Trong số 8.653 loài phụ thuộc vào đất, 1.758 loài đang bị đe dọa trên toàn cầu và 1.722 loài thiếu dữ liệu, nghĩa là chưa có đủ thông tin để xác định liệu loài đó có bị đe dọa trên toàn cầu hay không. 35 loài được cho là đã tuyệt chủng trên toàn cầu.
Trong khi tình trạng nguy cấp của các loài như chim cánh cụt hoàng đế, hải cẩu lông và gấu trúc thường xuyên xuất hiện trên các trang báo trên toàn thế giới, thì một mối đe dọa tuyệt chủng nghiêm trọng hơn nhiều đang nổi lên trong lòng đất, theo một nghiên cứu mới do Tổ chức Bảo tồn Quốc tế (Conservation International) và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) dẫn đầu.
Nghiên cứu, được Nhà xuất bản Đại học Cambridge công bố và tập hợp chuyên môn của 44 nhà khoa học, cho thấy cứ năm loài phụ thuộc vào đất được nghiên cứu thì có một loài đang bị đe dọa trên toàn cầu, trong khi nhiều loài thiếu dữ liệu để xác định mức độ rủi ro tuyệt chủng của chúng. Trong số hơn 8.500 loài phụ thuộc vào đất được xem xét, hơn 40% đang bị đe dọa hoặc thiếu dữ liệu.
Cho đến nay, rất ít nghiên cứu toàn diện được thực hiện về các loài phụ thuộc vào đất. “Đây là một lỗ hổng lớn, rõ ràng trong những gì chúng ta biết về tình trạng bảo tồn đa dạng sinh học của thế giới,” Neil Cox, tác giả chính của nghiên cứu, nói với Earth.Org. “Các nhóm này bị đại diện rất ít trong Danh sách Đỏ của IUCN, và trong bất kỳ quy trình bảo tồn đất nào.” Danh sách đỏ các loài bị đe dọa của IUCN là nguồn thông tin chính về nguy cơ tuyệt chủng toàn cầu của các loài. 59% số loài đã biết chỉ được tìm thấy trong đất. Chúng bao gồm các loài động vật không xương sống, thực vật và nấm, đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp, lưu trữ carbon và nhiều dịch vụ hệ sinh thái khác.
Theo Danh sách đỏ các loài bị đe dọa của IUCN, loài nấm sáp sợi (Hygrocybe intermedia) đang bị đe dọa tuyệt chủng. Ảnh: Wikimedia Commons.Bước đầu tiên quan trọng là định nghĩa các loài phụ thuộc vào đất. Định nghĩa này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc xác định 8.653 loài, bao gồm 503 loài động vật không xương sống và nấm.
Trong số này, nghiên cứu cho thấy 1.758 loài (20,3%) đang bị đe dọa trên toàn cầu (Cực kỳ nguy cấp, Nguy cấp hoặc Dễ bị tổn thương) và 1.722 loài (19,9%) thiếu dữ liệu (chưa đủ thông tin để xác định liệu loài đó có bị đe dọa trên toàn cầu hay không). Thêm 5.138 loài phụ thuộc vào đất không bị đe dọa trên toàn cầu (Sắp bị đe dọa hoặc Ít quan ngại), nhưng 35 loài được cho là đã tuyệt chủng trên toàn cầu.
Các loài phụ thuộc vào đất đóng góp vào nhiều chức năng và dịch vụ hệ sinh thái, bao gồm điều tiết khí hậu, hình thành và phân hủy đất. Đất đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ carbon; một nghiên cứu được công bố vào tháng 11 cho thấy 27% lượng khí thải carbon cần thiết để giữ cho sự nóng lên toàn cầu dưới 2°C có thể được hấp thụ trong đất ở điều kiện tốt, tương đương với khoảng 3,38 gigatonnes CO2 mỗi năm.
Cox nhấn mạnh quá trình phân hủy là một trong những ví dụ dễ hiểu nhất về vai trò của các loài này. “Khi cả thực vật và động vật bị phân hủy, chính các loài động vật và nấm trong đất là những tác nhân thực hiện các quá trình đó. Thường thì chúng có mối liên hệ tương hỗ với thực vật. Nếu quá trình đó không diễn ra, chất dinh dưỡng sẽ không được trả lại cho đất. Điều cực kỳ quan trọng là chúng ta phải giữ cho các loài phụ thuộc vào đất này ở trạng thái khỏe mạnh,” ông nói. Ngoài tác động trực tiếp đến các lĩnh vực như nông nghiệp, tác động gián tiếp của việc giảm số lượng các loài phụ thuộc vào đất có thể dẫn đến một vòng luẩn quẩn.
“Tác động gián tiếp rõ ràng nhất là giảm năng suất. Tùy thuộc vào loại hình nông nghiệp được thực hiện ở đó, điều đó có thể có nghĩa là bạn cần phải tăng lượng phân bón và các loại hóa chất nông nghiệp khác để đạt được năng suất tương tự. Nhưng đồng thời, việc lạm dụng các hóa chất đó làm giảm giá trị chức năng thực sự của đa dạng sinh học trong đất,” Cox nói với Earth.Org. “Và ngay khi bạn tác động đến những gì thực sự đang xảy ra trong đất, nó sẽ ảnh hưởng đến thành phần hóa học của đất và bất kỳ loại dòng chảy nào. Vì vậy, việc thay đổi các quá trình sinh học trong đất sẽ tác động đến toàn bộ môi trường.”
Theo ông, rủi ro lớn nhất là ở những nơi nông nghiệp thâm canh hơn, tại các nước phát triển như Tây Âu và Bắc Mỹ. Các tác giả của nghiên cứu kết luận rằng cần thiết phải thành lập một lực lượng đặc nhiệm về đất. Đồng thời, họ cho rằng điều quan trọng là phải tạo ra sự kết nối mạnh mẽ hơn giữa cộng đồng bảo tồn và cộng đồng nông nghiệp. “Nhiều nông dân nhận ra rằng độ phì nhiêu của đất và chu trình dinh dưỡng phụ thuộc vào đa dạng sinh học của đất,” ông Cox nói. Khuyến nghị cuối cùng của nghiên cứu là tăng cường chuyển giao kiến thức cho chính phủ, chủ đất và công chúng về tầm quan trọng toàn cầu cơ bản của việc bảo tồn đa dạng sinh học đất, với Danh sách Đỏ đóng vai trò là cơ sở và tham chiếu.
Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng
Nguồn: https://earth.org/1-in-5-soil-dependent-species-is-under-threat-new-study-finds/