Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu châu Phi lần thứ hai tìm cách vượt qua rào cản để hướng tới công nghiệp xanh

Khi Hội nghị Thượng đỉnh Khí hậu Châu Phi lần thứ hai khai mạc tại Ethiopia hôm thứ Hai, một báo cáo tiến độ do Tổng thống Kenya công bố đã nhấn mạnh tình trạng thiếu hụt năng lượng sạch và cơ sở hạ tầng, sự suy giảm năng lực sản xuất, mức nợ công cao và sự tham gia hạn chế vào các chuỗi giá trị toàn cầu đang kìm hãm tăng trưởng xanh tại lục địa này.

Năm 2023, tại hội nghị thượng đỉnh đầu tiên như vậy ở Nairobi, các nhà lãnh đạo Châu Phi đã thông qua một tầm nhìn táo bạo để lục địa này trở thành một trung tâm năng lượng sạch và phát triển các ngành công nghiệp địa phương, cho phép người dân thu được nhiều lợi ích kinh tế hơn thông qua chương trình nghị sự công nghiệp hóa xanh. Tuyên bố Nairobi nêu rõ, với 60% nguồn năng lượng mặt trời tốt nhất thế giới và 30% trữ lượng khoáng sản quan trọng, thiết yếu cho công nghệ sạch, châu Phi sẽ hướng tới mục tiêu chế biến nhiều nguyên liệu thô hơn, sản xuất bền vững, đóng vai trò lớn hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu và tăng công suất năng lượng tái tạo từ khoảng 50 gigawatt (GW) vào năm 2022 lên 300 GW vào năm 2030.

Nhưng hai năm sau, trong lời tựa của báo cáo tiến độ, nhà lãnh đạo Kenya William Ruto đã viết rằng châu Phi tiếp tục “đối mặt với những khó khăn - từ nợ nần chồng chất và tình trạng thiếu hụt tài chính khí hậu dai dẳng cho đến nhu cầu cấp thiết phải thúc đẩy thích ứng và khả năng phục hồi, mà nếu không có những yếu tố này, châu Phi không thể chịu được áp lực hiện tại cũng như không thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai”.

Phát biểu tại phiên họp toàn thể khai mạc hội nghị thượng đỉnh, ông Ruto cho biết thêm rằng việc hiện thực hóa tầm nhìn của châu Phi về một tương lai an toàn với khí hậu đòi hỏi hành động - bao gồm cả hành động từ cộng đồng quốc tế, những người “phải phá bỏ các rào cản mang tính cấu trúc đang tiếp tục kìm hãm châu lục này”. Báo cáo cho thấy một số tiến bộ đã đạt được nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Báo cáo lưu ý rằng khi thế giới chuyển sang năng lượng sạch hơn và chuỗi cung ứng công nghệ cao, ít carbon, châu Phi đang ở trong “vị thế mong manh”.

Hiện nay, châu lục này chỉ chiếm 2% giá trị gia tăng của ngành sản xuất toàn cầu, trong khi ngành sản xuất chỉ chiếm 11% tổng sản phẩm quốc nội - so với gần 18% vào những năm 1980 - tạo ra ít việc làm hơn so với các khu vực khác. Các nhà phân tích nói với Climate Home rằng các vấn đề như sự hợp tác yếu kém trong khu vực và việc tiếp tục tập trung vào xuất khẩu hàng hóa giá trị thấp tiếp tục cản trở kế hoạch công nghiệp hóa xanh của châu Phi. Để thúc đẩy điều này tại hội nghị thượng đỉnh tuần này ở Addis Ababa, các nhà lãnh đạo cho biết nên tìm cách huy động các cơ hội tài chính và đầu tư cần thiết để mở ra “sự tăng trưởng tích cực về khí hậu” được hình dung tại Nairobi.

