Sáng 24/8, với 465/467 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Đối với lĩnh vực khí tượng thủy văn, một trong những nội dung đáng chú ý là đổi mới phương thức quản lý hoạt động tác động vào thời tiết theo hướng giảm thủ tục tiền kiểm, tăng trách nhiệm của tổ chức thực hiện và tăng cường công khai, giám sát.
Từ “xin chấp thuận” sang “thông báo kế hoạch”
Một trong những điểm mới quan trọng tại Điều 9 là sửa đổi khoản 10 Điều 8 Luật Khí tượng thủy văn. Theo đó, hành vi “tác động vào thời tiết mà không thông báo kế hoạch hoặc trái với kế hoạch đã thông báo đến cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền” được xác định là hành vi bị cấm.
Ảnh: Kết quả biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường sáng 24/8Quy định này cho thấy phương thức quản lý đã có sự thay đổi rõ rệt. Thay vì đặt trọng tâm vào việc cơ quan nhà nước xem xét, chấp thuận trước hoạt động tác động vào thời tiết, Luật xác lập cơ chế để cơ quan, tổ chức có nhu cầu thực hiện phải chủ động xây dựng kế hoạch và thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.
Đồng thời, hoạt động tác động vào thời tiết vẫn phải được thực hiện theo đúng kế hoạch đã thông báo và được công khai cho cộng đồng dân cư khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp trước khi thực hiện. Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận, theo dõi, giám sát việc thực hiện kế hoạch theo quy định của pháp luật.
Như vậy, việc chuyển từ cơ chế chấp thuận sang thông báo không đồng nghĩa với việc Nhà nước giảm yêu cầu quản lý đối với hoạt động có khả năng tác động đến thời tiết. Thay vào đó, phương thức quản lý được thiết kế theo hướng hậu kiểm, giám sát việc tuân thủ kế hoạch và xử lý vi phạm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ thể thực hiện.
Kế hoạch tác động vào thời tiết phải làm rõ mục tiêu, phạm vi và phương án an toàn
Điều 9 quy định cụ thể các nội dung mà cơ quan, tổ chức có nhu cầu tác động vào thời tiết phải xây dựng trong kế hoạch. Theo đó, kế hoạch phải xác định rõ tên cơ quan, tổ chức tham gia; mục đích tác động vào thời tiết; khu vực dự kiến thực hiện; thời gian dự kiến; giải pháp thực hiện và phương án bảo đảm an toàn, giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động tác động vào thời tiết.
Đáng chú ý, trước khi thực hiện, cơ quan, tổ chức có nhu cầu tác động vào thời tiết còn có trách nhiệm lấy ý kiến cộng đồng dân cư khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp, tiếp thu và hoàn thiện kế hoạch. Sau đó, kế hoạch phải được thông báo đến cơ quan có thẩm quyền và thông tin về kế hoạch phải được công khai cho cộng đồng dân cư khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp. Quy định này tạo ra một chuỗi trách nhiệm tương đối rõ: chủ thể thực hiện phải lập kế hoạch - tham vấn cộng đồng - hoàn thiện kế hoạch - thông báo cho cơ quan quản lý - công khai thông tin - tổ chức thực hiện đúng kế hoạch. Cách tiếp cận này vừa tạo điều kiện để các hoạt động tác động vào thời tiết được triển khai thuận lợi hơn, vừa tăng tính minh bạch và trách nhiệm của tổ chức thực hiện, nhất là đối với những khu vực có cộng đồng dân cư chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Phân định rõ cơ quan tiếp nhận theo phạm vi tác động
Một điểm mới khác của Điều 9 là xác định rõ đầu mối tiếp nhận thông báo căn cứ vào phạm vi thực hiện hoạt động tác động vào thời tiết. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp nhận thông báo đối với trường hợp tác động vào thời tiết trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trở lên. Đối với trường hợp hoạt động chỉ diễn ra trong địa giới hành chính của một tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh là cơ quan tiếp nhận thông báo.
Việc phân định này giúp xác định rõ cơ quan đầu mối quản lý, tránh tình trạng không rõ nơi tiếp nhận thông tin đối với các hoạt động có phạm vi tác động khác nhau. Đồng thời, cách phân cấp này phù hợp với yêu cầu quản lý theo phạm vi ảnh hưởng của hoạt động.
