Hy Lạp lắp đặt rào chắn nổi để ngăn chặn loài cá độc

Ngồi trên chiếc ghế xếp, hai tay vươn qua đầu và đôi chân di chuyển qua lại trên nền cát, ông Pavlos Beleyiannis dõi theo các cháu mình đang tắm tại vịnh biển yêu thích. Đó là một khung cảnh bình yên, mang lại cảm giác an tâm tuyệt đối cho người tài xế xe tải vừa mới nghỉ hưu này.

Lần đầu tiên, một hàng rào nổi đã được lắp đặt chắn ngang vịnh. Dù thỏa sức ngụp lặn, té nước và nô đùa, lũ trẻ vẫn không hề bơi vượt qua rào chắn đó. "Ơn Chúa vì có nó ở đó để bảo vệ bọn trẻ," ông nói với vẻ nhẹ nhõm rõ rệt. “Thời tôi còn nhỏ, vùng biển này đâu có những mối nguy hiểm như vậy.”

Cho đến mùa hè năm ngoái, người ta vẫn tưởng rằng những mối nguy rình rập dưới làn nước Vịnh Euboea – vùng biển ngăn cách đảo Evia với đất liền Hy Lạp – chỉ giới hạn ở loài sứa tím. Năm ngoái, loài sứa có màu tím nhạt này đã khiến các dược sĩ tại Chalkida – thủ phủ sầm uất của hòn đảo, nằm cách Athens 130km về phía bắc – phải làm việc quá tải sau khi số vụ tấn công người bơi lội tăng vọt.

Sự xuất hiện của loài cá nóc độc với hàm răng sắc nhọn – có khả năng cắn đứt cả xương, kim loại và các khối gỗ – do tác động của khủng hoảng khí hậu đã đặt ra một mối đe dọa khác. Trong một động thái chưa từng có tiền lệ, Hội Chữ thập đỏ Hy Lạp đã đưa ra cảnh báo y tế công cộng vào tháng 6, khuyến cáo người dân cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp nếu bị loài cá này cắn, bởi "bộ hàm giống như mỏ chim" của chúng có thể gây ra những vết thương nghiêm trọng và tình trạng mất máu nhiều.

Cơ quan chức năng khuyến cáo tuyệt đối không được tiêu thụ loài cá này do sự hiện diện của tetrodotoxin – một loại độc tố thần kinh có khả năng gây tử vong – trong nội tạng và thịt của chúng. Vì chưa có thuốc giải độc, loài sinh vật xâm lấn này không chỉ có thể giết chết các loài săn mồi khác – mang lại cho loài cá nóc này vị thế thống trị tuyệt đối trong chuỗi thức ăn – mà còn gây nguy hiểm đến tính mạng con người nếu ăn phải.

"Trách nhiệm và mối quan tâm hàng đầu của chúng tôi là sự an toàn của người dân," ông Antonis Spanos, Phó thị trưởng thành phố Chalkida – người trực tiếp chỉ đạo việc lắp đặt hệ thống rào chắn nổi (đầu tiên tại Hy Lạp) vào tháng trước – cho biết. "Thà cẩn trọng còn hơn để xảy ra hậu quả đáng tiếc."

Ở tuổi 40, ông Spanos là một chính trị gia địa phương đầy nhiệt huyết, đại diện cho thế hệ lãnh đạo mới luôn chủ động và quyết liệt trong công việc. Ông cho biết chính quyền đã dành nhiều tháng để hoàn tất các thủ tục huy động ngân sách và tổ chức đấu thầu nhằm đảm bảo lắp đặt được loại rào chắn có hiệu quả bảo vệ tốt nhất, trước khi hệ thống này được cơ quan kiểm định quốc gia phê duyệt.

“Hai rưỡi ki-lô-mét lưới loại này sẽ được lắp đặt tại các vịnh quanh khu vực vịnh biển để mọi người có thể tận hưởng một mùa hè thảnh thơi,” ông nói. “Năm ngoái tình trạng sứa hoành hành rất tệ, nhưng đúng như câu thành ngữ tiếng Anh, chúng tôi đã ‘một mũi tên trúng hai đích’. Giờ đây, nếu có cá nóc xuất hiện, chúng tôi cũng đã sẵn sàng đối phó.”

