Mưa lớn tàn phá ở châu Á cướp đi sinh mạng của hàng trăm người.

Indonesia, Philippines, Sri Lanka, Thái Lan và Việt Nam nằm trong số những quốc gia hiện đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi sự kết hợp giữa mưa liên quan đến gió mùa và hoạt động của các xoáy thuận nhiệt đới.

Châu Á là khu vực đặc biệt dễ bị tổn thương trước các đợt lũ lụt, theo các báo cáo Hiện trạng Khí hậu châu Á của WMO. Nhiệt độ gia tăng làm tăng nguy cơ xảy ra mưa cực đoan, do bầu khí quyển ấm hơn có khả năng giữ nhiều hơi ẩm hơn. Các thảm họa gần đây nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác khu vực như những gì được thể hiện qua các cơ chế của WMO cũng như chiến dịch quốc tế nhằm đảm bảo mọi người đều được bảo vệ bởi hệ thống cảnh báo sớm.

“Khu vực châu Á - Thái Bình Dương phải đối mặt với hoạt động xoáy thuận nhiệt đới dữ dội và thường xuyên nhất trên thế giới. Lượng mưa kỷ lục, nước dâng do bão và lũ lụt đã khiến hàng triệu người phải sơ tán và gây thiệt hại kinh tế lên tới hàng tỷ đô la,” Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo phát biểu qua video gửi tới Ủy ban Bão, một cơ quan chung của WMO và Ủy ban kinh tế - xã hội Liên Hợp Quốc khu vực châu Á và Thái Bình Dương (UNESCAP).

“Không một cơ quan hay quốc gia nào có thể tự mình giải quyết những thách thức do bão và các cực đoan khí hậu gây ra. Những cơ chế khu vực như Ủy ban Bão là minh chứng rằng khi chúng ta hành động cùng nhau, tác động sẽ được nhân lên,” bà phát biểu tại Hội thảo Tích hợp của Ủy ban Bão diễn ra trong tuần này tại Macau, Trung Quốc, nhằm tăng cường hợp tác khu vực thông qua các hoạt động liên ngành tại Tây Bắc Thái Bình Dương.”

Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người

Cơ chế Điều phối của WMO (WCM) đóng vai trò then chốt trong việc tổng hợp thông tin đáng tin cậy về thời tiết, nước và khí hậu từ cộng đồng WMO để cung cấp cho Liên Hợp Quốc và các cơ quan nhân đạo, qua đó tăng cường khả năng chuẩn bị và ứng phó sớm trong khuôn khổ Sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả” của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc.

Nhờ thông tin từ các Thành viên WMO và các trung tâm chuyên môn, WCM đã cung cấp tư vấn chuyên môn cho các cơ quan LHQ và tổ chức nhân đạo về các hiện tượng thời tiết nghiêm trọng và những tác động có thể xảy ra:

Các bản tóm tắt và quét dự báo khí hậu theo mùa hàng tháng, nhấn mạnh khả năng gia tăng lượng mưa cao hơn và cao hơn nhiều so với trung bình ở nhiều khu vực Đông Nam Á và Quần đảo Hải dương (Maritime Continent), đồng thời cảnh báo rằng tình trạng kéo dài này có thể làm tăng nguy cơ lũ tại các vùng dễ bị ngập. Dự báo khí hậu theo mùa cho Nam Á trong giai đoạn tháng 10-12 cũng cho thấy lượng mưa cao hơn mức trung bình ở hầu hết khu vực trung tâm, phía đông và phía nam Nam Á.

Bản quét Global HydroMet Weekly Scan, phát hành ngày 20 và 26/11, đề cập đến mưa lớn đến rất lớn, dông mạnh, gió mạnh và nước dâng do bão (nguy cơ lũ quét/sạt lở/lũ lụt) tại Sri Lanka, đông nam Ấn Độ, nam Thái Lan, Việt Nam, tây Indonesia, Malaysia và Philippines, bao gồm khả năng hình thành và phát triển bão nhiệt đới. Bản quét mới nhất ngày 4/12 cảnh báo mưa rất to kèm dông và gió mạnh ở Việt Nam từ ngày 10/12 trở đi, cùng với mưa vừa đến to (nguy cơ lũ quét/sạt lở) ở Đông Nam Ấn Độ và Sri Lanka từ ngày 4-5/12.