Không chỉ tiếp nhận thông báo, cơ quan có thẩm quyền còn có trách nhiệm chủ trì theo dõi, giám sát việc chấp hành pháp luật và xử lý hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm theo quy định.
Tăng cường phối hợp liên ngành trong giám sát
Đối với những hoạt động tác động vào thời tiết có phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trở lên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm gửi kế hoạch đã tiếp nhận đến Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố có khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp để phối hợp theo dõi, giám sát.
Trong trường hợp hoạt động chỉ diễn ra trong phạm vi một tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm gửi kế hoạch đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Khoa học và Công nghệ để phối hợp theo dõi, giám sát.
Quy định này cho thấy quản lý hoạt động tác động vào thời tiết không được thực hiện đơn lẻ bởi một cơ quan mà được đặt trong cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có liên quan. Đặc biệt, đối với hoạt động có phạm vi tác động liên tỉnh, việc chia sẻ thông tin và phối hợp giám sát có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm hoạt động được thực hiện đúng kế hoạch, hạn chế các tác động ngoài dự kiến.
Đơn giản hóa thủ tục nhưng không giảm yêu cầu an toàn
Cùng với việc đổi mới cơ chế quản lý, Điều 9 tiếp tục đặt yêu cầu cao đối với phương án bảo đảm an toàn và giảm thiểu tác động tiêu cực. Đây là nội dung bắt buộc trong kế hoạch tác động vào thời tiết.
Đáng chú ý, trường hợp có thay đổi về nội dung kế hoạch, cơ quan, tổ chức thực hiện phải tiếp tục thông báo và công khai thông tin theo quy định. Điều này nhằm bảo đảm cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng dân cư chịu ảnh hưởng trực tiếp được cập nhật khi hoạt động thực tế có sự thay đổi so với kế hoạch ban đầu.
Có thể thấy, chính sách mới được thiết kế theo hướng giảm tiền kiểm về thủ tục nhưng tăng trách nhiệm của chủ thể thực hiện, tăng tính công khai và tăng cường hậu kiểm. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, đồng thời bảo đảm hoạt động tác động vào thời tiết vẫn nằm trong khuôn khổ quản lý của Nhà nước.
Theo Điều 9, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao quy định chi tiết một số nội dung về xây dựng kế hoạch, lấy ý kiến cộng đồng, thông báo, công khai thông tin, thay đổi kế hoạch và phối hợp theo dõi, giám sát.
Việc hoàn thiện các quy định chi tiết trong thời gian tới sẽ có ý nghĩa quan trọng để đưa cơ chế mới vào thực tiễn, bảo đảm quy trình thông báo rõ ràng, thuận lợi cho tổ chức thực hiện, đồng thời giúp cơ quan quản lý có đầy đủ thông tin để theo dõi, giám sát và xử lý kịp thời những trường hợp thực hiện không đúng kế hoạch.
Từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý bằng trách nhiệm và giám sát
Với những sửa đổi tại Điều 9, hoạt động tác động vào thời tiết được quản lý theo một cách tiếp cận mới: Nhà nước không đặt trọng tâm vào việc “cho phép” hay “không cho phép” trước khi hoạt động diễn ra, mà tập trung vào việc yêu cầu chủ thể thực hiện phải có kế hoạch rõ ràng, công khai thông tin, bảo đảm an toàn, tuân thủ đúng kế hoạch và chịu sự theo dõi, giám sát của cơ quan có thẩm quyền.
Đây là bước điều chỉnh quan trọng nhằm hài hòa hai yêu cầu: tạo thuận lợi cho hoạt động tác động vào thời tiết khi có nhu cầu chính đáng và bảo đảm an toàn, minh bạch, trách nhiệm trong quá trình thực hiện.
Qua đó, cơ chế quản lý mới không chỉ góp phần giảm thủ tục hành chính mà còn hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với một hoạt động có tính đặc thù, phạm vi ảnh hưởng có thể vượt ra ngoài địa giới hành chính của một địa phương và cần sự phối hợp của nhiều cơ quan.