Các chuyên gia cho biết một hình thái thời tiết El Niño mạnh mẽ có thể đang hình thành, gây áp lực nặng nề lên một hành tinh vốn đã nóng lên ở mức nguy hiểm.
Một ngư dân bên dòng sông Magdalena ở Colombia trong đợt hạn hán nghiêm trọng dưới tác động của hiện tượng El Niño năm 2016Thỉnh thoảng, hướng gió trên đại dương thay đổi, khiến khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương trải qua một đợt nắng nóng gay gắt.
Hiện tượng này, được gọi là El Niño, diễn ra theo chu kỳ tự nhiên khoảng từ 3 đến 7 năm một lần và đã được ghi nhận từ rất lâu trước khi con người bắt đầu làm tăng nhiệt độ Trái Đất thông qua việc đốt một lượng lớn nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, đợt El Niño năm nay đang có dấu hiệu trở thành một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận; nó có thể ập đến đúng vào thời điểm thế giới đang trải qua những mức nhiệt cao kỷ lục do biến đổi khí hậu gây ra bởi con người.
Trong những năm qua, các đợt El Niño đã gây ra tình trạng ngập lụt nghiêm trọng ở một số nơi trên thế giới, trong khi những khu vực khác – bao gồm cả những vùng đất nông nghiệp quan trọng bậc nhất hành tinh – lại phải đối mặt với hạn hán. Hiện tại, nhiều quốc gia đã bắt đầu chuẩn bị ứng phó với nguy cơ thiếu hụt lương thực.
Mặc dù chưa thể xác định chính xác đợt El Niño này sẽ tác động thế nào đến các hình thái thời tiết toàn cầu, các chuyên gia đang đưa ra những dự báo đáng lo ngại về những gì có thể xảy ra trong vài năm tới. Trong lịch sử, hiện tượng này thường gây ra tình trạng mưa nhiều hơn tại một số khu vực thuộc châu Mỹ, đồng thời làm gia tăng nguy cơ khô hạn gay gắt ở Nam Á, Đông Nam Á, miền nam châu Phi và Úc.
Kiểu hình thời tiết này cũng thường làm giảm khả năng xảy ra một mùa bão mạnh ở Đại Tây Dương. Hôm thứ Năm, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA) đã công bố dự báo bão thường niên, trong đó nhận định hoạt động của bão sẽ ở mức thấp hơn bình thường do ảnh hưởng của El Niño.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất hay cường độ của các đợt El Niño. Tuy nhiên, lượng nhiệt dư thừa mà chúng tạo ra có thể làm trầm trọng thêm các tác động do tình trạng nóng lên toàn cầu gây ra. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới, hiện tượng này có thể khuếch đại các tác động liên quan, bởi lẽ đại dương và khí quyển ấm hơn sẽ cung cấp nhiều năng lượng và độ ẩm hơn cho các hiện tượng thời tiết cực đoan như các đợt nắng nóng và mưa lớn. Những đợt El Niño mạnh nhất trong 50 năm qua đã khiến nhiệt độ toàn cầu tăng từ 2 độ C trở lên so với mức bình thường. Năm nay, các chuyên gia dự báo rằng đợt gia tăng nhiệt độ này có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng thêm tới 3 độ C – một mức tăng chưa từng có tiền lệ.
Theo bài viết của Chico Harlan, một số học giả cho rằng họ nhận thấy dấu vết của hiện tượng này trong các cuộc khủng hoảng chính trị và kinh tế tại Ai Cập cổ đại, cũng như trong sự sụp đổ của nền văn minh Moche ở Peru ngày nay vào hơn 1.000 năm trước.
Harlan viết rằng hiện tượng El Niño vào cuối thế kỷ 18 có thể đã góp phần gây ra tình trạng mất mùa, từ đó châm ngòi cho các cuộc nổi dậy trong Cách mạng Pháp. Ngoài ra, vào các năm 1877 và 1878, một nạn đói do El Niño thúc đẩy đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người trên khắp các vùng nhiệt đới. Năm ngoái, một nhóm nghiên cứu đã công bố kết quả phân tích 160 đợt nạn đói tại châu Âu trong giai đoạn từ năm 1500 đến 1800; họ phát hiện ra rằng 40% các đợt nạn đói này có liên quan đến El Niño.
Raymond Zhong và Harry Stevens cũng đưa tin về những tác động tàn phá của các đợt El Niño gần đây hơn. Hiện tượng này đã gây ra lũ lụt nghiêm trọng tại miền nam Brazil trong giai đoạn 1982-1983, hạn hán ở Colombia vào năm 1997-1998, cũng như tình trạng thiếu hụt lượng mưa và cháy rừng tại Amazon trong giai đoạn 2015-2016.
Đợt El Niño gần đây nhất, diễn ra trong giai đoạn 2023-2024, tuy không mạnh bằng các đợt trước đó nhưng vẫn làm cạn kiệt nhiều dòng sông tại lưu vực Amazon, đồng thời gây ra lũ lụt thảm khốc ở bang cực nam Brazil là Rio Grande do Sul, khiến nửa triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Một thế giới nóng hơn nhưng cũng được chuẩn bị kỹ càng hơn. Hiện tượng El Niño này mới chỉ bắt đầu gia tăng cường độ, và những tác động của nó sẽ diễn ra trong suốt năm tới. Hiện tượng này thường đạt đỉnh vào cuối năm, đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng cao trong những tháng tiếp theo.
Kết quả là, nhiều chuyên gia dự báo rằng năm 2027 sẽ trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận. Nhờ những tiến bộ trong nông nghiệp và công tác chuẩn bị ứng phó thiên tai, một số quốc gia vốn dễ bị tổn thương khẳng định họ đã sẵn sàng đối phó với các gián đoạn trong nguồn cung lương thực. Harlan cho biết giới chức Ấn Độ đã tổ chức các cuộc họp để chuẩn bị, đồng thời các chuyên gia tại nước này nhận định rằng nguồn dự trữ ngũ cốc cùng hệ thống phân phối lương thực được cải thiện của chính phủ sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ xảy ra nạn đói.
Tuy nhiên, sự kết hợp của nhiều yếu tố khác có thể khiến đợt nhiệt lượng tỏa ra từ Thái Bình Dương lần này gây ra những tác động đặc biệt nghiêm trọng. Việc Eo biển Hormuz thực tế bị phong tỏa sau cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã hạn chế khả năng tiếp cận nhiên liệu và phân bón của nhiều quốc gia. Thêm vào đó là thực tế rằng hành tinh của chúng ta vốn đã nóng hơn so với hầu hết các thời điểm trong lịch sử được ghi nhận.
"Điều khiến sự kiện này trở nên đặc biệt nghiêm trọng không nằm ở bản thân hiện tượng hay việc liệu nó có phải là một 'Siêu El Niño' hay không, mà là vì nó đang diễn ra trong bối cảnh khí hậu biến đổi mạnh mẽ," Friederike Otto, giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Imperial College London, chia sẻ với Climate Home News. "Các kỷ lục nhiệt độ vẫn sẽ bị phá vỡ do biến đổi khí hậu mà con người gây ra và việc tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch."
Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng
Nguồn: https://www.nytimes.com/2026/05/21/climate/el-nino-weather-patterns-climate-change.html