Khi lốc xoáy ập đến, các nhà khoa học này lại lấy bút chì màu ra

Mọi chuyện bắt đầu từ một ý tưởng ngẫu hứng cùng chút áp lực từ cấp trên: hai nhà khí tượng học vào năm 1948 đã nỗ lực thực hiện điều chưa từng có tiền lệ — dự báo chính xác một cơn lốc xoáy.

Trước đó năm ngày, một cơn lốc xoáy đã tàn phá một căn cứ quân sự tại Oklahoma, và Không quân Mỹ rất muốn ngăn chặn kịch bản tương tự tái diễn. Chỉ với bản đồ giấy và bút chì, họ tỉ mẩn vẽ lại các điều kiện khí quyển, cẩn trọng đánh dấu những điểm hội tụ có thể tạo ra sự kết hợp nguy hiểm – mầm mống cho một cơn lốc xoáy khác hình thành.

Ba phần tư thế kỷ sau, cách vị trí căn cứ cũ khoảng 25 dặm, các nhà khoa học tại Trung tâm Dự báo Bão (thuộc Cục Khí tượng Quốc gia Mỹ) vẫn đang miệt mài với công việc này. Nhờ sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, radar và vệ tinh, họ được tiếp cận những công nghệ hiện đại mà thế hệ đi trước chỉ dám mơ ước để theo dõi bão theo thời gian thực.

Tuy nhiên, có một điều chưa bao giờ thay đổi: họ vẫn tin dùng bản đồ giấy và bút chì. "Nhiều thập kỷ trước, một nhà khí tượng học người Na Uy từng nói rằng việc phân tích bản đồ thời tiết bằng tay giúp bạn cảm nhận được thời tiết ngay trong huyết quản," Bill Bunting, phó giám đốc trung tâm dự báo, chia sẻ. Ông cúi người trên xấp bản đồ giấy khi cảnh báo lốc xoáy vừa được ban hành cho khu vực Chicago. "Cách làm đó giúp bạn thấu hiểu tình hình theo một cách rất khác biệt."

Hơn ba mươi chuyên gia về thời tiết khắc nghiệt tại trung tâm dự báo làm việc theo ca quanh năm để dự báo dông, mưa đá, gió mạnh gây thiệt hại và các điều kiện thời tiết có nguy cơ gây cháy rừng.

Ông John Hart, một chuyên gia dự báo chính, mô tả công việc của đơn vị này là một vai trò đặc thù trong hệ thống khí tượng liên bang. Trong khi hơn 100 văn phòng thuộc Cơ quan Khí tượng tập trung vào các khu vực địa lý tại địa phương, thì các chuyên gia dự báo của trung tâm này lại theo dõi các hình thái thời tiết nguy hiểm khi chúng di chuyển trên phạm vi toàn quốc.

Mỗi ca trực đều mang nhịp độ riêng cùng cảm giác khẩn trương đầy chuyên nghiệp; kim đồng hồ liên tục đếm ngược tới thời điểm bản tin dự báo phải được công bố. Để định hình tình hình, các chuyên gia dự báo thường bắt đầu công việc bằng cách tự tay vẽ các thông số thời tiết hiện tại lên bản đồ, hệt như cách những người tiền nhiệm của họ đã làm vào năm 1948. Họ in một tấm bản đồ khổ lớn của Hoa Kỳ. Bản đồ hiển thị những đường nét quen thuộc của đường bờ biển và ranh giới các bang, nhưng cũng dày đặc các "ký hiệu gió" — những chấm nhỏ kèm theo các nét gạch vươn ra. Các nét gạch này chỉ hướng gió thổi, còn những hình tam giác gắn trên đó biểu thị tốc độ gió. Những con số nằm sát bên các chấm nhỏ thể hiện các chỉ số về áp suất bề mặt, nhiệt độ và điểm sương.

Với sự tập trung cao độ như một đứa trẻ đang làm bài tập nối các điểm, các chuyên gia dự báo bắt đầu vẽ. Họ xác định các điểm có nhiệt độ tương đồng và nối chúng lại bằng những đường gọi là đường đẳng nhiệt. Mỗi chuyên gia có phong cách riêng, với khoảng cách giữa các đường đẳng nhiệt có thể là 2, 5 hoặc 10 độ. Các khu vực ấm hơn hoặc lạnh hơn được tô màu xanh dương, tím, cam hoặc vàng. Họ nối các chỉ số áp suất để tạo ra các dải biến thiên áp suất, qua đó xác định vị trí của các vùng áp thấp và áp cao – những yếu tố chi phối hướng gió. Tiếp theo, họ lập bản đồ độ ẩm, sử dụng màu xanh lá hoặc xanh dương cho vùng có độ ẩm cao và màu vàng hoặc nâu cho vùng không khí khô.