Điện thoại tại văn phòng thị trấn liên tục đổ chuông vì người cao tuổi gọi đến hỏi khi nào hệ thống này sẽ được lắp đặt. “Ngay sáng nay, một người phụ nữ đã gọi điện và nói rằng bà chỉ cảm thấy an tâm khi đưa các cháu đi bơi một khi hệ thống đã được triển khai.”

Hóa ra, Chalkida không phải là nơi duy nhất thực hiện việc này. Tuần này, ông Nikos Choulieris (63 tuổi) – người đã điều hành một trường dạy lặn tại thị trấn từ lâu – cùng đội ngũ của mình đã lái xuồng hơi tốc độ cao đi neo thêm các hàng rào nổi xuống đáy biển tại những bãi tắm khác dọc theo vịnh, khi các đô thị lân cận cũng bắt đầu áp dụng biện pháp tương tự.

“Tôi đã lặn biển hơn 40 năm và chưa bao giờ nghĩ sẽ có ngày mình phải làm công việc này,” ông Choulieris chia sẻ. “Nhiệt độ nước biển chắc chắn đã tăng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho tình trạng mà chúng ta đang chứng kiến ​​hiện nay.”

Trong vài tuần tới, khoảng 7 km rào chắn nổi sẽ được vận chuyển bằng xe tải từ Athens đến khu vực này.

“Tôi không nghĩ bất cứ thứ gì có thể xuyên qua tấm lưới đó, ngay cả hàm răng sắc nhọn của loài cá nóc,” ông nói kèm nụ cười. “Lưới được đan rất khít và cực kỳ bền chắc. Chúng sẽ phải cắn liên tục vào cùng một điểm trong thời gian dài mới có thể làm rách lưới, và tôi không nghĩ chúng sẽ làm vậy.”

Tốc độ sinh sôi của loài *Lagocephalus sceleratus* (cá nóc bạc) lớn đến mức các quan chức lo ngại toàn bộ khu vực phía đông Địa Trung Hải sẽ trở thành nạn nhân của loài sinh vật gây hại này. Giống như cá sư tử (vốn có nguồn gốc từ vùng Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương), loài cá có hình dáng tựa như ngư lôi này được các nhà khoa học cho là đã bị thu hút bởi làn nước ấm dần lên của Địa Trung Hải, xâm nhập vào vùng biển này qua Kênh đào Suez từ Biển Đỏ.

Ngư dân tại Cyprus là những người đầu tiên báo cáo về việc sản lượng đánh bắt và lưới của họ bị loài cá không thể ăn được này tàn phá. Năm 2024, chính quyền Cyprus đã đưa ra các biện pháp khuyến khích tài chính nhằm kiểm soát sự bùng phát của loài cá này trong khuôn khổ chương trình tiêu diệt do chính phủ hậu thuẫn; kết quả là hơn 103 tấn cá nóc bạc đã được loại bỏ khỏi vùng nước ven biển.

Bà Katerina Georgiou, cán bộ phụ trách thủy sản của đảo, cho rằng sự lây lan của loài cá này là do “khả năng thích nghi đáng kinh ngạc” của chúng. Bà chia sẻ với đài truyền hình địa phương Sigma rằng, do thiếu dữ liệu thống kê, “không thể đưa ra kết luận đáng tin cậy về tổng trữ lượng hay xu hướng biến động số lượng trong tương lai”. Bà khẳng định sự hiện diện của loài cá nóc này không phải là hiện tượng nhất thời mà là một thực tế mới không thể phớt lờ.

Tuần trước, Athens cũng công bố một chương trình thu mua tương tự, treo thưởng 5,33 euro (4,57 bảng Anh) cho mỗi kg cá nóc độc hại được người dân giao nộp cho cơ quan chức năng.