Tác động

Indonesia

Bão nhiệt đới Senyar đã gây mưa lớn dữ dội, lũ lụt diện rộng và sạt lở tại miền bắc Sumatra (Indonesia), bán đảo Malaysia và miền nam Thái Lan. Sự xuất hiện của bão nhiệt đới gần xích đạo là hiện tượng hiếm gặp.

Theo bảng điều phối khẩn cấp của BNPB (Cơ quan Giảm nhẹ Thiên tai Quốc gia Indonesia) cập nhật ngày 5/12/2025: Hơn 860 người thiệt mạng; 521 người mất tích; Khoảng 4.200 người bị thương; 1,5 triệu người bị ảnh hưởng; Hơn 570.000 người phải sơ tán; Tổng cộng 50 quận/huyện đã chịu ảnh hưởng.

Việt Nam

Việt Nam đang chuẩn bị ứng phó với đợt mưa lớn mới tại khu vực Nam Trung Bộ vào ngày 2/12, do ảnh hưởng của bão Koto - vốn đã đổ bộ Philippines trước đó - kết hợp với một đợt gió mùa lạnh. Lượng mưa cực lớn trong vài tuần qua đã gây ngập lụt tại các di tích lịch sử và điểm du lịch nổi tiếng, khiến thiệt hại lên đến hàng chục triệu USD, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Gần 100 người được báo cáo đã thiệt mạng.

Từ ngày 15 đến 21/11, gió đông mạnh kết hợp không khí lạnh tăng cường đã gây mưa lớn trên diện rộng: Lượng mưa phổ biến: 400-700 mm; Nhiều nơi vượt 1.000 mm; Khu vực phía đông Đắk Lắk: 700-900 mm, có nơi trên 1.200 mm (Theo Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia Việt Nam).

Lũ lớn trên diện rộng đã ảnh hưởng nhiều tỉnh. Mực nước lũ lịch sử bị vượt tại: Sông Kỳ Lộ, Sông Ba (Đắk Lắk), Sông Dinh Ninh Hòa (Khánh Hòa).

Vào cuối tháng 10, một trạm khí tượng tại thành phố Huế ghi nhận kỷ lục mưa 24 giờ mới của Việt Nam: 1.739,6 mm. Giá trị cực đoan này đang được Ủy ban đánh giá kỷ lục của WMO xem xét, vì mức trên 1.700 mm có thể là: kỷ lục của Bắc bán cầu, kỷ lục của châu Á, và gần bằng kỷ lục thế giới (1.825 mm).

Philippines

Philippines vẫn đang phục hồi sau hai cơn bão đổ bộ liên tiếp vào đầu tháng 11 - Kalmaegi (tên địa phương: Tino), khiến hơn 220 người thiệt mạng và ảnh hưởng khoảng 2,4 triệu người, và Fung-Wong (Uwan). Năm 2024, quốc gia này đã hứng chịu một loạt bão nhiệt đới chưa từng có tiền lệ.

Sri Lanka

Tại Sri Lanka, gần 1 triệu người bị ảnh hưởng và hơn 400 người được báo cáo tử vong hoặc mất tích sau khi Bão Ditwah gây ra lũ lụt và sạt lở đất kỷ lục trên khắp đảo quốc, theo Văn phòng Điều phối Nhân đạo của LHQ (OCHA).

Bão Ditwah di chuyển dọc theo bờ biển phía đông Sri Lanka và đổ bộ ngày 27/11 trước khi quay trở lại Vịnh Bengal, gây ra một trong những đợt lũ nghiêm trọng nhất của Sri Lanka kể từ đầu những năm 2000. Trung tâm Khí tượng Chuyên ngành Khu vực (RSMC) New Delhi đã cung cấp các sản phẩm dự báo quan trọng cho các quốc gia trong khu vực - và nếu không có những thông tin này, số thương vong sẽ còn cao hơn nữa.

