Rét đậm rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn quy luật khí hậu, đồng thời số ngày rét đậm rét hại được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm.
Theo bản tin dự báo khí hậu thời hạn mùa mới nhất của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, trong giai đoạn từ tháng 8/2026 đến tháng 1/2027, hiện tượng ENSO tiếp tục ở pha El Niño và có xu hướng mạnh dần. Nhiệt độ mặt nước biển khu vực NINO3.4 vào giữa tháng 7/2026 cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1,3°C. Đáng chú ý, xác suất El Niño đạt cường độ mạnh đến rất mạnh được dự báo khoảng 90% trong tháng 8-10/2026 và tăng lên khoảng 95% trong tháng 11/2026-1/2027; riêng giai đoạn tháng 10-12/2026, xác suất El Niño đạt cường độ rất mạnh được đánh giá có thể lên tới 81%.
Xu thế này phù hợp với đánh giá mới nhất của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), theo đó El Niño đang tiếp tục mạnh lên và nhiều khả năng trở thành một sự kiện mạnh trong giai đoạn tháng 8-10/2026. Các mô hình dự báo quốc tế cho thấy nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương có thể tiếp tục cao hơn đáng kể so với trung bình, qua đó làm thay đổi các mô hình nhiệt độ và lượng mưa trên quy mô toàn cầu.
Trong điều kiện El Niño, nền nhiệt ở Việt Nam được dự báo tiếp tục cao hơn trung bình nhiều năm. Theo cơ quan khí tượng, trong tháng 8-9/2026, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5°C. Xu thế nhiệt độ cao tiếp tục được duy trì trong các tháng cuối năm.
Đây là một trong những cơ sở để nhận định mùa đông 2026-2027 có khả năng ấm hơn quy luật khí hậu, đặc biệt trong giai đoạn đầu mùa đông. Tình trạng này có thể làm thời điểm xuất hiện các đợt rét đậm, rét hại đầu tiên bị lùi lại so với thông thường, đồng thời tổng số ngày rét đậm, rét hại tại miền Bắc có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm.
Một điểm cần lưu ý là dự báo ít ngày rét đậm, rét hại không đồng nghĩa với việc mùa đông sẽ không xuất hiện rét sâu.
Không khí lạnh là hệ thống thời tiết có tính biến động rất lớn theo từng đợt. Vì vậy, ngay cả khi nền nhiệt trung bình của cả mùa cao hơn trung bình nhiều năm, miền Bắc vẫn có thể xuất hiện một số đợt không khí lạnh mạnh khiến nhiệt độ giảm nhanh trong vài ngày. Tại các vùng núi cao, nhiệt độ có thể giảm xuống rất thấp, thậm chí xuất hiện sương muối, băng giá hoặc mưa tuyết nếu hội tụ đủ điều kiện.
Theo xu thế mùa, không khí lạnh từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 được dự báo hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn quy luật khí hậu và số ngày rét được dự báo ít hơn. Tuy nhiên, các đợt rét mạnh vẫn cần được theo dõi sát, nhất là trong tháng 1/2027 khi khả năng xuất hiện những đợt rét đáng kể vẫn còn.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi chỉ một đợt không khí lạnh mạnh kéo dài vài ngày cũng có thể gây ảnh hưởng lớn đến vật nuôi, cây trồng, giao thông và đời sống người dân. Với vùng núi cao, nguy cơ băng giá và sương muối còn có thể gây thiệt hại cho rau màu, cây ăn quả và các loại cây trồng nhạy cảm với nhiệt độ thấp.
Không chỉ rét, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới cũng được dự báo có sự thay đổi trong thời gian tới.
Trong giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 2/2027, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng như khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Theo số liệu khí hậu được sử dụng trong bản tin mùa, trung bình nhiều năm trong giai đoạn này có khoảng 7,3 cơn hoạt động trên Biển Đông và khoảng 3,1 cơn có khả năng đổ bộ vào đất liền.
Tuy nhiên, ít bão không đồng nghĩa với nguy cơ thiên tai giảm tương ứng. Trong bối cảnh khí hậu tiếp tục ấm lên và nhiệt độ đại dương ở nhiều khu vực cao, những xoáy thuận nhiệt đới xuất hiện vẫn có thể diễn biến phức tạp về cường độ. Bên cạnh đó, một cơn bão dù không đổ bộ trực tiếp vẫn có thể gây gió mạnh, sóng lớn, nước dâng và mưa lớn trên biển, ảnh hưởng đến hoạt động đánh bắt, vận tải và nuôi trồng thủy sản.
