Hội thảo Quốc tế về Quản lý Ngập lụt Đô thị và Lưu vực Sông

Hội thảo diễn ra tại Trường Đại học Thủy lợi với sự tham dự của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) Lê Công Thành, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các viện nghiên cứu, chuyên gia trong lĩnh vực tài nguyên nước, xây dựng, cùng lãnh đạo và cán bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường thuộc các tỉnh, thành phố trên cả nước. 

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh tình trạng ngập lụt tại các đô thị đang ngày càng trở nên nghiêm trọng dưới tác động của biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Việt Nam trong việc tăng cường khung chính sách, hệ thống quy hoạch cũng như cơ chế phối hợp liên ngành. 

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ NNMT Lê Công Thành chia sẻ Hội thảo hôm nay có ý nghĩa rất thiết thực trong bối cảnh thiên tai, biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa đang tạo ra những thách thức ngày càng lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững đô thị tại Việt Nam. Trong bối cảnh thiên tai, biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa đang tạo ra những thách thức lớn đối với phát triển bền vững, ngập lụt đô thị không còn là vấn đề riêng của hệ thống thoát nước nội thành mà có mối quan hệ chặt chẽ với mưa cực đoan, dòng chảy thượng lưu, mực nước sông, triều cường và việc tổ chức không gian. Quán triệt các chỉ đạo quan trọng tại Thông báo số 117 và Kết luận số 75 của TW về ứng phó biến đổi khí hậu, chúng ta cần chuyển mạnh từ ứng phó thụ động sang quản trị rủi ro chủ động, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa dựa trên dữ liệu khoa học, công nghệ và pháp luật; đồng thời chuyển từ quản lý phân tán sang quản trị tổng hợp, liên ngành, liên vùng và phát triển hạ tầng xanh, giải pháp dựa vào tự nhiên. Do đó, hội thảo hôm nay là cơ hội quý báu để Việt Nam tiếp thu những kinh nghiệm quốc tế thực tiễn từ Nhật Bản về quản lý lưu vực sông, quản lý hồ điều hòa và quản trị rủi ro. Ông đề nghị các chuyên gia và nhà quản lý tập trung thảo luận các vấn đề then chốt như: gắn quy hoạch đô thị với quy hoạch lưu vực sông, bảo đảm không gian cho nước, vận hành hồ sinh thái đa mục tiêu, chia sẻ dữ liệu liên thông và hoàn thiện cơ chế chính sách để đưa giải pháp vào thực tiễn. Những kết quả và khuyến nghị từ hội thảo sẽ là cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu đào tạo và hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong thời gian tới. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý kiến đóng góp xác đáng để nâng cao năng lực quản trị tài nguyên nước và thích ứng biến đổi khí hậu. 

Phát biểu tại Hội thảo, ông Kobayashi Kenichi, đại diện Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) gửi lời cảm ơn đến Trường Đại học Thủy lợi vì đã tạo điều kiện để trao đổi ý kiến và chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản trong công tác quản lý ngập lụt đô thị cũng như lưu vực sông. Tại Việt Nam hiện nay, dưới tác động của biến đổi khí hậu, quản lý ngập lụt đô thị và lưu vực sông đã trở thành một vấn đề cấp thiết. Trong thời gian tới, Việt Nam cần chủ động đưa ra các chính sách, biện pháp ứng phó toàn diện để giảm thiểu tối đa rủi ro ngập lụt và thiên tai trong mùa mưa. Ông hy vọng các chương trình hợp tác giữa JICA, Trường Đại học Thủy lợi cùng các cơ quan ngành liên quan sẽ mang lại những bài học tham khảo thiết thực, góp phần cải thiện hiệu quả quản lý cho Việt Nam. Trước khi đạt được những thành quả như hiện tại, Nhật Bản từng trải qua giai đoạn khó khăn tương tự Việt Nam trong quá trình đô thị hóa. Đến với hội thảo hôm nay, phía JICA mang tới các bài báo cáo chuyên sâu nhằm chia sẻ kinh nghiệm quản lý ngập lụt đô thị tổng thể theo lưu vực sông trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại tỉnh Osaka. 

