Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu Belém khai mạc vào ngày 10 tháng 11 năm 2025.Hàng ngàn nhà ngoại giao và chuyên gia khí hậu đang hướng đến Belém, thuộc vùng Amazon của Brazil, để tham dự COP30 vòng đàm phán khí hậu mới nhất của Liên Hợp Quốc. Nhiệm vụ của họ không thể rõ ràng hơn: biến lời hứa thành hành động và thống nhất các kế hoạch cứng rắn hơn để cắt giảm khí thải nhà kính.
Sau nhiều thập kỷ cam kết và các hội nghị thượng đỉnh hàng năm từ Kyoto đến Sharm el-Sheikh, hành tinh ngày càng nóng lên và áp lực lên các chính phủ và doanh nghiệp lớn phải hành động chứ không chỉ nói suông chưa bao giờ lớn đến thế. Việc tổ chức COP30 tại Belém, nằm ở rìa khu rừng mưa nhiệt đới lớn nhất thế giới, nhấn mạnh tầm quan trọng: khu vực Amazon vừa là bể chứa carbon quan trọng vừa là tuyến đầu trong cuộc chiến chống nạn phá rừng và biến đổi khí hậu.
Hội nghị năm nay nhằm mục đích chuyển hướng. Các đại biểu sẽ xem xét các kế hoạch khí hậu quốc gia, thúc đẩy 1,3 nghìn tỷ đô la mỗi năm cho tài chính khí hậu, thông qua các biện pháp mới để giúp các quốc gia thích ứng và thúc đẩy “quá trình chuyển đổi công bằng” sang các nền kinh tế sạch hơn.
‘Đã đến lúc thực hiện’
COP30 được coi là một bước ngoặt, một khoảnh khắc của sự thật và là phép thử cho tinh thần đoàn kết toàn cầu. Hội nghị thượng đỉnh khai mạc vào thứ Hai tại Belém trong một bối cảnh ảm đạm: các nhà khoa học cho biết hành tinh đang trên đà tạm thời vượt qua giới hạn nóng lên 1,5°C do Thỏa thuận Paris đặt ra. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự vượt ngưỡng này vẫn có thể tồn tại trong thời gian ngắn, nhưng chỉ khi các quốc gia hành động nhanh chóng để tăng cường nỗ lực cắt giảm khí thải, thích ứng với tác động của khí hậu và huy động tài chính.
Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh các Nhà lãnh đạo, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã thẳng thắn: “Không còn thời gian cho đàm phán. Đã đến lúc thực hiện, thực hiện và thực hiện”.
Dưới sự chủ trì của Brazil, COP30 sẽ xoay quanh chương trình nghị sự hành động gồm 30 mục tiêu chính, mỗi mục tiêu do một “nhóm kích hoạt” thúc đẩy, có nhiệm vụ nhân rộng các giải pháp. Nỗ lực này được gọi là mutirão - một từ bản địa có nghĩa là “nhiệm vụ tập thể” - phản ánh nỗ lực của Brazil nhằm làm nổi bật vai trò lãnh đạo và sự tham gia của người bản địa tại hội nghị và trong cuộc chiến toàn cầu chống biến đổi khí hậu. Chính phủ cho biết họ muốn tất cả các lĩnh vực từ cộng đồng bản địa đến các nhà lãnh đạo doanh nghiệp - cùng chung tay thực hiện các cam kết về khí hậu đã đưa ra.
Tài trợ cho quá trình chuyển đổi
Các chương trình nghị sự hành động tại COP được xây dựng dựa trên các cam kết tự nguyện thay vì luật ràng buộc. Nhưng quy mô thay đổi cần thiết là rất lớn: ít nhất 1,3 nghìn tỷ đô la đầu tư vào khí hậu mỗi năm cho đến năm 2035. Nếu không có hành động khẩn cấp, các nhà khoa học cảnh báo nhiệt độ toàn cầu có thể tăng từ 2,3°C đến 2,8°C vào cuối thế kỷ này, khiến nhiều vùng rộng lớn không thể sinh sống được do lũ lụt, nắng nóng khắc nghiệt và hệ sinh thái sụp đổ.
