Phát hiện cá mập trắng lớn khổng lồ di chuyển ngoài khơi Mỹ và Canada trong bối cảnh số vụ bắt gặp loài này gia tăng mạnh

Con cá mập trắng lớn đực có gắn thiết bị theo dõi lớn nhất tại Đại Tây Dương đã được phát hiện đang di chuyển dọc theo bờ biển Hoa Kỳ và Canada, trong bối cảnh số lượng các vụ bắt gặp cá mập ngày càng tăng khi chúng thay đổi tập tính di cư do hiện tượng đại dương nóng lên.

Con cá mập trắng lớn này có tên là Contender, dài gần 14 feet (khoảng 4,3 mét) và nặng hơn 1.650 pound (khoảng 750 kg). Tín hiệu từ thiết bị theo dõi cho thấy con cá khổng lồ này đã xuất hiện tại nhiều địa điểm ngoài khơi bang North Carolina và Maine khi nó di chuyển về phía bắc để tránh nóng vào mùa hè; vị trí gần nhất được ghi nhận của Contender là ở vùng biển ngoài khơi Nova Scotia, Canada, vào ngày 11 tháng 7.

Contender là con cá mập đực lớn nhất từng được Ocearch – một tổ chức nghiên cứu về cá mập – gắn thẻ theo dõi tại vùng biển Đại Tây Dương; tổ chức này đã gắn thiết bị định vị vệ tinh lên vây lưng của nó lần đầu tiên vào tháng 1 năm ngoái. Loài săn mồi khổng lồ này, được cho là đã 30 tuổi, thường di chuyển qua lại giữa Florida và Canada trong các đợt di cư theo mùa. Ocearch cho biết họ tin chắc rằng Contender – con cá mập được đặt tên theo một chiếc tàu nghiên cứu – hiện đang ở vùng biển Canada để tránh nóng trong mùa hè.

Việc xác định được lộ trình di chuyển của Contender diễn ra trong bối cảnh số vụ bắt gặp cá mập gia tăng đột biến tại nhiều địa điểm, bao gồm cả New York và California. Chỉ riêng trong tháng 7, đã có 16 lần cá mập xuất hiện ngoài khơi bãi biển Rockaway ở Thành phố New York, gây ra tâm lý lo ngại. "Thật đáng sợ," một người đi biển chia sẻ với đài NBC.

Tuy nhiên, các nhà khoa học chỉ ra rằng mặc dù nguy cơ bị cá mập tấn công vẫn rất thấp, nhưng tình trạng nhiệt độ đại dương gia tăng – hệ quả của cuộc khủng hoảng khí hậu do con người gây ra – đang làm thay đổi phạm vi phân bố của một số loài cá mập, đôi khi khiến chúng tiến lại gần hơn những khu vực có người đang bơi lội hoặc lướt sóng.

“Chúng tôi đang thấy bằng chứng về sự dịch chuyển lên phía bắc do nước biển ấm lên, và điều đó đồng nghĩa với việc có nhiều khả năng bắt gặp cá mập hơn,” Shannon Barry, nhà nghiên cứu tại Viện Công nghệ Florida (Florida Institute of Technology), người đứng đầu nghiên cứu gần đây cho thấy cá mập bò (bull shark) đã di chuyển dọc theo bờ biển phía đông Hoa Kỳ, cho biết.

“Cá mập bò chắc chắn sẽ xuất hiện nhiều hơn ở vùng gần bờ – chúng có thể đi vào các môi trường có độ mặn thấp như cửa sông và khu vực gần sông, vì vậy đây là điều cần lưu ý,” bà nói. “Có khả năng gia tăng các cuộc chạm trán giữa người và cá mập khi chúng di chuyển đến những nơi con người thường bơi lội và câu cá.”

Barry thừa nhận viễn cảnh này khiến một số người lo ngại, nhưng bà nói thêm rằng điều đáng chú ý hơn cả là sự thay đổi về đặc điểm đại dương đang gây ra những biến đổi như vậy.

Nhiệt độ bề mặt nước biển toàn cầu đã đạt mức cao kỷ lục mới vào tháng trước; đây là kỷ lục mới nhất trong chuỗi các mức nhiệt cao bất thường gần đây, khi đại dương – nơi hấp thụ 90% lượng nhiệt dư thừa do việc đốt nhiên liệu hóa thạch gây ra – đang nóng lên và bị axit hóa nhanh chóng. Hiện tượng El Niño đang hình thành – một sự kiện khí hậu có tính chu kỳ – cũng đang góp phần làm tăng nhiệt độ đại dương.

