Theo nhận định của cơ quan quản lý tài nguyên nước, hiện tượng El Niño trong giai đoạn 2026–2027 có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ hạn hán, thiếu nước tại nhiều khu vực của Việt Nam, đặc biệt ở miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà phát biểuTheo nhận định của cơ quan quản lý tài nguyên nước, hiện tượng El Niño trong giai đoạn 2026–2027 có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ hạn hán, thiếu nước tại nhiều khu vực của Việt Nam, đặc biệt ở miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Nếu kịch bản này xảy ra, hàng chục triệu người có thể chịu tác động trực tiếp do nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và phát điện bị suy giảm. Nguy cơ không chỉ nằm ở việc thiếu nước cục bộ trong một số thời điểm mà còn có thể kéo dài trên phạm vi rộng nếu lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm và dòng chảy trên các hệ thống sông tiếp tục suy giảm.
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 16/9, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà cho biết, dòng chảy tại nhiều lưu vực sông ở miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ có thể thiếu hụt tương đương hoặc thậm chí cao hơn so với các đợt hạn hán nghiêm trọng từng xảy ra trong các năm 2015–2016 và 2019–2020. Theo các kịch bản được tính toán, mức thiếu hụt dòng chảy có thể dao động khoảng 15–78% so với trung bình nhiều năm. Đây là mức suy giảm đáng lưu ý, bởi dòng chảy trên sông là nguồn cung cấp trực tiếp hoặc gián tiếp cho nhiều ngành kinh tế, đồng thời quyết định khả năng bổ sung nước cho các hồ chứa thủy lợi, thủy điện và các công trình cấp nước.
Trong điều kiện nguồn nước suy giảm, hệ thống hồ chứa sẽ chịu áp lực lớn. Theo ông Ngô Mạnh Hà, khoảng 70–80% số hồ chứa thủy điện, đặc biệt là khoảng 130 hồ chứa lớn, có nguy cơ không tích đủ nước theo yêu cầu. Việc thiếu nước tại các hồ chứa không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng điện mà còn làm giảm khả năng điều tiết dòng chảy và cấp nước cho khu vực hạ du. Trong mùa khô, khi nhu cầu sử dụng nước thường tăng cao nhưng lượng nước bổ sung từ mưa và dòng chảy tự nhiên giảm, việc phân bổ nguồn nước giữa các mục đích như sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp và phát điện sẽ trở nên khó khăn hơn, đòi hỏi cơ quan quản lý phải xác định thứ tự ưu tiên và điều tiết theo từng lưu vực.
Đáng chú ý, nguy cơ thiếu nước cũng xuất hiện đối với hệ thống thủy lợi. Khoảng 65% công trình thủy lợi được đánh giá có khả năng không tích đủ nước so với dung tích thiết kế. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp, bởi các hồ, đập và công trình thủy lợi hiện không chỉ thực hiện chức năng cấp nước cho cây trồng mà còn phục vụ cấp nước sinh hoạt, công nghiệp, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và nhiều nhu cầu dân sinh khác. Khi mực nước trong hồ xuống thấp, diện tích được bảo đảm tưới có thể bị thu hẹp, lịch thời vụ phải điều chỉnh và nguy cơ chuyển đổi cơ cấu cây trồng hoặc cắt giảm diện tích gieo trồng có thể gia tăng tại những vùng thường xuyên chịu hạn.
Các lưu vực sông ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, trong đó có hệ thống sông Hồng, sông Mã và sông Cả, cũng được cảnh báo có khả năng xuất hiện tình trạng thiếu nước. Theo thông tin từ Cục Quản lý tài nguyên nước, sự suy giảm dòng chảy và mực nước sông có thể đặt khoảng 29 triệu người trước nguy cơ thiếu nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh và dịch vụ; đồng thời khoảng 800.000 ha đất sản xuất có khả năng bị ảnh hưởng do thiếu nguồn nước. Nếu tình trạng này xảy ra trên diện rộng, tác động có thể lan truyền từ khu vực nông nghiệp sang các ngành công nghiệp sử dụng nhiều nước, hệ thống cấp nước đô thị và các hoạt động dịch vụ.
