Amy McGovern từng là giám đốc của một viện nghiên cứu AI chuyên về dự báo thời tiết — cho đến khi Quỹ Khoa học Quốc gia chấm dứt tài trợ.
Amy McGovern: Tôi thường nói vui với mọi người rằng mình đã làm việc trong lĩnh vực AI từ trước khi nó trở thành trào lưu phổ biến. Nhưng thực ra, tôi luôn xác định rõ mong muốn sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra tác động thực tế cho thế giới.
Vào năm 2005, khi mới chuyển đến Oklahoma và bắt đầu sự nghiệp giảng dạy đại học, tôi đã bắt đầu nghiên cứu cách ứng dụng AI để cải thiện độ chính xác của các bản tin dự báo thời tiết. Cụ thể, nghiên cứu của tôi tập trung vào việc nâng cao khả năng dự báo các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, các đợt nắng nóng gay gắt và bão tuyết. Đây là một bài toán vô cùng nan giải, vượt xa phạm vi cân nhắc xem liệu hôm nay bạn có cần mang theo áo khoác hay ô (dù) hay không. Vấn đề cốt lõi ở đây là quyết định liệu bạn có nên sơ tán khẩn cấp khi một cơn lốc xoáy đang ập đến ngay trên con phố của mình trong 5 hay 15 phút tới hay không. Đó là những thời khắc đưa ra quyết định mang tính sống còn trong bối cảnh đầy rẫy những yếu tố bất định.
Tuy nhiên, đây lại là bài toán lý tưởng dành cho AI, bởi lẽ nguồn dữ liệu khí tượng hiện có là vô cùng phong phú – và xử lý, thấu hiểu dữ liệu chính là thế mạnh vượt trội của AI. Công nghệ này giúp phát hiện những quy luật mà con người khó lòng nhận thấy, đồng thời tìm ra các mối liên hệ hữu ích giữa những mô hình dự báo thời tiết khác nhau. Trong hai thập kỷ qua, năng lực của AI trong lĩnh vực dự báo thời tiết đã có những bước tiến vượt bậc. Ngày nay, AI thực sự đóng vai trò hỗ trợ đắc lực cho công tác dự báo của các cơ quan chính phủ cũng như các doanh nghiệp tư nhân (điển hình như The Weather Company), và kết quả dự báo đó được hiển thị trực tiếp trên điện thoại của người dân.
Vào năm 2019, tôi cùng các cộng sự đã được Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF) cấp khoản tài trợ trị giá 20 triệu đô la để thành lập một viện nghiên cứu AI chuyên về dự báo thời tiết. Nguồn kinh phí này đã hỗ trợ cho 24 giảng viên, 35 nhà nghiên cứu, 46 học viên cao học/nghiên cứu sinh và 83 sinh viên đại học. Đây là kiểu dự án quy mô lớn mà các khoản tài trợ thông thường với ngân sách hạn chế hơn khó có thể thực hiện được.
Chúng tôi đã có thể dự báo thời điểm các đợt rét đậm tràn xuống vùng biển gần Nam Texas, giúp đội ngũ cứu hộ động vật có đủ thời gian để giải cứu rùa biển. Chúng tôi đã cải thiện hệ thống cảnh báo mưa đá, cho phép người dân có 60 phút để bảo vệ xe cộ, máy móc nông nghiệp và máy bay, thay vì chỉ có 15 phút như trước đây. Chúng tôi cũng nâng cao độ chính xác trong dự báo bão, giúp các chuyên gia khí tượng có thể ước tính cường độ của bão nhiệt đới một cách đáng tin cậy cứ sau mỗi 5 phút, thay vì chỉ một hoặc hai lần mỗi ngày.
Chúng tôi còn ấp ủ rất nhiều dự định khác. Tuy nhiên, vào mùa hè năm ngoái, chúng tôi nhận được tin nguồn tài trợ sẽ chấm dứt thay vì được gia hạn như kỳ vọng. Văn phòng Quản lý và Ngân sách Hoa Kỳ (OMB) đã phát biểu với đài NPR rằng chương trình của chúng tôi gây lãng phí tiền thuế của người dân vì những lý do liên quan đến "sự cuồng loạn về biến đổi khí hậu". Tên gọi chính thức của viện nghiên cứu chúng tôi – do Quỹ Khoa học Quốc gia đặt – quả thực có chứa từ "khí hậu", nhưng trọng tâm nghiên cứu của chúng tôi lại là các hiện tượng thời tiết cực đoan. Khí hậu và thời tiết là hai khái niệm khác nhau.
Chúng tôi đang nỗ lực tìm kiếm các nguồn tài trợ khác, nhưng tình hình hiện tại rất khó khăn. Nếu thiếu viện nghiên cứu và những nỗ lực nghiên cứu như của chúng tôi, tiến trình phát triển trong lĩnh vực này sẽ bị chậm lại. Amy McGovern là giáo sư tại Khoa Khí tượng học và Khoa Khoa học Máy tính thuộc Đại học Oklahoma.
Tin vắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng
Nguồn: https://www.nytimes.com/2026/06/12/science/lost-science-ai-weather-forecasting.html