Chuyên gia cảnh báo biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ mưa lớn và lũ quét

Các chuyên gia cho biết, biến đổi khí hậu đang khiến những đợt mưa lớn tại Mỹ ngày càng trở nên phổ biến, gây ra các trận lũ quét chết người và tàn phá nặng nề; tình trạng này được dự báo sẽ càng thường xuyên và dữ dội hơn khi cuộc khủng hoảng khí hậu trở nên trầm trọng.

Một năm sau trận lũ lụt chết người càn quét qua một trại hè thiếu nhi ở miền trung Texas, bang này cùng nhiều khu vực khác tại Mỹ lại đang hứng chịu những đợt mưa lớn bất thường. Trong tháng qua, các bang như Alaska, Missouri, New Jersey, New York, Ohio và Pennsylvania đều ghi nhận lượng mưa kỷ lục, gây ra lũ quét trên khắp cả nước.

Bất chấp các dự báo từ giới khoa học khí hậu và những thảm kịch như trận lũ lụt tại trại Camp Mystic ở Texas, các chuyên gia cho rằng một số quan chức chính phủ vẫn chưa đầu tư đủ ngân sách và nguồn lực chính trị để nâng cấp cơ sở hạ tầng cũng như siết chặt quy định xây dựng, nhằm thích ứng với trạng thái khí hậu mới với lượng mưa nhiều hơn.

"Về cơ bản, chúng ta đã xây dựng các công trình dựa trên điều kiện khí hậu không còn tồn tại nữa, và việc cải tạo cơ sở hạ tầng hiện có là một quá trình chậm chạp, tốn kém," bà Alice Hill, chuyên gia cấp cao về năng lượng và môi trường tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (Council on Foreign Relations), nhận định. "Thêm vào đó, tại nhiều nơi, bản thân thuật ngữ 'biến đổi khí hậu' lại bị coi là điều cấm kỵ; điều này có thể làm giảm động lực thực hiện các khoản đầu tư cần thiết ngay từ bây giờ để đảm bảo cơ sở hạ tầng có thể chịu đựng được lượng mưa lớn bất thường."

Các đợt mưa lớn đã trở nên phổ biến hơn do đại dương và không khí ấm lên, làm gia tăng sự bốc hơi và đưa nhiều hơi nước hơn vào khí quyển, theo lời bà Jennifer Francis, nhà khoa học cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Woodwell.

Hơi nước đó là một loại khí nhà kính, tạo ra một vòng phản hồi dương. Theo giải thích của bà Francis, nó cũng đóng vai trò là "nhiên liệu cho các cơn bão" vì các cơn bão lớn (như bão nhiệt đới) lấy năng lượng từ nó, đồng thời cung cấp cho bão "nhiều nước hơn để hoạt động".

Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA), những trận mưa lớn như vậy có nhiều khả năng gây ra lũ quét tại các khu vực đồi núi – nơi đất khó thấm nước; các khu vực đông dân cư – nơi đường cao tốc và các công trình xây dựng làm giảm lượng nước được đất hấp thụ; và các hẻm núi – nơi người đi bộ đường dài có thể bị mắc kẹt do mực nước dâng lên nhanh chóng.

Các chuyên gia cho biết phần lớn đất nước chưa sẵn sàng ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan. Một phần nguyên nhân là do một số thành phố vẫn sử dụng hệ thống đường ống đã có tuổi đời hơn một thế kỷ.

"Hệ thống đó không thể tải nổi lượng mưa lớn như vậy," ông Hill nhận định.

Các thành phố như Houston và New York vẫn tiếp tục cho phép các nhà phát triển xây dựng công trình tại những vùng có nguy cơ ngập lụt (vùng lũ). Ông Jim Blackburn, giáo sư luật môi trường tại Đại học Rice (Houston), cho biết tại miền trung Texas, địa hình phần lớn là đồi núi nên diện tích dành cho xây dựng bị hạn chế.

"Vì vậy, xét theo quan điểm của người dân Texas, những dải đất bằng phẳng nằm dọc theo [sông Guadalupe] luôn là vị trí đắc địa để phát triển," ông Blackburn nói.

Theo ông Blackburn, để ngăn ngừa thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và nguy cơ tử vong, chính quyền cần ban hành các quy định cấm xây dựng nhà ở và cơ sở kinh doanh tại những vùng có nguy cơ ngập lụt.

Tuy nhiên, tại Texas cũng như nhiều bang khác, người dân "thường phản đối các quy định về kiểm soát ngập lụt và tìm mọi cách để lách luật," ông Blackburn cho hay.

Tại trại hè Camp Mystic – nơi 25 trại viên, hai người phụ trách và giám đốc trại đã thiệt mạng trong trận lũ lụt – các chủ sở hữu từng vận động thành công Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang (FEMA) đưa một số tòa nhà của trại ra khỏi bản đồ nguy cơ lũ lụt chu kỳ 100 năm. Điều này cho phép trại tiếp tục hoạt động và mở rộng quy mô tại khu vực có nguy cơ cao này.