Một vấn đề đáng lưu ý khác là an ninh năng lượng. Nguồn thủy điện trên các lưu vực sông đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu cung cấp điện quốc gia. Khi lượng nước về hồ thấp hơn bình thường, các nhà máy thủy điện có thể phải hạn chế phát điện để duy trì mực nước tối thiểu cho các nhu cầu cấp nước và điều tiết hạ du. Điều này có thể làm giảm khả năng huy động nguồn điện từ thủy điện, đồng thời tạo thêm áp lực cho các nguồn điện khác trong những giai đoạn nhu cầu phụ tải tăng cao. Vì vậy, thiếu nước trong bối cảnh El Niño không chỉ là vấn đề tài nguyên nước mà còn liên quan trực tiếp đến vận hành hệ thống điện và bảo đảm an ninh năng lượng.
Trước nguy cơ hạn hán và thiếu nước trong năm 2026–2027, cơ quan quản lý tài nguyên nước xác định phương châm ứng phó là chủ động từ sớm, từ xa, thay vì chờ đến khi nguồn nước đã suy giảm nghiêm trọng mới triển khai các biện pháp khắc phục. Trọng tâm là theo dõi sát diễn biến khí tượng, thủy văn, lượng nước về các hồ chứa và nhu cầu sử dụng nước; đồng thời thực hiện điều hòa, phân phối nguồn nước theo đặc điểm của từng lưu vực sông.
Theo ông Ngô Mạnh Hà, từ nay đến cuối năm, ngoại trừ lưu vực sông Hồng, 10/11 lưu vực sông còn lại đang trong thời kỳ mùa lũ. Đây được xem là khoảng thời gian có ý nghĩa quyết định đối với việc bổ sung và tích trữ nguồn nước cho mùa khô năm 2027. Nếu các hồ chứa tận dụng tốt lượng nước trong mùa lũ, khả năng bảo đảm nguồn nước cho hạ du trong mùa khô sẽ được cải thiện. Ngược lại, nếu lượng nước về hồ thấp hoặc khả năng tích nước không đạt yêu cầu, áp lực thiếu nước có thể xuất hiện sớm hơn và kéo dài hơn trong mùa khô.
Do đó, các địa phương được khuyến nghị xây dựng kế hoạch sử dụng nước phù hợp với khả năng điều tiết thực tế của từng hồ chứa và từng lưu vực. Việc phân bổ nguồn nước cần tính đến các nhu cầu thiết yếu như nước sinh hoạt, nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và các yêu cầu về dòng chảy tối thiểu trên sông. Đối với những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao, việc rà soát nhu cầu sử dụng, chủ động chuyển đổi mùa vụ, sử dụng nước tiết kiệm và chuẩn bị các phương án cấp nước thay thế sẽ có vai trò quan trọng trong hạn chế thiệt hại.
Trong thời gian tới, Cục Quản lý tài nguyên nước sẽ phối hợp với Cục Thủy lợi, Cục Điều tiết Điện lực và các viện chuyên môn xây dựng kịch bản nguồn nước cho 13 lưu vực sông trên cả nước. Các kịch bản này được kỳ vọng sẽ cung cấp bức tranh cụ thể hơn về khả năng nguồn nước đến các tháng 11–12 và là cơ sở để xác định những lưu vực có nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng. Trên cơ sở đó, các phương án ứng phó có thể được xây dựng theo từng vùng, từng lưu vực và từng nhóm đối tượng sử dụng nước, thay vì áp dụng một giải pháp chung cho toàn quốc.
Việc xây dựng kịch bản nguồn nước cũng có ý nghĩa trong việc kết nối công tác quản lý tài nguyên nước với vận hành thủy lợi và hệ thống điện. Trong trường hợp nguồn nước suy giảm mạnh, các cơ quan chức năng cần phối hợp để cân đối giữa yêu cầu phát điện, cấp nước cho hạ du, sản xuất nông nghiệp và bảo đảm nước sinh hoạt. Đây là bài toán điều hành phức tạp, đặc biệt trong những năm xuất hiện điều kiện khí hậu bất lợi như El Niño.
Trước những nguy cơ trên, công tác phòng chống hạn hán và thiếu nước trong giai đoạn 2026–2027 cần được triển khai theo hướng quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực sông, tăng cường quan trắc và dự báo, cập nhật thường xuyên các kịch bản khí tượng – thủy văn, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Sự phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, các địa phương và đơn vị vận hành hồ chứa sẽ là yếu tố quan trọng nhằm chủ động phân bổ nguồn nước, hạn chế xung đột giữa các nhu cầu sử dụng và giảm thiểu tác động của hạn hán đối với đời sống dân cư, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và an ninh năng lượng.