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Trung Việt, Hiệu trưởng Trường Đại học Thuỷ Lợi vinh dự và tự hào được đồng hành cùng Hội Thủy lợi Việt Nam và Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản JICA đăng cai tổ chức sự kiện khoa học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng này. Những chia sẻ và định hướng mang tính chiến lược của lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông qua bài phát biểu của Thứ trưởng Lê Công Thành vừa rồi đã khắc họa rất rõ nét tầm quan trọng của việc chuyển đổi tư duy trong quản lý ngập lụt đô thị gắn liền với lưu vực sông. Ở góc độ của một cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học hàng đầu cả nước về tài nguyên nước, thủy lợi, phòng chống và giảm nhẹ thiên tai, nhà trường nhận thức sâu sắc rằng mọi giải pháp quản lý tiên tiến hay định hướng chính sách vượt trội chỉ có thể đi vào thực tiễn một cách hiệu quả khi dựa trên nền tảng khoa học vững chắc, dữ liệu tin cậy và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trải qua gần 70 năm xây dựng và phát triển, Trường Đại học Thủy lợi không chỉ đóng vai trò là nơi cung cấp nguồn nhân lực cốt cán cho ngành, mà còn là trung tâm nghiên cứu, tư vấn, phản biện độc lập, ứng dụng và chuyển giao công nghệ hàng đầu cho Bộ, ngành và các địa phương trên toàn quốc. Đối với bài toán ngập lụt đô thị và quản lý lưu vực sông đang đặt ra hiện nay, các nhà khoa học và các nhóm nghiên cứu mạnh của trường đã và đang chủ động nhập cuộc bằng nhiều hoạt động cụ thể. Về nghiên cứu khoa học và tư vấn thực tiễn, nhà trường đã và đang chủ trì nhiều chương trình, đề tài trọng điểm, trực tiếp tham gia xây dựng các bản đồ ngập lụt, mô hình dự báo thủy văn, thủy lực, đánh giá rủi ro thiên tai và đề xuất các giải pháp kỹ thuật thích ứng cho nhiều đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, các tỉnh duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long. Tại hội thảo ngày hôm nay, nhóm chuyên gia của nhà trường cũng sẽ chia sẻ chuyên sâu về chủ đề quản lý ngập lụt đô thị tại Việt Nam, tập trung vào những thách thức và định hướng dưới góc nhìn khoa học cũng như phục vụ cộng đồng. Về mặt công nghệ, nhà trường đang tập trung đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và viễn thám trong mô phỏng, cảnh báo sớm ngập lụt theo thời gian thực. Đây là chìa khóa then chốt để giải quyết bài toán quản lý lưu vực sông trong kỷ nguyên số. Song song với đó, thông qua sự đồng hành quý báu của các đối tác lâu năm như JICA Nhật Bản, nhà trường liên tục tiếp thu, chọn lọc các công nghệ và mô hình quản trị tiên tiến trên thế giới nhằm đào tạo đội ngũ kế cận và chuyển giao phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.

Tại sự kiện hôm nay, Trường Đại học Thủy lợi không chỉ đóng vai trò là đơn vị đăng cai, hỗ trợ cơ sở vật chất và công tác tổ chức hậu cần, mà còn cam kết sẽ là cầu nối tri thức bền vững, sẵn sàng tiếp thu toàn bộ các kết quả, sáng kiến khoa học và khuyến nghị của hội thảo. Cụ thể, Trường sẽ đưa các nội dung này vào chương trình giảng dạy, nghiên cứu để đào tạo thế hệ kỹ sư, chuyên gia giỏi chuyên môn, sẵn sàng giải quyết các thách thức thực tiễn của từng địa phương. Đồng thời, nhà trường sẽ phối hợp chặt chẽ với Hội Thủy lợi Việt Nam và JICA để tổng hợp các đề xuất có luận cứ khoa học rõ ràng, phục vụ hiệu quả cho công tác tham mưu, hoạch định chính sách của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan quản lý nhà nước.

Các tham luận tập trung vào quản lý ngập lụt tổng hợp theo lưu vực sông, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước. Kinh nghiệm Nhật Bản nhấn mạnh chuyển từ ứng phó bị động sang quản lý rủi ro chủ động, kết hợp công trình, quy hoạch sử dụng đất, không gian trữ nước và hệ thống dự báo, cảnh báo. Đối với Việt Nam, cần quản lý ngập theo lưu vực, đồng bộ hệ thống thoát nước, tăng không gian trữ nước và ứng dụng công nghệ mô phỏng, dự báo ngập.

Các tham luận cũng đề xuất hoàn thiện quản trị lưu vực sông, tăng cường chia sẻ dữ liệu và phối hợp liên ngành, bảo vệ nguồn nước và hành lang sông. Tại ĐBSCL, mô hình hồ sinh thái đa mục tiêu được đề xuất để đồng thời giảm ngập, bổ cập nguồn nước, hạn chế khai thác nước ngầm và thích ứng biến đổi khí hậu. Riêng Hà Nội cần đẩy nhanh đầu tư hồ điều hòa, trạm bơm, kênh dẫn, hoàn thiện kết nối hệ thống thoát nước, kiểm soát cao độ nền và phát triển thoát nước thông minh, mô hình “thành phố bọt biển”.