Salim Fakir, giám đốc điều hành của Quỹ Khí hậu Châu Phi, cho biết Châu Phi phải hành động vượt ra ngoài lời nói và thể hiện vai trò lãnh đạo trong các sáng kiến ​​cụ thể có thể cung cấp “danh mục đầu tư đáng tin cậy và thu hút đúng loại hình tài chính để mở rộng quy mô và thực hiện các mục tiêu phát triển công nghiệp xanh”.

Cần có mô hình tài chính mới

Báo cáo tiến độ cho biết những hạn chế về tài chính đồng nghĩa với việc khoảng cách giữa tham vọng và thực hiện vẫn còn rất lớn, với 32 quốc gia châu Phi đang hoặc có nguy cơ cao rơi vào tình trạng khó khăn về nợ. Nợ nước ngoài đã vượt quá 680 tỷ đô la vào năm 2023, và dự kiến ​​khoảng 90 tỷ đô la sẽ được trả vào năm 2025. Bên cạnh đó, mặc dù tham vọng về khí hậu ngày càng tăng, báo cáo cho biết dòng tài chính vẫn chưa đủ, tốn kém và chưa được nhắm mục tiêu rõ ràng, với việc châu Phi chỉ nhận được 23% trong số 190 tỷ đô la cần thiết hàng năm vào năm 2030.

Để thu hẹp khoảng cách này, Hội nghị Thượng đỉnh Khí hậu Châu Phi lần thứ hai (ACS2) sẽ cần giải quyết gánh nặng nợ quốc gia không bền vững và một cấu trúc tài chính toàn cầu đang thiên về tài chính dựa trên vay nợ, điều này làm trầm trọng thêm vấn đề nợ, các chuyên gia chia sẻ với Climate Home News.

Meron Tesfamichael, giám đốc chương trình năng lượng châu Phi tại Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), cho biết châu lục này cần “nguồn tài chính chất lượng, dễ tiếp cận và giá cả phải chăng, không tạo thêm nợ nần và cản trở sự phát triển kinh tế cũng như các cơ hội”, đồng thời nói thêm rằng ACS2 nên tìm cách giảm bớt những nút thắt. Báo cáo tiến độ kêu gọi cải cách các hệ thống tài chính toàn cầu để phản ánh thực tế phát triển hiện tại, bao gồm việc mở rộng tài chính ưu đãi, giảm nợ nhanh hơn và tìm hiểu các loại thuế quốc tế mới đối với vận tải biển, hàng không và nhiên liệu hóa thạch.

Seyoum Mekonen, Bộ trưởng Kế hoạch và Phát triển Ethiopia, phát biểu với các nhà báo trước hội nghị thượng đỉnh rằng ACS2 sẽ thể hiện “tiếng nói thống nhất của châu Phi và thúc đẩy tài chính khí hậu” trước thềm Đại hội đồng Liên Hợp Quốc trong tháng này, hội nghị thượng đỉnh về khí hậu COP30 vào tháng 11 và hội nghị thượng đỉnh G20 tại Johannesburg.

Hội nghị ACS2 tuần này và các cuộc họp đa phương sắp tới cũng mang đến cơ hội cho châu lục này đẩy mạnh nỗ lực gia tăng giá trị địa phương. Mohamed Adow, nhà sáng lập tổ chức tư vấn Power Shift Africa có trụ sở tại Nairobi, cho biết ACS2 nên hỗ trợ các chính sách và quan hệ đối tác ưu tiên năng lực chế biến, tinh chế và sản xuất khoáng sản trong nước và nội vùng tại Châu Phi. “Cam kết này cần được thúc đẩy thông qua tài chính có mục tiêu, chuyển giao công nghệ ưu đãi và phát triển kỹ năng để đảm bảo công nghiệp hóa toàn diện và bền vững”, ông nói với Climate Home.

