Hội nghị dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thuỷ văn 2026

Hội nghị có sự tham dự của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành; bà Ramla Khalidi, Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam; bà Emilie Carrier, Tham tán Đại sứ quán Canada tại Việt Nam, cùng hơn 80 đại diện đến từ các cơ quan Trung ương, chính quyền địa phương; các đối tác phát triển, tổ chức quốc tế; chuyên gia, nhà khoa học; cơ quan thông tấn báo chí...

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tính cực đoan, khó lường và El Nino được dự báo có khả năng tác động mạnh đến Việt Nam từ nửa cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chuyển hóa thông tin khoa học thành hành động ứng phó kịp thời đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Đây cũng là giải pháp then chốt giúp các bộ, ngành, địa phương chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo đảm an ninh nguồn nước, lương thực và phát triển bền vững trong thời gian tới.

Theo các đánh giá mới nhất của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), hệ thống khí hậu toàn cầu tiếp tục ghi nhận nhiều dấu hiệu bất thường. Trong đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, với các nguy cơ ngày càng gia tăng từ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, mưa lớn cực đoan, lũ lụt và sạt lở đất.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan. Các mô hình khí hậu trong nước và quốc tế đều nhận định hiện tượng El Niño sẽ hình thành rõ nét từ nửa cuối năm 2026, kết hợp với xu thế nóng lên toàn cầu làm gia tăng nguy cơ xuất hiện một đợt El Niño rất mạnh, kéo theo nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Thứ trưởng nhắc lại bài học từ đợt hạn mặn nghiêm trọng giai đoạn 2015–2016 gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân, đồng thời lưu ý El Niño cũng có thể đi kèm các hiện tượng thời tiết cực đoan trái quy luật. Theo ông, rủi ro khí tượng thủy văn hiện nay đã trở thành thách thức mang tính hệ thống đối với phát triển bền vững quốc gia. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để nâng cao năng lực dự báo, chủ động ứng phó, điều hành khoa học và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam nhấn mạnh: “Các hiện tượng thời tiết cực đoan đã trở thành trạng thái bình thường mới, và các hệ thống của chúng ta phải thích ứng phù hợp. Dữ liệu đơn thuần không hiệu quả trong việc bảo vệ con người. Một mô hình dự báo tiên tiến nhất cũng chỉ phát huy hiệu quả khi nó tới được với người dân ở tuyến đầu. Thông qua quá trình làm việc với các hộ nông dân sản xuất nhỏ ở Tây Nguyên và các cộng đồng ven biển, chúng tôi nhận thấy khoảng cách lớn nhất nằm ở công tác truyền thông, đó là việc chuyển đổi các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, mang tính địa phương và đáp ứng yêu cầu về giới, để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời”.

Đại sứ Canada tại Việt Nam, bà Jim Nickel khẳng định hội nghị thể hiện sự hợp tác ngày càng sâu sắc giữa Canada và Việt Nam trong tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Thông qua Dự án "Cộng đồng ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu Việt Nam", Canada hỗ trợ hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu và giúp các cộng đồng dễ bị tổn thương chủ động ứng phó với thiên tai.

Trong khuôn khổ Hội nghị, các chuyên gia đến từ UNDP, Bộ Môi trường và Biến đổi Khí hậu Canada (ECCC), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) cùng các chuyên gia trong nước đã chia sẻ các kinh nghiệm, bài học và thực tiễn tốt về dự báo khí hậu, cảnh báo sớm đa thiên tai, quản lý rủi ro thiên tai dựa trên dự báo và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước các tác động của biến đổi khí hậu.

Theo ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia cho biết: Tại Việt Nam, nhiệt độ trung bình năm 2025 xấp xỉ trung bình nhiều năm, tuy nhiên xuất hiện nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan. Cả nước ghi nhận 23 đợt không khí lạnh, trong đó có 6 đợt rét đậm, rét hại. Nắng nóng xuất hiện 12 đợt, ít hơn trung bình nhiều năm nhưng vẫn gây ảnh hưởng đáng kể tại khu vực Trung Bộ. Tổng lượng mưa năm 2025 phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 15–40%; nhiều đợt mưa lớn kéo dài gây ngập lụt nghiêm trọng. Đặc biệt, đợt mưa cuối tháng 10 tại khu vực Bạch Mã (Huế) ghi nhận lượng mưa ngày lên tới 1.740 mm, thuộc nhóm lớn nhất thế giới từng được quan trắc. Hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông năm 2025 diễn biến rất phức tạp với 21 cơn, là năm có số lượng bão và áp thấp nhiệt đới nhiều nhất kể từ năm 1961. Nhiều kỷ lục mới được thiết lập về cường độ và đặc điểm hình thành bão. Thiên tai thủy văn diễn ra nghiêm trọng trên phạm vi cả nước với lũ lịch sử xuất hiện trên hơn 20 hệ thống sông, 40 đợt lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng xảy ra tại 22 tỉnh, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Triều cường tại Bắc Bộ và Nam Bộ cũng ghi nhận nhiều giá trị vượt mức lịch sử. 

