Lũ lụt ở Nam Á, cháy rừng trên khắp Bắc Mỹ và nắng nóng kỷ lục ở châu Âu đã nhấn mạnh điều mà các nhà khoa học đã cảnh báo trong nhiều năm qua: biến đổi khí hậu đang leo thang nhanh hơn cả phản ứng chính trị.
Một người mẹ dắt con gái đi qua vùng nước lũ ở Feni, Bangladesh.Lũ lụt ở Nam Á, cháy rừng trên khắp Bắc Mỹ và nắng nóng kỷ lục ở châu Âu đã nhấn mạnh điều mà các nhà khoa học đã cảnh báo trong nhiều năm qua: biến đổi khí hậu đang leo thang nhanh hơn cả phản ứng chính trị. Trong bối cảnh này, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đang tổ chức một hội nghị thượng đỉnh về khí hậu trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng, thúc đẩy các quốc gia đưa ra các cam kết về khí hậu trước thềm Hội nghị Khí hậu Liên Hợp Quốc (COP30) vào tháng 11 tại Belém, Brazil.
Hội nghị thượng đỉnh, diễn ra vào ngày 24 tháng 9 tại Trụ sở Liên Hợp Quốc, được thiết kế như một bệ phóng cho COP30, nhưng không giống như các cuộc đàm phán phức tạp của một hội nghị khí hậu Liên Hợp Quốc, đây là một sự kiện cấp cao có mục tiêu, nơi các nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo chính phủ, doanh nghiệp và xã hội dân sự dự kiến sẽ trình bày các cam kết cụ thể và các kế hoạch khí hậu quốc gia mới.
Hành động táo bạo cho thập kỷ tới
Theo ban tổ chức, hội nghị thượng đỉnh có một nhiệm vụ rõ ràng: các bên tham gia Thỏa thuận Paris cam kết mang tính bước ngoặt năm 2015 về hiệp ước biến đổi khí hậu phải đưa ra các NDC (Đóng góp do quốc gia tự quyết định, hay cam kết thực hiện các biện pháp để giải quyết khủng hoảng khí hậu) mới hoặc được cập nhật, thể hiện “hành động táo bạo cho thập kỷ tới”.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã nói rõ: những cam kết hiện tại còn xa mới đủ, và chỉ một phần nhỏ các quốc gia thành viên có NDC cập nhật cho năm 2025. Theo UNFCCC, các kế hoạch quốc gia hiện tại sẽ chỉ cắt giảm 2,6% lượng khí thải toàn cầu vào năm 2030 so với mức năm 2019, một phần rất nhỏ trong mục tiêu giảm 43% mà các nhà khoa học cho là cần thiết để giữ nhiệt độ toàn cầu không quá 1,5 độ C so với mức tiền công nghiệp.
Do đó, hội nghị thượng đỉnh này vừa là một điểm nhấn gây áp lực vừa là một cơ hội. Các nhà lãnh đạo được kỳ vọng không chỉ tái khẳng định các cam kết mà còn công bố các NDC mới, chỉ ra cách thức thực hiện chúng và nhấn mạnh cách chúng phù hợp với quá trình chuyển đổi năng lượng sạch đang diễn ra nhanh chóng.
Lũ lụt ở Morigaon, Ấn Độ (tập tin năm 2020)Tại sao lại là bây giờ?
Tính cấp thiết của hội nghị thượng đỉnh càng trở nên rõ nét hơn bởi cả thực tế khoa học lẫn chính trị. Tổ chức Khí tượng Thế giới của Liên Hợp Quốc báo cáo rằng năm 2024 là năm nóng nhất được ghi nhận, với nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn 1,6 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Trong khi đó, bối cảnh chính trị quốc tế ngày càng trở nên chia rẽ.
Hoa Kỳ, quốc gia đã rút khỏi Thỏa thuận Paris vào đầu năm 2025, vẫn là một trong những quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất trong lịch sử. Việc Hoa Kỳ rút khỏi các cam kết về tài chính khí hậu và năng lượng sạch đã khiến các quốc gia đang phát triển đặt câu hỏi liệu các dòng hỗ trợ đã hứa có thành hiện thực hay không.