100 tỷ đô la cho sáng kiến ​​công nghiệp hóa xanh

Báo cáo tiến độ châu Phi cho biết kể từ hội nghị thượng đỉnh đầu tiên, nhiều nỗ lực trên toàn châu lục đã được triển khai để thực hiện các cam kết, bao gồm Sáng kiến ​​Công nghiệp hóa Xanh châu Phi, nhằm huy động nguồn lực và thúc đẩy đầu tư thông qua các tổ chức tài chính châu Phi và quan hệ đối tác có cấu trúc với các chính phủ, tổ chức từ thiện và các tổ chức đa phương. Hôm thứ Hai, sáng kiến ​​này đã chính thức đi vào hoạt động, được hỗ trợ 100 tỷ đô la từ một loạt các ngân hàng phát triển và thương mại châu Phi để hỗ trợ các dự án năng lượng tái tạo và các ngành công nghiệp xanh mới như khoáng sản quan trọng, nhiên liệu sạch và sản xuất pin.

Tại sự kiện công bố các cam kết tại Addis, ông Ruto của Kenya cho biết các cuộc thảo luận đã chuyển sang hợp tác trong thời gian ngắn, đồng thời nói thêm rằng với sự hợp tác của các tổ chức tài chính, thương mại và năng lượng, “chúng ta có thể neo giữ các chuỗi giá trị xanh toàn diện và cạnh tranh toàn cầu”. Trong khi đó, vào tháng 2, Liên minh Châu Phi đã chính thức thông qua Sứ mệnh 300 nhằm cung cấp điện cho 300 triệu người vào năm 2030 - khoảng một nửa số người hiện đang sống mà không có điện.

Các chương trình khác bao gồm Liên minh Cơ sở hạ tầng Xanh tại Châu Phi (AGIA), Đối tác Tăng tốc vì Năng lượng Tái tạo tại Châu Phi (APRA) - được Liên minh Châu Âu hỗ trợ - và Kế hoạch Tổng thể Hệ thống Điện Lục địa (CMP). Tất cả đều nhằm mục đích cải thiện mạng lưới truyền tải điện xuyên biên giới, xây dựng cơ sở hạ tầng kiên cường và cung cấp năng lượng sạch mà các nước Châu Phi cần để phi carbon hóa nền kinh tế của họ. Bất chấp những sáng kiến ​​như vậy - hiện đang ở các giai đoạn triển khai khác nhau - Adow của Power Shift Africa cho biết tiến độ chung trên thực tế kể từ hội nghị thượng đỉnh Nairobi là “đáng thất vọng”. “Trong khi thế giới đang tăng tốc hướng tới chuyển đổi năng lượng xanh, châu Phi dường như vẫn chậm chạp, với nguy cơ bị bỏ lại phía sau”, ông nói.

Một số chuyên gia đã nêu bật những dấu hiệu đáng khích lệ như lệnh cấm xuất khẩu khoáng sản chưa qua chế biến ở Nigeria, Namibia và Zimbabwe, cũng như các dự án điện khu vực như đường ống liên kết Zambia-Tanzania. Fakir của Quỹ Khí hậu Châu Phi cho biết những điều này cho thấy công nghiệp hóa xanh đã “đạt được đà phát triển” kể từ Hội nghị Chuyển đổi Công bằng (ACS) đầu tiên tại Nairobi.

Kuda Manjonjo, cộng sự về chuyển đổi công bằng tại Power Shift Africa, cho biết việc vượt qua các rào cản để hướng tới tăng trưởng xanh sẽ đòi hỏi sự hợp tác và thương mại khu vực nhiều hơn giữa các quốc gia châu Phi để hỗ trợ công nghiệp hóa trong nước thay vì xuất khẩu các khoáng sản quan trọng ra nước ngoài. “Điều quan trọng đối với châu Phi là... coi lục địa của mình là thị trường chính”, Manjonjo nói. “Không có đủ sự hướng nội để hiểu được những gì có thể xảy ra và tiềm năng có thể được thiết lập”.

Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Nguồn: https://www.climatechangenews.com/2025/09/08/second-africa-climate-summit-seeks-to-jump-hurdles-to-green-industrialisation/