Liên Hợp Quốc tại Sri Lanka đã kích hoạt hệ thống điều phối khẩn cấp để phối hợp ứng phó thống nhất cùng các cơ quan chính phủ và tổ chức nhân đạo. Theo OCHA, tổng cộng 998.918 người trên cả 25 quận/hạt đã bị ảnh hưởng, với 212 ca tử vong và 218 người mất tích.

Thái Lan 

Ít nhất 162 người tử vong, hơn 1,4 triệu hộ gia đình và 3,8 triệu người bị ảnh hưởng bởi tình trạng lũ lụt do mưa lớn tại 12 tỉnh phía nam, theo Cục Phòng chống và Giảm nhẹ Thiên tai. Tính đến ngày 1/12, lũ lụt tại Thái Lan đã ảnh hưởng đến: 9 tỉnh, 74 huyện, 407 xã, 2.725 làng. Tổng cộng khoảng 2,3 triệu người. Ít nhất 178 trường hợp tử vong được báo cáo. Thành phố Hat Yai - đô thị lớn nhất vùng miền Nam - cũng bị ngập lụt. Lượng mưa ghi nhận đạt 370,2 mm, tương đương với chu kỳ lặp 300 năm.

Hành động của WMO

Ngoài WCM và các cơ chế khu vực (như Ủy ban Bão - Typhoon Committee - hoặc Cơ chế Tương tự trong Chương trình Bão Nhiệt đới lâu năm của WMO, cũng như Ủy ban WMO/ESCAP về Bão nhiệt đới tại Vịnh Bengal và biển Ả Rập), WMO còn hỗ trợ các quốc gia dự báo lũ quét thông qua:

Flood Forecasting Framework và Flood Forecasting Initiative (FFI) - Một nền tảng dự báo theo thời gian thực được sử dụng tại hơn 70 quốc gia.

Hệ thống này tích hợp: Dữ liệu mưa từ vệ tinh; Radar khí tượng; Mô hình thời tiết số phân giải cao. Qua đó hỗ trợ các nhà dự báo xác định nguy cơ lũ quét tại từng địa phương, thường là vài giờ trước khi lũ bắt đầu. Hệ thống vận hành dựa trên mạng lưới trung tâm khu vực và các cơ quan quốc gia được đào tạo để giải thích và sử dụng thông tin hướng dẫn.

Chương trình dự báo thời tiết nguy hiểm tại Nam Á và Đông Nam Á (SWFP). Thông qua SWFP, WMO đảm bảo rằng các nhà dự báo nhận được: các khóa đào tạo cần thiết, 

sản phẩm kỹ thuật, và thông tin hỗ trợ để cung cấp dịch vụ tốt nhất cho người dùng.

Tại Nam Á, các thành viên WMO còn hợp tác thông qua Diễn đàn HydroMet Nam Á (SAHF) - một sáng kiến nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và cung cấp dịch vụ khí hậu, được hỗ trợ bởi Dự án CREWS South Asia do WMO triển khai.

Nỗ lực dài hạn - tăng cường năng lực trong khuôn khổ “Cảnh báo sớm cho tất cả”

Về lâu dài, WMO phối hợp với các đối tác khoa học, nhân đạo, phát triển và tài chính để tăng cường năng lực: dự báo sớm, chuẩn bị, và ứng phó với các hiểm họa do khí hậu gây ra.

Tháng 10/2025, WMO chính thức ra mắt Cộng đồng Thực hành về Dự báo và Cảnh báo Lũ, một không gian hợp tác dành cho các chuyên gia trong lĩnh vực dự báo lũ, cảnh báo và hành động sớm.

Thông qua việc thúc đẩy chia sẻ kiến thức và củng cố năng lực kỹ thuật, WMO hướng tới: cải thiện hệ thống cảnh báo lũ, đảm bảo thông tin kịp thời và hữu ích đến được với những người đang đối mặt rủi ro.

Tin ngắn: Phòng Thông tin khí tượng thủy văn phục vụ cộng đồng

Nguồn: https://wmo.int/media/news/devastating-rainfall-asia-claims-hundreds-of-lives