Ngư dân Hy Lạp – những người cũng phàn nàn về việc lưới và ngư cụ bị loài cá này phá hoại – sẽ được hỗ trợ chi phí nhiên liệu theo kế hoạch hành động do EU tài trợ; kế hoạch này sẽ được triển khai trước tiên tại đảo Crete và khu vực phía nam biển Aegean. Ông Margaritis Schinas – Bộ trưởng Nông nghiệp kiêm cựu Phó Chủ tịch Ủy ban Châu Âu – cho biết sau khi được thu gom, số cá này sẽ được cấp đông và tiêu hủy tại các cơ sở của chính phủ, tương tự như quy trình đang áp dụng tại Síp.

Ông cũng cho biết sáng kiến ​​này – vốn nhằm mục đích bảo vệ môi trường biển song song với việc hỗ trợ các cộng đồng ven biển và hải đảo – nhiều khả năng sẽ được mở rộng trong tương lai.

"Mọi chuyện đã quá muộn rồi," ông Nikos Ayiaskoufitis, 54 tuổi, thở dài khi đang nhâm nhi ly rượu vang cùng những người câu cá nghiệp dư khác tại một bến cảng nhỏ ở Chalkida – nơi đặt trụ sở của hội nhóm họ trong một tòa nhà thấp tầng. "Chẳng có biện pháp nào mang lại hiệu quả đâu, bởi những gì chúng ta đang chứng kiến ​​chỉ là quy luật tự nhiên mà thôi.

"Nước biển đã ấm lên, loài cá này đã di cư hoặc đang trên đường di cư tới đây; và tôi không nghĩ rằng sản lượng đánh bắt thu được là đủ hấp dẫn để các ngư dân chuyên nghiệp muốn tập trung săn bắt loài cá nóc này."

Giới chức Hy Lạp cũng vấp phải một đối thủ không ngờ tới: những người yêu mến loài cá này. Tuần trước, một nhóm có tên "Sáng kiến ​​Cứu Cá nóc" đã lên tiếng phản đối các nỗ lực tiêu diệt loài cá này; họ cho rằng hành động đó đặt ra "những vấn đề đạo đức nghiêm trọng" đối với một sinh vật rõ ràng cần được "bảo vệ và tôn trọng".

Với sự ủng hộ từ ngành du lịch và các chuyên gia hàng đầu về cá biển – những người cho rằng sự phản đối này là thái quá – chiến dịch đánh bắt cá nóc khó có thể diễn ra suôn sẻ mà không gặp trở ngại.

"Mọi thông tin chúng ta nghe được đều bị thổi phồng," Ioannis Batjakas, một nhà khoa học biển tại Đại học Aegean trên đảo Lesbos, nhận định. Ông cho biết trong hơn 15 năm lặn biển, ông mới chỉ nhìn thấy một con cá nóc duy nhất, mặc dù ông thừa nhận loài này rất phổ biến ở vùng biển quanh đảo Crete.

"Đúng là chúng có hàm răng dài và vẻ ngoài đáng sợ, và đúng là chúng có thể gây rắc rối cho ngư dân cũng như làm hỏng lưới đánh cá, nhưng cũng như hầu hết các loài động vật hoang dã, chúng không tấn công con người. Nếu có thì cũng cực kỳ hiếm gặp và chỉ xảy ra khi chúng bị kích động. Tất cả chuyện này chẳng qua chỉ là chuyện bé xé ra to mà thôi."

Tuy nhiên, ông Beleyiannis vẫn không bị thuyết phục khi nhìn ra phía các cháu mình đang nô đùa dưới làn nước trong vịnh. "Theo tôi, cần phải lắp đặt các rào chắn như vậy trên khắp Hy Lạp," ông nói. “Sáng nay, tôi đã thấy hai con sứa ở ngay bên ngoài khu vực rào chắn. Tại sao lại không thể có cá nóc chứ? Cuộc sống mà, đâu ai biết trước điều gì sẽ xảy ra.”

Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Nguồn: https://www.theguardian.com/world/2026/jul/06/greece-floating-barrier-pufferfish-warming-waters