Hầu hết các loài cá mập không ưa nước lạnh, vì vậy chúng có thể di chuyển lên phía bắc khi đại dương ấm dần lên và sự phân bố của các loài con mồi thay đổi; tuy nhiên, các nhà nghiên cứu gần đây cảnh báo rằng lượng nhiệt tăng thêm này có thể sớm trở nên quá mức, khiến cá mập trắng lớn đối mặt với nguy cơ bị quá nhiệt dẫn đến tử vong.

“Phản ứng của chúng ta cần phải là sự lo ngại, bởi cá mập đóng vai trò như một tín hiệu cảnh báo sớm (giống như chim hoàng yến trong hầm mỏ) đối với vấn đề này,” Barry nói. “Cá mập bò thường sống ở vùng nam Florida và Bahamas, nhưng giờ đây chúng ta đang thấy chúng di chuyển đi nơi khác. Đó là điều mà mọi người có thể nhìn thấy và nghĩ rằng: ‘Ồ, tôi có thể thấy rõ tác động của biến đổi khí hậu ở đó’.”

Trong tháng này, một người đàn ông khi đến thăm bãi biển ở Florida cho biết ông đã bị cá mập cắn vào chân, khiến máu chảy rất nhiều trong lúc ông cố gắng đưa người vợ sắp cưới đang mang thai của mình đến nơi an toàn. Tuy nhiên, có rất ít bằng chứng cho thấy sự gia tăng các vụ việc như vậy và các cuộc tấn công nhắm vào con người vẫn là chuyện hiếm gặp; trên toàn thế giới, chỉ có 65 vụ cá mập cắn người (không phải do bị khiêu khích) được ghi nhận trong năm ngoái, với 25 vụ xảy ra tại Mỹ.

Ngược lại, con người giết chết khoảng 100 triệu con cá mập mỗi năm, dù là vô tình làm chúng mắc vào lưới đánh cá hay chủ động săn bắt để giải trí, làm thực phẩm hoặc buôn bán vây cá mập. Theo bà Barry, việc loại bỏ cá mập có thể gây tổn hại cho toàn bộ hệ sinh thái biển. "Nhìn thấy nhiều cá mập thường là tín hiệu tốt; điều đó có nghĩa là mạng lưới thức ăn ở khu vực xung quanh đang rất khỏe mạnh," bà nói.

Theo ông Neil Hammerschlag, Giám đốc điều hành của Quỹ Nghiên cứu Cá mập (Shark Research Foundation), các biện pháp bảo tồn và việc tăng cường giám sát đã giúp số lượng một số loài cá mập phục hồi và chúng cũng dễ bị phát hiện hơn; tuy nhiên, tình trạng nóng lên toàn cầu đang đẩy chúng đến những vùng biển mà trước đây chưa từng thấy sự xuất hiện của chúng.

"Ví dụ, chúng tôi đang thấy cá mập hổ di chuyển về phía bắc Cape Cod – điều mà trước đây cực kỳ hiếm gặp," ông cho biết. "Dù vậy, nỗi sợ cá mập không nên ngăn cản bất kỳ ai tận hưởng đại dương. Nhìn chung, cá mập không muốn ở gần con người; chúng thường cố gắng tránh né chúng ta. Đối với chúng, con người giống như những sinh vật lạ vậy."

Tuy nhiên, ông Hammerschlag cũng nhấn mạnh rằng con người "chỉ là những vị khách ghé thăm đại dương và cần phải có ý thức đề phòng cá mập". Điều này bao gồm việc tránh đeo trang sức sáng bóng khi ở dưới nước – thứ có thể trông giống vảy cá – cũng như tránh bơi lội vào lúc chạng vạng hoặc khi thấy cá hoạt động bất thường.

"Chúng ta cần nhận thức được rằng mình không phải là sinh vật duy nhất ở đại dương," ông nói. "Cá mập không hề rình rập trong nước, mà chúng đang thực sự sinh sống ở đó. Chúng ta mới là những kẻ đang ở trong lãnh thổ của chúng."

Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Nguồn: https://www.theguardian.com/us-news/2026/jul/31/great-white-shark-us-canada-coasts