El Niño đang tăng cường trên Thái Bình Dương, làm gia tăng lo ngại về những biến động thời tiết trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Nguy cơ lớn nhất là mất mùa, thiếu nước và gián đoạn sinh kế tại những nơi người dân vốn đã chịu sức ép từ xung đột, giá cả và thiên tai liên tiếp.
Trẻ em tìm kiếm sách vở bị cuốn trôi trong trận lũ lụt tại huyện Nuwakot, Nepal, cuối tháng 8/2026Theo bản tin ngày 8/10/2026 của Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA), xác suất El Niño duy trì ở mức mạnh đến rất mạnh trong giai đoạn tháng 1–3/2027 vẫn trên 83%. Cơ quan này cũng dự báo xác suất đạt ngưỡng cường độ có thể vượt các sự kiện trong chuỗi theo dõi từ năm 1950 là 83% trong quý cuối năm 2026, xét theo chỉ số RONI trung bình ba tháng. Đây là dự báo xác suất, chưa phải kết luận rằng đợt El Niño hiện tại đã mạnh nhất lịch sử.
El Niño xảy ra khi vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo ấm lên bất thường, đồng thời tương tác với khí quyển, làm thay đổi phân bố mưa. NOAA nhấn mạnh rằng ngay cả một sự kiện rất mạnh cũng không bảo đảm mọi khu vực sẽ chịu tác động theo cùng một cách. Vì vậy, dự báo toàn cầu cần được kết hợp với bản tin khí tượng tại từng quốc gia và địa phương.
Hàng trăm triệu trẻ em sống trong vùng có nguy cơ
Trong thông báo ngày 6/10, UNICEF ước tính hơn 347 triệu trẻ em tại gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ sống trong các khu vực được dự báo có điều kiện khô hoặc ẩm hơn bình thường trong giai đoạn tháng 10–12/2026. Châu Á – Thái Bình Dương có khoảng 190 triệu trẻ em thuộc nhóm này.
Con số trên phản ánh mức độ phơi nhiễm với thời tiết bất thường, không phải số trẻ đã mất nhà, thiếu đói hoặc cần cứu trợ. UNICEF cảnh báo thiếu nước, suy dinh dưỡng, dịch bệnh và đóng cửa trường học có thể gia tăng nếu hạn hán hoặc lũ lụt xảy ra.
Philippines, Papua New Guinea, Fiji và Colombia nằm trong những khu vực có nguy cơ khô hơn, gây sức ép lên nông nghiệp và nguồn nước. Trong khi đó, vùng Sừng châu Phi mở rộng, đặc biệt là Somalia, có thể mưa nhiều hơn, làm tăng nguy cơ lũ sông, lũ quét và bệnh lây qua nước.
Mất mùa có thể để lại hậu quả sau khi El Niño suy yếu
El Niño gây hạn hán tàn phá cây trồng ở Papua New GuineaĐối với an ninh lương thực, thiệt hại không nhất thiết kết thúc cùng hiện tượng khí hậu. Một mùa gieo trồng thất bại có thể khiến gia đình thiếu thực phẩm và thu nhập cho đến vụ thu hoạch tiếp theo.
Phân tích sơ bộ được Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) công bố ngày 5/8 cho thấy El Niño 2026–2027 có thể khiến thêm ít nhất 49 triệu người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính vào cuối năm 2027. Đánh giá tập trung vào 45 quốc gia vốn đã gặp khó khăn về lương thực và có khả năng chịu ảnh hưởng đáng kể từ El Niño. Cần hiểu đây là ước tính rủi ro trong một nhóm quốc gia cụ thể, thay vì số người đã thiếu đói trên toàn cầu.
Kinh nghiệm Đông Nam Á cho thấy quy mô tác động có thể rất lớn. Theo ESCAP, dẫn báo cáo chung với ASEAN, hơn 70% diện tích đất liền của khu vực từng trải qua hạn hán trong đợt El Niño 2015–2016; trên 200 triệu người sống trong vùng hạn hán nghiêm trọng vào thời điểm cao nhất. Đây là dữ liệu lịch sử để tham khảo khi chuẩn bị ứng phó, không phải dự báo thiệt hại cho năm 2026.
Ứng phó sớm bằng những việc cụ thể
Trái Đất nóng lên có thể gia tăng mức độ nguy hiểm của El NiñoCác biện pháp được FAO và WFP đề xuất gồm hỗ trợ tiền mặt trước thiên tai, cung cấp giống chịu hạn hoặc chịu ngập phù hợp, bảo vệ vật nuôi, tăng khả năng thu gom và trữ nước, cùng việc truyền thông cảnh báo sớm. Lời kêu gọi chung công bố tháng 6/2026 hướng tới bảo vệ gần chín triệu người tại 22 quốc gia.
Theo WFP, từ tháng 5, các kế hoạch hành động sớm đã được kích hoạt tại sáu nước, gồm Nam Sudan, Chad, Mauritania, Uganda, Guatemala và El Salvador. Hơn 14 triệu USD được triển khai để hỗ trợ khoảng 500.000 người chuẩn bị trước các cú sốc dự báo.
Với Việt Nam, việc lựa chọn thời vụ, dự trữ nước hoặc điều chỉnh sản xuất cần dựa vào dự báo trong nước và điều kiện từng lưu vực. Cường độ El Niño là một tín hiệu cảnh báo quan trọng, nhưng mức độ thiệt hại còn phụ thuộc vào thời điểm mưa, khả năng cấp nước và mức độ chuẩn bị của cộng đồng.