Cục Khí tượng Thuỷ văn nhận định tình hình về hiện tượng El Nino

Tham dự cuộc họp có Cục trưởng Cục KTTV Nguyễn Thượng Hiền cùng các đại diện các đơn vị trực thuộc Cục KTTV.

Theo số liệu quan trắc mới nhất từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino3.4 đã đạt ngưỡng 0,5 độ C trong tháng 5 và tiếp tục tăng nhanh lên mức 0,9 độ C vào tuần giữa tháng 6/2026. Cơ quan khí tượng nhận định cường độ El Niño năm nay rất mạnh, có khả năng vượt qua cả ngưỡng kỷ lục của kỳ El Niño 2015-2016 (khi chỉ số Nino3.4 đạt +2,4 độ C). Hiện tại, các trung tâm khí hậu thế giới như Trung tâm Khí hậu Tokyo (TCC), Trung tâm Khí hậu CPC-NOAA, Trung tâm Khí hậu Châu Á - Thái Bình Dương (APCC) và Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đều đồng loạt khẳng định sự hình thành của hiện tượng này. Báo cáo đặc biệt mới nhất của WMO cũng đưa ra cảnh báo khẩn cấp về xu thế thiếu hụt lượng mưa và gia tăng nhiệt độ tại châu Á, đặc biệt nghiêm trọng vào các tháng cuối năm. Ngay từ ngày 2/6/2026, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã đưa ra lời cảnh báo El Niño đang quay trở lại với xác suất khoảng 90%, coi đây là một "tình trạng khí hậu khẩn cấp" có thể kích hoạt hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan toàn cầu trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn tiến phức tạp.

Báo cáo tại cuộc họp, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia cho biết hiện tượng El Niño đã hình thành và dự báo tiếp tục gia tăng cường độ trong những tháng cuối năm 2026, đồng thời có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027. Các kết quả dự báo mới nhất cho thấy xác suất xuất hiện El Niño cường độ mạnh đến rất mạnh đạt khoảng 60–65% vào giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu duy trì ở mức cao, tại Việt Nam, nền nhiệt 5 tháng đầu năm 2026 tại Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,0–2,0°C. Mặc dù thời tiết từ đầu năm đến nay chưa xuất hiện nhiều diễn biến cực đoan, song các dấu hiệu khí hậu hiện tại cho thấy nguy cơ tác động của El Niño trong thời gian tới là rất đáng lưu ý.

Theo các kịch bản dự báo, năm 2026 được nhận định là năm có nền nhiệt cao hơn năm 2025, trong khi lượng mưa tại nhiều khu vực có xu hướng thiếu hụt, đặc biệt từ tháng 9 đến cuối năm. Mùa mưa tại Bắc Bộ, Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm. Đối với lưu vực sông Mê Công, lượng mưa từ tháng 10 đến tháng 12 dự báo thiếu hụt tại khu vực trung và hạ lưu, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước bổ sung cho Đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh đó, hoạt động bão trên Biển Đông được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm và có xu hướng dịch chuyển về phía Đông Bắc Thái Bình Dương, làm giảm khả năng bổ sung nguồn nước cho khu vực Trung Bộ và Nam Bộ.

Đối với tài nguyên nước, các tính toán của Trung tâm cho thấy nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên nhiều lưu vực sông, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long. Dự báo dòng chảy về khu vực này trong năm 2026 có thể thiếu hụt từ 15–30% so với trung bình nhiều năm; dung tích Biển Hồ có khả năng giảm từ 10–15%; mực nước tại Tân Châu và Châu Đốc thấp hơn từ 20–25%. Tình trạng này làm gia tăng nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026–2027, với mức độ có thể tương đương các đợt El Niño mạnh giai đoạn 2015–2016 và 2019–2020.

Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia nhận định El Niño mạnh sẽ là yếu tố chi phối chính các điều kiện khí hậu trong thời gian tới, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, hạn hán và xâm nhập mặn trên phạm vi cả nước. Dự báo trong năm 2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm, khoảng 8–10 cơn, trong đó có từ 3–5 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta. Mưa lớn diện rộng được dự báo xuất hiện ít hơn trung bình nhiều năm, tuy nhiên vẫn cần đề phòng các hiện tượng thời tiết cực đoan cục bộ. Trước những diễn biến phức tạp nêu trên, Trung tâm đã chủ động ban hành các văn bản cảnh báo sớm từ tháng 4/2026 và tiếp tục cập nhật, hoàn thiện các kịch bản dự báo, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và triển khai các giải pháp ứng phó của các bộ, ngành và địa phương.

Phát biểu chỉ đạo cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy trong hoạt động KTTV, chuyển từ cung cấp thông tin kỹ thuật đơn thuần sang khai thác và chuyển hóa dữ liệu thành các thông tin phục vụ trực tiếp công tác điều hành, phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó, các bản tin dự báo cần được phân tích sâu hơn về tác động đối với từng ngành, lĩnh vực và địa phương, đặc biệt trong bối cảnh hiện tượng El Niño năm 2026 đang hình thành và có xu hướng gia tăng cường độ. Việc đánh giá sớm các tác động của El Niño đến sản xuất nông nghiệp, năng lượng, xây dựng, tài nguyên nước và thương mại sẽ góp phần hỗ trợ công tác hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả ứng phó và tận dụng các cơ hội phát triển kinh tế.