Để hình thành một cơn bão dữ dội – loại bão có thể gây ra lốc xoáy, mưa đá và mưa lớn – các yếu tố này cần phải hòa trộn vào nhau, thường là tại điểm "va chạm" giữa các khối khí. Đây chính là nơi xuất hiện các frông thời tiết: những đường màu xanh dương có hình tam giác và đường màu đỏ có hình bán nguyệt, đánh dấu rìa trước của một khối khí. Ngoài ra còn có "đường khô" (dry line) – một đường nét đứt màu đen biểu thị ranh giới giữa không khí khô và khối không khí ấm, ẩm đóng vai trò "nhiên liệu" nuôi dưỡng lốc xoáy. Những ranh giới này chính là các dấu hiệu quan trọng mà các chuyên gia dự báo tìm kiếm trước khi chuyển sự chú ý sang màn hình máy tính.

Mảnh vụn bay đầy trong không trung khi luồng gió xoáy hình phễu di chuyển về phía rìa đông bắc của Căn cứ Không quân Tinker ở Oklahoma vào ngày 20 tháng 3 năm 1948. Cơn lốc ập đến lúc 10 giờ tối, làm vỡ tan kính của đài kiểm soát đường băng và gây thương tích cho những người bên trong. Đó không phải là một đêm vui vẻ đối với vị chỉ huy căn cứ, Thiếu tướng Fred S. Borum. Trong những ngày sau đó, Thiếu tá Ernest J. Fawbush và Đại úy Robert C. Miller đã dành thời gian phân tích các bản đồ khí tượng mặt đất và trên cao của ngày xảy ra lốc xoáy, nhằm tìm kiếm những điều kiện thời tiết đã dẫn đến thảm họa này.

Vào sáng ngày 25 tháng 3, theo một bản ghi chép mà Đại úy Miller viết nhiều năm sau đó, họ nhận thấy một mô hình thời tiết trên bản đồ gần như y hệt với lần trước. Tướng Borum đến trạm khí tượng và đặt câu hỏi: "Các anh có định đưa ra dự báo về lốc xoáy cho căn cứ Tinker không?"

Họ tỏ ra ngập ngừng và quyết định chỉ đưa ra cảnh báo về giông bão mạnh. Tuy nhiên, khi buổi chiều trôi qua, màn hình radar—vốn được cải tiến từ thiết bị trên máy bay ném bom thời Thế chiến II—bắt đầu hiển thị các cơn bão cách căn cứ 60 dặm về phía tây bắc. Đến 2 giờ 30 chiều, một dải bão đang di chuyển về phía căn cứ. Tướng Borum, cũng nhận thấy sự tương đồng giữa hai ngày này, lại hỏi liệu họ có định đưa ra dự báo lốc xoáy hay không.

Những người đàn ông tỏ ra do dự, vẫn chưa tin chắc liệu sự việc có thực sự xảy ra hay không, nhưng họ vẫn soạn thảo thông điệp và gửi đến bộ phận Điều hành Căn cứ lúc 2 giờ 50 phút chiều. Ngay sau 5 giờ chiều, các cơn bão đi qua gần Sân bay Đô thị Will Rogers; tại đây, người ta chỉ ghi nhận một trận dông nhẹ kèm mưa đá kích thước bằng hạt đậu. Cho rằng dự báo đã sai, Đại úy Miller lái xe về nhà với tâm trạng chán nản. Ông đang ngồi trong nhà thì một bản tin khẩn trên đài phát thanh thông báo về sự xuất hiện của cơn lốc xoáy thứ hai.

Khi quay lại căn cứ, ông chứng kiến ​​cảnh tượng tan hoang nhưng lại thấy Thiếu tá Fawbush đang vô cùng phấn khích. Lúc 6 giờ chiều, hai cơn dông đã hợp nhất. Một đám mây hình nón phình to và hạ thấp xuống. Các quan sát viên nhìn thấy cánh của một chiếc máy bay ném bom B-29 (từ thời Thế chiến II vốn đã bị loại biên và niêm cất) bị cuốn bay lên cao trước khi vòi rồng tan biến. Thành công của họ trong việc nhận diện quy luật thời tiết ngày hôm đó đã thúc đẩy sự ra đời của hệ thống dự báo bão dữ dội hiện đại.

Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Nguồn: https://www.nytimes.com/2026/05/18/weather/nws-storm-prediction-center-maps-forecast.html