Vì vậy, tàu thuyền hoạt động trên Biển Đông vẫn cần duy trì cảnh giác trong những tháng cuối năm, đặc biệt khi kết hợp tác động của bão, áp thấp nhiệt đới với gió mùa Đông Bắc.
Một diễn biến đáng chú ý khác là mùa thu năm nay chưa chắc mang lại cảm giác mát mẻ rõ rệt ngay từ đầu tháng 9.
Cơ quan khí tượng nhận định nắng nóng diện rộng vẫn có khả năng xuất hiện và tập trung trong tháng 9/2026, đáng chú ý tại khu vực từ Thanh Hóa đến TP Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ. Số ngày nắng nóng được dự báo có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm và cao hơn cùng kỳ năm 2025.
Như vậy, thời tiết những tháng cuối năm có thể xuất hiện sự tương phản khá rõ: tháng 9 vẫn có những đợt nóng, trong khi các đợt rét mạnh lại có xu hướng đến muộn hơn. Đây là một biểu hiện phù hợp với xu thế nền nhiệt cao đang được dự báo trong bối cảnh El Niño mạnh lên.
WMO cũng nhận định El Niño mạnh thường làm gia tăng xác suất xuất hiện nhiệt độ cao hơn bình thường trên nhiều khu vực và làm thay đổi phân bố mưa. Tổ chức này đồng thời cảnh báo El Niño có thể làm gia tăng nguy cơ của nhiều dạng thời tiết cực đoan, từ nắng nóng, hạn hán đến mưa lớn ở những khu vực khác nhau.
Bên cạnh nhiệt độ, lượng mưa trong những tháng cuối năm cũng được dự báo có sự phân hóa đáng kể.
Trong tháng 9-10/2026, mưa vừa, mưa to vẫn có khả năng xuất hiện trên phạm vi cả nước. Đây cũng là thời kỳ chuyển mùa nên người dân cần đề phòng các đợt mưa lớn cục bộ đi kèm dông, lốc, sét và mưa đá.
Tuy nhiên, sang tháng 11/2026, lượng mưa vừa và mưa to có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm trên phạm vi rộng, tập trung chủ yếu tại khu vực từ Hà Tĩnh đến TP Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ.
Đáng chú ý, khu vực từ Hà Tĩnh đến TP Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ được cảnh báo nguy cơ thiếu hụt mưa trong những tháng chính của mùa mưa, đặc biệt trong tháng 10-11. Trong khi đó, tại Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm.
Điều này có thể tạo ra một nghịch lý thời tiết: một số nơi vẫn có những trận mưa rất lớn trong thời gian ngắn nhưng tổng lượng mưa cả tháng hoặc cả mùa lại thiếu hụt. Vì vậy, không nên đánh giá nguồn nước chỉ dựa trên một vài trận mưa lớn riêng lẻ.
Xu thế khô hạn có thể trở nên đáng chú ý hơn trong những tháng đầu năm 2027.
Trong tháng 1-2/2027, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng xuất hiện những thời kỳ ít mưa. Nếu mùa mưa kết thúc sớm, lượng nước tích trữ trong hồ chứa, ao đập và nguồn nước mặt có thể suy giảm nhanh hơn, tạo sức ép lên sản xuất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt.
Đặc biệt, Tây Nguyên là khu vực phụ thuộc đáng kể vào nguồn nước mùa mưa để phục vụ cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả và nhiều loại cây công nghiệp khác. Nếu bước vào mùa khô với lượng nước tích trữ thấp, nhu cầu tưới có thể tăng trong khi nguồn cung giảm, làm gia tăng nguy cơ hạn hán cục bộ.
Tại Nam Bộ, tình trạng ít mưa kéo dài cũng có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu nước và tạo điều kiện để xâm nhập mặn diễn biến phức tạp hơn tại các khu vực ven biển, đặc biệt nếu kết hợp với dòng chảy sông Mekong thấp và triều cường.
Xu hướng này cũng phù hợp với nhận định dài hạn của Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia: El Niño nhiều khả năng tiếp tục duy trì sang mùa xuân và có thể kéo dài tới đầu mùa hè 2027; trong tháng 2-4/2027, lượng mưa trên cả nước được dự báo phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm, trong khi số ngày rét đậm, rét hại ở miền Bắc có xu hướng ít hơn.