Trọng tâm của các cuộc đàm phán tại Belém sẽ là Báo cáo Lộ trình Baku-Belém trị giá 1,3 nghìn tỷ đô la, do các nước chủ tịch COP29 và COP30 soạn thảo. Báo cáo này đặt ra năm ưu tiên để huy động nguồn lực, bao gồm tăng cường sáu quỹ khí hậu đa phương, tăng cường hợp tác về đánh thuế các hoạt động gây ô nhiễm và chuyển đổi nợ công thành đầu tư khí hậu - một động thái có thể giải phóng tới 100 tỷ đô la cho các nước đang phát triển. Báo cáo cũng kêu gọi dỡ bỏ các rào cản như các điều khoản hiệp ước đầu tư cho phép các tập đoàn kiện chính phủ về các chính sách khí hậu. Những tranh chấp này đã khiến các chính phủ thiệt hại 83 tỷ đô la trong 349 vụ kiện.
Các đại biểu đang tụ họp tại Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu đang diễn ra tại Belém, Brazil.Chương trình nghị sự tại COP30 còn gì nữa?
Một trọng tâm quan trọng khác tại Belém là vòng Đóng góp do Quốc gia Tự quyết định (NDC) mới nhất - các kế hoạch khí hậu quốc gia nêu rõ cách các quốc gia dự định cắt giảm khí thải. Để giữ mức tăng nhiệt độ dưới 1,5°C, lượng khí thải toàn cầu phải giảm 60% vào năm 2030. Các NDC hiện tại chỉ đạt được mức cắt giảm 10%. Trong số 196 Bên tham gia Thỏa thuận Paris, chỉ có 64 nước đã nộp NDC cập nhật vào cuối tháng 9. Tại các cuộc đàm phán chuẩn bị ở Đức vào tháng 6, nhiều quốc gia đã cảnh báo rằng khoảng cách tham vọng này phải được thu hẹp tại COP30.
Các đại biểu cũng dự kiến sẽ phê duyệt 100 chỉ số toàn cầu để theo dõi tiến độ thích ứng với khí hậu, giúp các kết quả có thể đo lường và so sánh được giữa các quốc gia. Hiện nay, 172 quốc gia có ít nhất một chính sách hoặc kế hoạch thích ứng, mặc dù 36 quốc gia đã lỗi thời. Các chỉ số mới sẽ giúp định hình các chính sách minh bạch và hiệu quả hơn.
Với tốc độ nóng lên toàn cầu nhanh hơn bao giờ hết, thích ứng hiện là trụ cột chính của hành động ứng phó với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cảnh báo rằng nguồn tài chính cho thích ứng phải tăng gấp mười hai lần vào năm 2035 để đáp ứng nhu cầu của các nước đang phát triển. COP30 cũng sẽ thúc đẩy Chương trình Công tác Chuyển đổi Công bằng nhằm đảm bảo các biện pháp khí hậu không làm gia tăng bất bình đẳng. Các nhóm xã hội dân sự đang kêu gọi một “Cơ chế Hành động Belém” để điều phối các nỗ lực chuyển đổi công bằng và mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ và tài chính cho các quốc gia dễ bị tổn thương nhất.
Tại sao COP lại quan trọng
Hội nghị các Bên tham gia Công ước Khung của Liên hợp quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) được gọi tắt là COP vẫn là diễn đàn hàng đầu thế giới về giải quyết khủng hoảng khí hậu. Các quyết định được đưa ra dựa trên sự đồng thuận, thúc đẩy hợp tác về giảm thiểu, thích ứng và tài chính. Trong những năm qua, COP đã đạt được những thỏa thuận mang tính bước ngoặt. Năm 2015, Thỏa thuận Paris đặt mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu “dưới 2°C” và phấn đấu đạt 1,5°C.
Tại COP28 ở Dubai, các quốc gia đã nhất trí chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch “một cách công bằng, có trật tự và bình đẳng” và tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo vào năm 2030. Năm ngoái tại Baku, COP29 đã nâng mục tiêu tài chính khí hậu hàng năm cho các quốc gia đang phát triển từ 100 tỷ đô la lên 300 tỷ đô la, với lộ trình mở rộng lên tới 1,3 nghìn tỷ đô la. Nhìn chung, khuôn khổ pháp lý được xây dựng trong ba thập kỷ theo Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) đã giúp ngăn chặn mức tăng nhiệt độ dự kiến 4°C vào cuối thế kỷ này. COP30 khai mạc vào Thứ Hai, ngày 10 tháng 11 và kéo dài đến Thứ Sáu, ngày 21 tháng 11.