Tờ Houston Chronicle đưa tin rằng tại hạt Harris, Texas – nơi bão Harvey gây thiệt hại hơn 125 tỷ USD vào năm 2017 – các chủ nhà và nhà phát triển bất động sản đã đề nghị FEMA đưa hơn 6.500 ngôi nhà ra khỏi bản đồ vùng lũ. Việc này giúp họ tránh được các quy định xây dựng nghiêm ngặt cũng như chi phí mua bảo hiểm lũ lụt.

Hiện tại, FEMA đang soạn thảo bản đồ vùng lũ mới để cập nhật theo mức độ gia tăng của lượng mưa.

"Người dân sử dụng các bản đồ này để đưa ra quyết định mua bất động sản. Họ cũng dùng chúng để đánh giá mức độ rủi ro ngập lụt đối với các cơ sở xử lý chất thải nguy hại, bệnh viện, cũng như nhiều cơ sở nhạy cảm khác thuộc khu vực tư nhân và chính phủ. Chúng tôi muốn các công trình này không bị ngập khi xảy ra lũ lụt khẩn cấp, bởi lẽ chúng ta cần tiếp cận được các phòng cấp cứu trong những tình huống đó," ông Blackburn giải thích.

Ông Blackburn cho biết thêm, các nhà phát triển bất động sản đang lo ngại về bản đồ mới này vì nó có thể dẫn đến các vấn đề về trách nhiệm pháp lý và khiến các bất động sản nằm trong vùng lũ mới trở nên kém hấp dẫn hơn đối với người mua.

Theo bà Blackburn, người dân tại Texas và các bang do Đảng Cộng hòa kiểm soát – những người ủng hộ việc thắt chặt quy định và nâng cấp cơ sở hạ tầng để ứng phó với lượng mưa gia tăng – còn phải đối mặt với một trở ngại khác: sự ác cảm đối với cụm từ "biến đổi khí hậu".

Trong cương lĩnh năm 2024, Đảng Cộng hòa tại Texas tuyên bố phản đối "chủ nghĩa bảo vệ môi trường hay các sáng kiến ​​về 'biến đổi khí hậu' gây cản trở lợi ích kinh doanh chính đáng và quyền sử dụng tài sản tư nhân".

Các nỗ lực thích ứng cũng vấp phải rào cản ở cấp liên bang. Vào tháng 4 năm 2025, chính quyền Trump thông báo hủy bỏ chương trình "Xây dựng Cơ sở hạ tầng và Cộng đồng Kiên cường" (Building Resilient Infrastructure and Communities); chương trình này vốn dự kiến ​​cung cấp các khoản tài trợ trị giá 882 triệu USD để giúp các thành phố đầu tư vào những dự án phòng chống thiên tai, chẳng hạn như cải thiện hệ thống thoát nước mưa. Tuy nhiên, vào tháng 12, một thẩm phán đã ra lệnh cho FEMA (Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang) phải khôi phục nguồn tài trợ này.

Đường dẫn đến thông cáo báo chí tháng 4 năm 2025 – văn bản từng tuyên bố chấm dứt "chương trình tài trợ lãng phí và bị chính trị hóa" nói trên – hiện chuyển hướng người xem đến trang chủ của FEMA; tại đây, cơ quan này quảng bá việc cung cấp "600 triệu USD để giúp các cộng đồng giảm thiểu rủi ro lũ lụt".

Các thành phố tại Mỹ đã đầu tư vào mô hình được gọi là "thành phố bọt biển" (sponge city) – một thiết kế nhằm hấp thụ và giữ lại lượng nước dư thừa từ các trận mưa.

Ông Hill cho biết: "Điều này có thể được thực hiện thông qua việc xây dựng công viên, chuyển đổi các bề mặt không thấm nước thành bề mặt thấm nước (như thảm cỏ), hoặc tạo điều kiện để nước mưa thoát đi dễ dàng hơn".

Bất chấp việc chính quyền Trump đảo ngược các quyết định đầu tư cơ sở hạ tầng, các chuyên gia nhận định rằng sẽ cần nhiều năm để thay đổi đất nước theo hướng thích ứng được với lượng mưa gia tăng.

Trong thời gian chờ đợi, các quan chức chính phủ đang nỗ lực đảm bảo an toàn cho người dân trước những trận mưa lớn trong mùa hè.

Tại Missouri, một trại hè đã hứng chịu lũ quét trong tháng này; hơn 200 trẻ em và nhân viên đã được sơ tán bằng trực thăng. Không có ai tại trại hè thiệt hại về tính mạng, nhưng một người phụ nữ tên là Faith Gregory đã tử vong sau khi ngôi nhà của bà bị lũ cuốn trôi.

Tại Texas, các lệnh khẩn cấp về lũ quét đã được ban hành vào thứ Năm tại hai hạt, bao gồm cả hạt nơi có Trại Mystic. Thống đốc Texas, ông Greg Abbott, cho biết đã có hai người thiệt mạng.

"Tôi được thông báo rằng nạn nhân tử vong không phải là người tham gia trại hè," ông nói, đồng thời cho biết thêm rằng hơn 70 người đã được giải cứu. "Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là cứu mạng người."

Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng

Nguồn: https://www.theguardian.com/us-news/2026/jul/17/climate-change-rains-flash-floods