Trong những tháng đầu năm 2026, tình hình khí tượng thủy văn trên phạm vi cả nước diễn biến phức tạp và có nhiều yếu tố bất thường so với quy luật khí hậu trung bình nhiều năm. Nổi bật nhất là hiện tượng nắng nóng xuất hiện sớm, cường độ mạnh và kéo dài trên nhiều khu vực. Từ đầu năm đến hết tháng 5/2026, Bắc Bộ ghi nhận 6 đợt nắng nóng diện rộng với số ngày nắng nóng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 6 ngày; khu vực Thanh Hóa đến Huế cao hơn gần 10 ngày; Nam Bộ cao hơn khoảng 5 ngày. Nhiệt độ trung bình trên phần lớn khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,0–2,0°C.

Bên cạnh đó, không khí lạnh vẫn hoạt động khá mạnh và kéo dài bất thường trong mùa khô. Từ tháng 1 đến giữa tháng 6/2026 đã có 14 đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta, trong đó nhiều đợt gây rét đậm, rét hại trên diện rộng tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Sự đan xen giữa các đợt không khí lạnh và nắng nóng làm gia tăng tính cực đoan của thời tiết. Về mưa, mùa mưa năm 2026 tại Bắc Bộ bắt đầu tương đương trung bình nhiều năm, trong khi Tây Nguyên và Nam Bộ xuất hiện muộn hơn. Tuy nhiên, từ đầu năm đến giữa tháng 6, nhiều đợt mưa diện rộng đã xảy ra trên cả nước, đặc biệt tại Bắc Bộ với 20 đợt mưa lớn. Tổng lượng mưa phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 10–35%, riêng một số khu vực như Lạng Sơn và Quảng Ninh đạt từ 1,5–2,5 lần trung bình nhiều năm. Tình hình thủy văn cũng xuất hiện nhiều dấu hiệu đáng chú ý. Trên hệ thống sông Bắc Bộ, lượng dòng chảy phân hóa mạnh giữa các lưu vực; trong khi sông Thao và sông Lô thiếu hụt dòng chảy từ 50–70% thì nhiều lưu vực khác lại cao hơn trung bình nhiều năm. Đặc biệt, mực nước trên sông Thao tại trạm Phú Thọ đã xuất hiện giá trị thấp nhất lịch sử kể từ năm 1956. Ngược lại, trong tháng 5 và đầu tháng 6/2026 đã xuất hiện một số đợt lũ trên các sông miền núi phía Bắc với mực nước vượt các cấp báo động. 

Báo cáo tại hội nghị về tình hình El Nino đang diễn biến phức tạp, ông Mai Văn Khiêm, giám đốc Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia nhận định hiện tượng El Niño giai đoạn 2026–2027 sẽ tác động đáng kể đến điều kiện khí tượng thủy văn và các hoạt động kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Dưới ảnh hưởng của El Niño, nền nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, số ngày nắng nóng gia tăng và các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm hơn, kéo dài hơn, đặc biệt tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ. Lượng mưa trên phạm vi cả nước được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và thiếu nước trong mùa khô 2026–2027. Nguồn nước tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện có thể suy giảm đáng kể, ảnh hưởng đến cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và phát điện. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong giảm kết hợp với lượng mưa thiếu hụt sẽ làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn sớm và sâu vào nội đồng, đe dọa sản xuất nông nghiệp và nguồn nước ngọt phục vụ dân sinh. Bên cạnh đó, các loại cây trồng chủ lực như lúa, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và nhiều loại cây ăn quả có nguy cơ giảm năng suất do thiếu nước và nhiệt độ cao. Nguy cơ cháy rừng tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ cũng được dự báo gia tăng do điều kiện khô nóng kéo dài. Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm, các cơn bão xuất hiện vẫn có thể đạt cường độ mạnh và diễn biến bất thường. Với cường độ dự báo tương đương hoặc tiệm cận sự kiện El Niño lịch sử năm 2015–2016, hiện tượng El Niño 2026–2027 được đánh giá là một trong những thách thức lớn đối với công tác quản lý tài nguyên nước, sản xuất nông nghiệp, phòng chống thiên tai và đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Với xác suất El Niño rất mạnh lên tới 63% trong những tháng cuối năm, các cơ quan chức năng khuyến cáo địa phương, doanh nghiệp và người dân cần chủ động các phương án ứng phó với nắng nóng kéo dài, nguy cơ thiếu nước và những diễn biến thời tiết cực đoan có thể xuất hiện trong thời gian tới.

Tại Hội nghị, các chuyên gia của UNDP đã giới thiệu đến các đại biểu tham dự về sáng kiến toàn cầu “Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người” (EW4All) do Liên hợp quốc khởi xướng, hướng tới mục tiêu bảo vệ toàn bộ người dân trên thế giới bằng các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai cứu sinh (MHEWS) trước cuối năm 2027. Sáng kiến này góp phần quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa công tác phân tích khí tượng cấp cao với năng lực hành động ứng phó thực tế ở cấp độ cộng đồng, hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu chiến lược của ngành khí tượng thủy văn Việt Nam trong việc ứng phó với tác động của kịch bản El Nino sắp tới.