Đồng thời, động lực thực sự vẫn tồn tại. Đầu tư vào năng lượng sạch đã đạt hơn 2 nghìn tỷ đô la vào năm 2024, lần đầu tiên vượt qua nhiên liệu hóa thạch, và các sáng kiến như Hiệp ước Không phổ biến Nhiên liệu Hóa thạch được đề xuất đang ngày càng được chú ý. Hội nghị thượng đỉnh sẽ kiểm tra xem những xu hướng tích cực này có thể được khai thác và mở rộng hay không.
Lính cứu hỏa ở Pantanal, Brazil (tập tin năm 2024)Đọc hiểu ẩn ý
Hội nghị Thượng đỉnh Khí hậu không phải là một phiên đàm phán, nhưng kết quả của nó sẽ định hình tinh thần cho COP30 tại Belém. Brazil đã cam kết sẽ tập trung hội nghị này vào công lý khí hậu, bảo vệ rừng và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, thành công tại Belém sẽ phụ thuộc rất nhiều vào những gì diễn ra tại New York trong tuần này.
Giới quan sát sẽ theo dõi sát sao ba tín hiệu. Thứ nhất, liệu các nước phát thải lớn có đưa ra kế hoạch thu hẹp khoảng cách phát thải hay không? Thứ hai, liệu tài chính khí hậu có được mở rộng vượt ra ngoài những cam kết mang tính biểu tượng, đặc biệt là cho Quỹ Thiệt hại và Tổn thất (cho đến nay mới thu hút được gần 789 triệu đô la cam kết, thấp hơn nhiều so với nhu cầu)? Và cuối cùng, liệu các nhà lãnh đạo có thừa nhận rằng việc mở rộng khai thác than, dầu và khí đốt là không phù hợp với các mục tiêu của Paris hay không? Nếu không có tiến triển trên các mặt trận này, COP30 có nguy cơ trở thành một diễn đàn khác của những kỳ vọng không được đáp ứng.
Những rủi ro lớn
Đối với Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, hội nghị thượng đỉnh không chỉ là về một quá trình. Nó còn là việc xây dựng lại niềm tin vào chủ nghĩa đa phương trong bối cảnh các chia rẽ toàn cầu đang ngày càng gia tăng và chứng minh rằng hành động vì khí hậu có thể mang lại những lợi ích kinh tế và xã hội. “Cơ hội cho hành động vì khí hậu chưa bao giờ rõ ràng hơn lúc này”, Liên Hợp Quốc nhấn mạnh, đồng thời chỉ ra việc tạo việc làm, cải thiện sức khỏe và an ninh năng lượng gắn liền với việc mở rộng năng lượng sạch.
Tuy nhiên, đối với các cộng đồng ở Pakistan và Ấn Độ đang phải di dời do lũ lụt tàn phá, hoặc đối với những người nông dân ở vùng Sừng Châu Phi đang phải đối mặt với hạn hán, hội nghị thượng đỉnh này không hẳn là về cơ hội mà là về sự sống còn. Khoảng cách giữa tác động của khí hậu và phản ứng chính trị chưa bao giờ lớn đến thế.
Từ lời nói đến hành động
Hội nghị Thượng đỉnh về Khí hậu của Liên Hợp Quốc vào tháng 9 năm 2025 không phải là sự thay thế cho COP30, nhưng nó có thể mang tính quyết định tương đương. Đây là đấu trường nơi các nhà lãnh đạo có thể thiết lập lại tham vọng, củng cố uy tín và tạo động lực cho Brazil. Nếu có thể đưa ra những cam kết mới táo bạo, nguồn tài chính đáng tin cậy và định hướng rõ ràng về nhiên liệu hóa thạch, nó có thể giúp cứu vãn lời hứa của Hiệp định Paris.
Tin ngắn: Phòng Thông tin KTTV phục vụ cộng đồng
Nguồn: https://news.un.org/en/story/2025/09/1165897