Đối với sản xuất nông nghiệp, mùa đông ấm hơn không hoàn toàn đồng nghĩa với điều kiện thuận lợi hơn.
Nhiệt độ cao kéo dài có thể làm thay đổi thời vụ gieo trồng, thúc đẩy sinh trưởng quá nhanh ở một số loại cây nhưng đồng thời tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển. Với cây trồng cần một giai đoạn nhiệt độ thấp nhất định để phân hóa mầm hoa, việc mùa đông ấm hơn có thể ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng nếu nhiệt độ không đạt điều kiện sinh trưởng phù hợp.
Ngược lại, khi các đợt không khí lạnh mạnh xuất hiện đột ngột, cây trồng và vật nuôi có thể chịu cú sốc nhiệt. Gia súc tại vùng núi, đặc biệt là trâu, bò non, gia súc già và vật nuôi chưa được che chắn tốt, vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng khi nhiệt độ giảm sâu.
Ngoài ra, mưa lớn trái mùa, dông lốc, mưa đá và sét trong các giai đoạn chuyển mùa vẫn có thể gây thiệt hại nhanh chóng đối với hoa màu, cây ăn quả, nhà kính và cơ sở hạ tầng nông nghiệp.
Một điểm quan trọng cần nhấn mạnh là không nên hiểu đơn giản rằng El Niño sẽ khiến toàn bộ Việt Nam khô hạn hoặc mùa đông hoàn toàn không có rét.
El Niño là một dao động khí hậu quy mô lớn, tác động thông qua sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển, dòng tia, vị trí các vùng đối lưu và phân bố mưa. Vì vậy, tác động thực tế tại Việt Nam có thể khác nhau theo từng vùng và từng tháng.
WMO hiện nhận định El Niño mạnh sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể trong mô hình mưa trên toàn cầu: một số khu vực có xu hướng khô hơn trong khi những khu vực khác lại có khả năng mưa nhiều hơn.
Do đó, kịch bản đáng lưu ý đối với Việt Nam trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027 không đơn thuần là “ấm và khô”, mà có thể là nền nhiệt cao hơn trung bình, không khí lạnh yếu hơn, rét đậm rét hại đến muộn và ít ngày hơn, trong khi mưa phân hóa mạnh theo khu vực và thời gian.
Dù xác suất rét đậm, rét hại kéo dài thấp hơn, người dân vẫn cần theo dõi sát các bản tin dự báo ngắn hạn. Dự báo mùa chỉ phản ánh xu thế khí hậu trên quy mô vài tháng, không thể xác định chính xác thời điểm, cường độ và phạm vi của từng đợt không khí lạnh.
Đặc biệt, với khu vực miền núi phía Bắc, chỉ một đợt rét mạnh xuất hiện đúng thời điểm cây trồng, vật nuôi nhạy cảm cũng có thể gây thiệt hại lớn. Người dân cần chủ động gia cố chuồng trại, dự trữ thức ăn cho gia súc, che chắn cây trồng và chuẩn bị phương án chống rét trước khi không khí lạnh mạnh xuất hiện.
Nhìn tổng thể, mùa đông 2026-2027 nhiều khả năng không phải là một mùa đông rét kéo dài theo quy luật thông thường. El Niño đang mạnh lên, nền nhiệt được dự báo cao hơn trung bình và không khí lạnh có xu hướng hoạt động yếu hơn, qua đó làm giảm số ngày rét đậm, rét hại. Tuy nhiên, sự ấm lên của nền nhiệt trung bình không loại trừ những đợt rét cực đoan ngắn ngày.
Vì vậy, bài toán thời tiết cuối năm 2026 và đầu năm 2027 sẽ không chỉ là phòng chống rét mà còn phải đồng thời chuẩn bị cho nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, hạn hán, thiếu nước, mưa lớn cực đoan và các hiện tượng dông lốc trong thời kỳ chuyển mùa. Trong bối cảnh El Niño được dự báo tiếp tục mạnh lên, việc cập nhật thường xuyên các bản tin khí hậu mùa, dự báo tháng và dự báo ngắn hạn sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp, quản lý nguồn nước, giao thông, y tế và công tác phòng chống thiên tai.