Ông yêu cầu các đơn vị chuyên môn khẩn trương xây dựng các báo cáo đánh giá toàn diện về tác động của El Niño, đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp cho từng ngành, lĩnh vực. Trong đó, cần nghiên cứu khả năng ứng dụng các mô hình đánh giá tác động kinh tế của biến đổi khí hậu nhằm lượng hóa ảnh hưởng của El Niño đối với tăng trưởng kinh tế, an ninh nguồn nước, sản xuất nông nghiệp và các hoạt động dân sinh. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng kế hoạch ứng phó của ngành, đồng thời đề xuất Chính phủ ban hành các chương trình hành động liên ngành nhằm giảm thiểu rủi ro và tận dụng cơ hội từ các điều kiện khí hậu bất thường.Về lâu dài, Thứ trưởng định hướng ngành KTTV cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm các tác động kinh tế - xã hội của các hiện tượng khí hậu quy mô lớn như El Niño và La Niña. Hệ thống này không chỉ phục vụ công tác phòng, chống thiên tai mà còn hỗ trợ điều hành phát triển kinh tế, quản lý tài nguyên, bảo đảm an ninh lương thực, năng lượng và y tế cộng đồng. Qua đó, ngành KTTV sẽ từng bước khẳng định vai trò là đơn vị cung cấp thông tin nền tảng phục vụ quản trị rủi ro khí hậu và phát triển bền vững đất nước.

Nhấn mạnh lại bản chất của vấn đề, Thứ trưởng khẳng định hiện tượng El Niño không thuần túy là thiên tai, mà ẩn chứa trong đó cả những cơ hội kinh tế to lớn nếu biết cách nhận diện và khai thác. Từ trước đến nay, tư duy của ngành KTTV mới chỉ tập trung khu trú vào mảng phòng tránh thiên tai để giảm thiểu những mất mát bề nổi như sạt lở đất, cháy rừng hay bão lũ, tức là mới chỉ dừng ở mức ứng phó thiệt hại cơ học. Trong khi đó, việc giảm thiểu thiệt hại kinh tế sâu rộng cho các ngành sản xuất và phát hiện ra các cơ hội tăng trưởng mới chính là giá trị cốt lõi mà ngành chưa chạm tới. Để khẩn trương khỏa lấp khoảng trống này, ông gợi mở các đơn vị chuyên môn cần chủ động tham khảo bài học, công trình nghiên cứu của các chuyên gia quốc tế đã được gửi về. Trong kỷ nguyên số hiện nay, bên cạnh trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, các đơn vị cần tận dụng tối đa công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tổng hợp, phân tích dữ liệu nhanh chóng, từ đó làm nền tảng cho anh em cùng đào sâu suy nghĩ. Đây chính là bước đi căn bản để hình thành và phát triển mô hình “dịch vụ khí hậu” đúng nghĩa tại Việt Nam, một lĩnh vực mà các nước tiên tiến trên thế giới đã triển khai rất thành công và được Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đúc kết bài bản trong các tài liệu chuyên ngành.

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Thứ trưởng, Cục trưởng Cục KTTV Nguyễn Thượng Hiền nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy trong công tác dự báo, cảnh báo và tham mưu ứng phó với các hiện tượng khí hậu cực đoan, đặc biệt là El Niño năm 2026. Trên cơ sở các kết quả quan trắc, dự báo hiện có, ngành khí tượng thủy văn có đủ căn cứ khoa học để chủ động tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Chính phủ triển khai các giải pháp ứng phó đồng bộ, kịp thời nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và tận dụng các cơ hội phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện khí hậu bất thường.

Cục trưởng cho biết lãnh đạo Cục sẽ chỉ đạo các đơn vị chuyên môn khẩn trương hoàn thiện các đánh giá tác động và đề xuất giải pháp cụ thể đối với từng ngành, lĩnh vực. Trong đó, tập trung tham mưu các giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, điều chỉnh cơ cấu sản xuất nông nghiệp, quản lý vận hành hệ thống thủy lợi và nâng cao khả năng thích ứng của các ngành kinh tế trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước do El Niño gây ra. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất các cơ chế phối hợp liên ngành nhằm tận dụng các cơ hội từ biến động của thị trường nông sản và các điều kiện khí hậu đặc thù. Theo ông, khác với các hiện tượng thiên tai ngắn hạn thường được xử lý bằng các biện pháp ứng phó tình huống, El Niño là hiện tượng khí hậu quy mô lớn, kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, đòi hỏi cách tiếp cận mang tính chiến lược và liên ngành. Do đó, ngay sau cuộc họp, Cục KTTV sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng các văn bản tham mưu, xác định rõ nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị để trình lãnh đạo Bộ xem xét, chỉ đạo, qua đó chủ động triển khai các giải pháp ứng phó hiệu quả với những tác động của El Niño trong thời gian tới.