Nguồn nước về ĐBSCL mùa khô 2026-2027 có thể ở mức thấp, xâm nhập mặn xuất hiện từ cuối tháng 12

Ngày 17/9, Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam tổ chức hội nghị triển khai kế hoạch vận hành công trình ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027; đồng thời ký kết quy chế phối hợp trong quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi tại khu vực ĐBSCL.

Theo nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam, lượng nước từ thượng nguồn về ĐBSCL trong mùa khô tới có khả năng thấp, trong khi một số thời kỳ có thể không xuất hiện các đợt mưa trái mùa để bổ sung nguồn nước. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ hạ thấp mực nước trên các tuyến sông, kênh nội đồng và tạo điều kiện để nước mặn theo thủy triều xâm nhập sâu vào hệ thống sông, kênh.

Tại khu vực Cái Lớn - Cái Bé, xâm nhập mặn có thể bắt đầu từ cuối tháng 12/2026 và duy trì ở mức cao trong khoảng tháng 2-4/2027. Trong tháng 1 và 2/2027, các vùng sản xuất lúa - tôm ở một số địa phương có nguy cơ thiếu nước ngọt; sang tháng 3 và 4, ảnh hưởng của xâm nhập mặn có thể rõ hơn tại khu vực TP Cần Thơ và các vùng sản xuất nằm sâu trong hệ thống thủy lợi.

Theo kịch bản dự báo, tại khu vực Cái Lớn, ranh mặn 4 g/l có thể xâm nhập sâu khoảng 55-58 km, trong khi ranh mặn 1 g/l có khả năng vào sâu 63-65 km. Trong các kỳ triều cường, đặc biệt từ cuối tháng 3 đến giữa tháng 4/2027, độ mặn có thể đạt mức cao nhất. Nếu vận hành công trình không phù hợp với diễn biến thủy triều và nguồn nước, ranh mặn 1 g/l có thể vượt qua cầu Cái Tư, gây ảnh hưởng đến việc lấy nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Mức độ xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027 được dự báo có thể cao hơn trung bình nhiều năm, song vẫn thấp hơn các mùa khô đặc biệt nghiêm trọng 2015-2016 và 2019-2020. Tuy nhiên, diễn biến thực tế sẽ phụ thuộc đáng kể vào nguồn nước từ thượng lưu, lượng mưa, thủy triều và khả năng điều tiết của hệ thống công trình.

Chuẩn bị hai kịch bản vận hành

Trước nguy cơ nguồn nước suy giảm và xâm nhập mặn diễn biến phức tạp, Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam đã xây dựng hai phương án vận hành hệ thống công trình tương ứng với kịch bản nguy cơ cao và nguy cơ rất cao.

Trong kịch bản nguy cơ rất cao, khoảng 85.800 ha lúa đông xuân, 120.000 ha lúa - tôm và 45.000 ha cây ăn trái tại các vùng ven biển có khả năng chịu tác động của hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Đây là những khu vực cần được ưu tiên theo dõi nguồn nước, kiểm soát độ mặn và chủ động bố trí lịch thời vụ phù hợp.

Đối với hệ thống Cái Lớn - Cái Bé, việc vận hành sẽ được điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến mực nước, độ mặn và thủy triều. Khi triều lên, phần lớn cửa van được đóng nhằm hạn chế nước mặn xâm nhập sâu vào hệ thống. Khi triều xuống và điều kiện cho phép, từ 2-4 cửa có thể được mở để tiêu thoát, rửa mặn, bổ sung và duy trì dòng chảy môi trường. Công trình Cái Bé được phối hợp vận hành với Cái Lớn nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát nguồn nước cho toàn vùng hưởng lợi.

Theo các phương án hiện nay, thời gian vận hành kiểm soát mặn của hệ thống Cái Lớn - Cái Bé có thể kéo dài khoảng 53 ngày đối với kịch bản nguy cơ cao và khoảng 72 ngày đối với kịch bản nguy cơ rất cao. Thời gian và chế độ đóng, mở cửa van sẽ tiếp tục được điều chỉnh theo số liệu quan trắc thực tế và các bản tin dự báo, cảnh báo nguồn nước, độ mặn.

Tuy nhiên, hệ thống Cái Lớn - Cái Bé hiện chưa được khép kín hoàn toàn. Vì vậy, hiệu quả kiểm soát xâm nhập mặn không chỉ phụ thuộc vào việc vận hành riêng từng công trình mà cần có sự phối hợp đồng bộ với các hệ thống thủy lợi lân cận, đặc biệt là Tứ giác Long Xuyên và Quản Lộ - Phụng Hiệp. Việc vận hành thiếu đồng bộ giữa các khu vực có thể làm gia tăng nguy cơ đưa nước mặn vào các tuyến kênh hoặc ảnh hưởng đến khả năng lấy nước ngọt cho vùng sản xuất.

Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam cho biết sẽ phối hợp thường xuyên với các cơ quan chuyên môn về khí tượng thủy văn, tài nguyên nước và các đơn vị quản lý công trình để cập nhật diễn biến nguồn nước, độ mặn và thủy triều; trên cơ sở đó điều chỉnh phương án vận hành theo từng thời kỳ. Thông tin về lịch vận hành công trình sẽ được truyền đạt đến chính quyền địa phương và người dân để chủ động lấy, trữ và sử dụng nước.

Các địa phương trong vùng hưởng lợi được đề nghị chủ động điều chỉnh lịch thời vụ theo khả năng nguồn nước, tăng cường trữ nước ngọt trong kênh, mương, ao, hồ và các công trình tạm; đồng thời sử dụng nước tiết kiệm, hạn chế lấy nước trong thời điểm độ mặn tăng cao. Đối với các vùng lúa - tôm và nuôi trồng thủy sản, việc điều chỉnh thời điểm cấp nước cần căn cứ đồng thời vào yêu cầu sản xuất và diễn biến độ mặn thực tế.

Công ty cũng chuẩn bị vật tư, phương tiện và lực lượng trực phòng, chống thiên tai; tăng cường theo dõi trong các đợt triều cường, thời tiết bất lợi và những thời kỳ hạn hán, xâm nhập mặn gia tăng. Các phương án diễn tập, xử lý tình huống bất thường và phối hợp vận hành liên công trình cũng được xây dựng nhằm nâng cao khả năng ứng phó trong suốt mùa khô 2026-2027.