và Thái Lan những ngày qua cho thấy rủi ro thiên tai không chỉ phụ thuộc vào tổng lượng mưa mà còn phụ thuộc lớn vào cường độ mưa trong thời gian ngắn, trạng thái nền đất, mực nước sông và mức độ dễ bị tổn thương của khu dân cư, hạ tầng. Trong bối cảnh các hình thái khí hậu lớn tiếp tục biến động, việc tăng cường quan trắc thời gian thực, dự báo mưa cực đoan, cảnh báo lũ quét và sạt lở đất đến cấp địa phương sẽ có ý nghĩa quan trọng trong giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.